Chapter 6: Dhruva's line and the children of Kashyapa

उत्तानपादादभवत्सुरुच्यामुत्तमः सुतः ।
सुनीत्यां तु ध्रुवः पुत्रः स लेभे स्थानमुत्तमम्

uttānapādādabhavatsurucyāmuttamaḥ sutaḥ |
sunītyāṃ tu dhruvaḥ putraḥ sa lebhe sthānamuttamam

मुनिप्रसादादाराध्य देवदेवं जनार्दनम् ।
ध्रुवस्य तनयः श्लिष्टिर्महाबलपराक्रमः

muniprasādādārādhya devadevaṃ janārdanam |
dhruvasya tanayaḥ śliṣṭirmahābalaparākramaḥ

तस्य प्राचीनवर्हिस्तु पुत्रस्तस्याप्युदारधीः ।
दिवञ्जयस्तस्य सुतस्तस्य पुत्रो रिपुः स्मृतः

tasya prācīnavarhistu putrastasyāpyudāradhīḥ |
divañjayastasya sutastasya putro ripuḥ smṛtaḥ

रिपोः पुत्रस्तथा श्रीमाँश्चाक्षुषः कीर्त्तितो मनुः ।
रुरुस्तस्य सुतः श्रीमानंगस्तस्यापि चात्मजः

ripoḥ putrastathā śrīmām̐ścākṣuṣaḥ kīrttito manuḥ |
rurustasya sutaḥ śrīmānaṃgastasyāpi cātmajaḥ

अंगस्य वेणः पुत्रस्तु नास्तिको धर्मवर्जितः ।
अधर्म्मकारी वेण
श्च मुनिभिश्च कुशैर्हतः

aṃgasya veṇaḥ putrastu nāstiko dharmavarjitaḥ |
adharmmakārī veṇa
śca munibhiśca kuśairhataḥ

ऊरुं ममन्थुः पुत्रार्थे ततोऽस्य तनयोऽभवत् ।
ह्रस्वोऽतिमात्रः कृष्णांगो निषीदेति ततोऽब्रुवन्

ūruṃ mamanthuḥ putrārthe tato'sya tanayo'bhavat |
hrasvo'timātraḥ kṛṣṇāṃgo niṣīdeti tato'bruvan

निषादस्तेन वै जातो बिन्ध्यशैलनिवासकः ।
ततोऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुः सहसा द्विजाः

niṣādastena vai jāto bindhyaśailanivāsakaḥ |
tato'sya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ mamanthuḥ sahasā dvijāḥ

तस्मात्तस्य सुतो जातो विष्णोर्मानसरूपधृक् ।
पुथुरित्येवनामा स वेणपुत्रो दिवं ययौ

tasmāttasya suto jāto viṣṇormānasarūpadhṛk |
puthurityevanāmā sa veṇaputro divaṃ yayau

दुदोह पृथिवीं राजा प्रजानां जीवनाय हि ।
अन्तर्द्धानः पृथोः पुत्रो तहविर्द्धानस्तदात्मजः

dudoha pṛthivīṃ rājā prajānāṃ jīvanāya hi |
antarddhānaḥ pṛthoḥ putro tahavirddhānastadātmajaḥ

प्राचीनबर्हिस्त्पुत्रः पृथिव्यामेकराड् बभौ ।
उपयेमे समुद्रस्य लवणस्य स वै सुताम्

prācīnabarhistputraḥ pṛthivyāmekarāḍ babhau |
upayeme samudrasya lavaṇasya sa vai sutām

तस्मात्सुषाव सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः ।
सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

tasmātsuṣāva sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ |
sarve prācetasā nāma dhanurvedasya pāragāḥ

अपृथगधर्म्मचरणास्तेऽतप्यन्त महत्तपः ।
दशवर्षसहस्त्राणि समुद्रसलिलेशयाः

apṛthagadharmmacaraṇāste'tapyanta mahattapaḥ |
daśavarṣasahastrāṇi samudrasalileśayāḥ

प्रजापतित्वं संप्राप्य भार्य्या तेषां च मारिष ।
अभवद्धवशापेन तस्यां दक्षोऽभवत्ततः

prajāpatitvaṃ saṃprāpya bhāryyā teṣāṃ ca māriṣa |
abhavaddhavaśāpena tasyāṃ dakṣo'bhavattataḥ

असृजन्मनसा दक्षः प्रजाः पूर्वं चतुर्विधाः ।
नावर्द्धन्त च तास्तस्य अपध्याता हरेण तु

asṛjanmanasā dakṣaḥ prajāḥ pūrvaṃ caturvidhāḥ |
nāvarddhanta ca tāstasya apadhyātā hareṇa tu

मैथुनेन ततः सृष्टिं कर्त्तुमैच्छत्प्रजापतिः ।
असिक्रीमावहद्भार्य्यां वीरणस्य प्रजापतेः

maithunena tataḥ sṛṣṭiṃ karttumaicchatprajāpatiḥ |
asikrīmāvahadbhāryyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ

तस्य पुत्रसहस्त्रं तु वैरण्यां समपद्यत ।
नारदोक्ता भुवश्चान्तं गता ज्ञातुं च नागताः

tasya putrasahastraṃ tu vairaṇyāṃ samapadyata |
nāradoktā bhuvaścāntaṃ gatā jñātuṃ ca nāgatāḥ

दक्षपुत्रसहस्त्रं च तेषु नष्टेषु सृष्टवान् ।
शवलाश्वास्तेऽपि गता भ्रातॄणां पदवीं हर

dakṣaputrasahastraṃ ca teṣu naṣṭeṣu sṛṣṭavān |
śavalāśvāste'pi gatā bhrātṝṇāṃ padavīṃ hara

दक्षः क्रुद्धः शशापाथ नारदं जन्म चाप्स्यसि ।
नारदो ह्यभवत्पुत्रः कश्यपस्य मुनेः पुनः

dakṣaḥ kruddhaḥ śaśāpātha nāradaṃ janma cāpsyasi |
nārado hyabhavatputraḥ kaśyapasya muneḥ punaḥ

यज्ञे ध्वस्तेऽथ दक्षोऽपि शशापोग्रं महेश्वरम् ।
स्तुत्वात्वामुपचारैश्च पूजयिष्यंति शंकर

yajñe dhvaste'tha dakṣo'pi śaśāpograṃ maheśvaram |
stutvātvāmupacāraiśca pūjayiṣyaṃti śaṃkara

जन्मान्तरेऽपि वैरेण ते विनश्यन्ति शङ्कर ।
तस्माद्वैरं न कर्तव्यं कदाचिदपि केनचित् ।
असिक्न्यां
जनयामास दक्षो दुहितरो ह्यथ

janmāntare'pi vaireṇa te vinaśyanti śaṅkara |
tasmādvairaṃ na kartavyaṃ kadācidapi kenacit |
asiknyāṃ
janayāmāsa dakṣo duhitaro hyatha

षष्टिं कन्या रूपयुता द्वे चैवांगिरसे ददौ ।
द्वे प्रादात्स कृशाश्वाय दश धर्म्माय चाप्यथ

ṣaṣṭiṃ kanyā rūpayutā dve caivāṃgirase dadau |
dve prādātsa kṛśāśvāya daśa dharmmāya cāpyatha

चतुर्दश कश्यपाय अष्टाविंशातिमिन्दवे ।
प्रददौ बहुपुत्राय सुप्रभां भामिनीं तथा

caturdaśa kaśyapāya aṣṭāviṃśātimindave |
pradadau bahuputrāya suprabhāṃ bhāminīṃ tathā

मनोरमां भानुमतीं विशालां बहुदामथ ।
दक्षः प्रादान्महादेव चतस्त्रोऽरिष्टनेमये
स कृशाश्वाय च प्रादात्सुप्रजां च तथा जयाम् ।
अरुन्धती वसुर्या
मी लम्बा भानुर्मरुद्वती

manoramāṃ bhānumatīṃ viśālāṃ bahudāmatha |
dakṣaḥ prādānmahādeva catastro'riṣṭanemaye
sa kṛśāśvāya ca prādātsuprajāṃ ca tathā jayām |
arundhatī vasuryā
mī lambā bhānurmarudvatī

सङ्कल्पा च मुहूर्त्ता च साध्या विश्वा च ता दश ।
धर्म्मपत्न्यः समाख्याताः कश्यपस्य वदाम्यहम्

saṅkalpā ca muhūrttā ca sādhyā viśvā ca tā daśa |
dharmmapatnyaḥ samākhyātāḥ kaśyapasya vadāmyaham

अदितिर्दितिर्दनुः काला ह्यनायुः सिंहिका मुनिः ।
कद्रुः साध्या हरा क्रोधा विनता सुरभिः खगा

aditirditirdanuḥ kālā hyanāyuḥ siṃhikā muniḥ |
kadruḥ sādhyā harā krodhā vinatā surabhiḥ khagā

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यान्व्यजायत ।
मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस्तु वसवस्तथा

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānvyajāyata |
marutvatyāṃ marutvanto vasostu vasavastathā

भानोस्तु भानवो रुद्र मुहूर्त्ताच्च मुहूर्त्तजाः ।
लम्बायाश्चैव घोषोऽथ नागवीथिस्तु या
मितः

bhānostu bhānavo rudra muhūrttācca muhūrttajāḥ |
lambāyāścaiva ghoṣo'tha nāgavīthistu yā
mitaḥ

पृथिवीविषयं सर्वमरुत्वत्यां व्यजायत ।
सङ्कल्पायास्तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव हि

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarutvatyāṃ vyajāyata |
saṅkalpāyāstu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva hi

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो नामभिः स्मृताः

āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo'nalaḥ |
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

आपस्य पुत्रो वेतुण्डिः
श्रमः श्रान्तो ध्वनिस्तथा ।
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vetuṇḍiḥ
śramaḥ śrānto dhvanistathā |
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ

सोमस्य भगवान्वर्च्चा वर्च्चस्वी येन जायते ।
धवस्य पुत्रो द्रुहिणो हुतहव्यवहस्तथा

somasya bhagavānvarccā varccasvī yena jāyate |
dhavasya putro druhiṇo hutahavyavahastathā

मनोहरायां शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा ।
अनिलस्य शिवा भार्य्या तस्याः पुत्रः पुलोमजः

manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo'tha ramaṇastathā |
anilasya śivā bhāryyā tasyāḥ putraḥ pulomajaḥ

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु ।
अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत्

avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu |
agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyat

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्टतः ।
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः

tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭataḥ |
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्ना तु देवलम् ।
विश्वकर्म्मा प्रभासस्य विख्यातो देववर्द्धकिः

pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnā tu devalam |
viśvakarmmā prabhāsasya vikhyāto devavarddhakiḥ

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्य्यवान् ।
त्वष्टुश्चाप्यात्मजः पुत्रो विश्वरूपो महातपाः

ajaikapādahirbudhnyastvaṣṭā rudraśca vīryyavān |
tvaṣṭuścāpyātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ

हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः ।
वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दी रैवतस्तथा

haraśca bahurūpaśca tryambakaścāparājitaḥ |
vṛṣākapiśca śambhuśca kapardī raivatastathā

मृगव्याधश्च शर्वश्च कपाली च महामुने ।
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

mṛgavyādhaśca śarvaśca kapālī ca mahāmune |
ekādaśaite kathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ

अदित्यां कश्यपाच्चैव सूर्य्या द्वादश जज्ञिरे ।
विष्णुः शक्रोऽर्य्यमा धाता त्वष्टा पूषा तथैव च

adityāṃ kaśyapāccaiva sūryyā dvādaśa jajñire |
viṣṇuḥ śakro'ryyamā dhātā tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

विवस्वान्सविता चैव मित्रो वरुण एव च ।
अशुमांश्च भगश्चैव आदित्या द्वादश स्मृताः

vivasvānsavitā caiva mitro varuṇa eva ca |
aśumāṃśca bhagaścaiva ādityā dvādaśa smṛtāḥ

सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो नक्षत्रसंज्ञिताः ।
हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षोऽभवत्तदा

saptaviṃśatiḥ somasya patnyo nakṣatrasaṃjñitāḥ |
hiraṇyakaśipurdityāṃ hiraṇyākṣo'bhavattadā

सिंहिका चाभवत्कन्या विप्रचित्तिपरिग्रहा ।
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः पृथुलौजसः

siṃhikā cābhavatkanyā vipracittiparigrahā |
hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ pṛthulaujasaḥ

अनुह्रादश्च ह्रादश्च प्रह्रादश्चैव वीर्य्यवान् ।
संह्रादश्चावमस्तेषां प्रह्रादो विष्णुतत्परः

anuhrādaśca hrādaśca prahrādaścaiva vīryyavān |
saṃhrādaścāvamasteṣāṃ prahrādo viṣṇutatparaḥ

संह्रादपुत्र आयुष्मान्शिविर्बाष्कल एव च ।
विरोचनश्च प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात्

saṃhrādaputra āyuṣmānśivirbāṣkala eva ca |
virocanaśca prāhrādirbalirjajñe virocanāt

बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणज्येष्ठं वृषध्वज ।
हिरण्याक्षसुताश्चासन्सर्व एव महाबलाः

baleḥ putraśataṃ tvāsīdvāṇajyeṣṭhaṃ vṛṣadhvaja |
hiraṇyākṣasutāścāsansarva eva mahābalāḥ

उत्कुरः शकुनिश्चैव भूतसन्तापनस्तथा ।
महानाभो महाबाहुः कालनाभस्तथापरः

utkuraḥ śakuniścaiva bhūtasantāpanastathā |
mahānābho mahābāhuḥ kālanābhastathāparaḥ

अभवन्दनुपुत्राश्च द्विमूर्द्धा शंकरस्तथा ।
अयोमुखः शंकुशिराः कपिलः शम्बरस्तथा

abhavandanuputrāśca dvimūrddhā śaṃkarastathā |
ayomukhaḥ śaṃkuśirāḥ kapilaḥ śambarastathā

एकचक्रो महाबाहुस्तारकश्च महाबलः ।
स्वर्भानुर्वृषपर्वा च पुलोमा च महासुरः

ekacakro mahābāhustārakaśca mahābalaḥ |
svarbhānurvṛṣaparvā ca pulomā ca mahāsuraḥ

एते दनोः सुताः ख्याता विप्रचित्तिश्च वीर्य्यवान् ।
स्वर्भानोः सुप्रभा कन्या शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

ete danoḥ sutāḥ khyātā vipracittiśca vīryyavān |
svarbhānoḥ suprabhā kanyā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

उपदानवी हयशिराः प्रख्याता वरकन्यकाः ।
वैश्वानरसुते चोभे पुलोमा कालका तथा

upadānavī hayaśirāḥ prakhyātā varakanyakāḥ |
vaiśvānarasute cobhe pulomā kālakā tathā

उभे ते तु महाभागे मारीचेस्तु परिग्रहः ।
ताभ्यां पुत्रसहस्त्राणि षष्टिर्दानवसत्तमाः

ubhe te tu mahābhāge mārīcestu parigrahaḥ |
tābhyāṃ putrasahastrāṇi ṣaṣṭirdānavasattamāḥ

पौलोमाः कालकञ्जाश्च मारीचतनयाः स्मृताः ।
सिंहिकायां समुत्पन्ना विप्रचित्तिसुतास्तथा

paulomāḥ kālakañjāśca mārīcatanayāḥ smṛtāḥ |
siṃhikāyāṃ samutpannā vipracittisutāstathā

व्यंशः शल्यश्च बलवान्नभश्चैव महाबलः ।
वातापिर्नमुचिश्चैव इल्वलः खसृमांस्तथा

vyaṃśaḥ śalyaśca balavānnabhaścaiva mahābalaḥ |
vātāpirnamuciścaiva ilvalaḥ khasṛmāṃstathā

अञ्ज
को नरकश्चैव काल नाभस्तथैव च ।
निवातकवचा दैत्याः प्रह्रादस्य कुलेऽभवन्

añja
ko narakaścaiva kāla nābhastathaiva ca |
nivātakavacā daityāḥ prahrādasya kule'bhavan

षट् सुताश्च महासत्त्वास्ताम्रायाः परिकीर्त्तिताः ।
शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिका

ṣaṭ sutāśca mahāsattvāstāmrāyāḥ parikīrttitāḥ |
śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrikā

शुकी शुकानजनयदुलूकी प्रत्यलूककान् ।
श्येनी श्येनांस्तथा भासी भासान् गृध्रांश्च गृध्र्यपि

śukī śukānajanayadulūkī pratyalūkakān |
śyenī śyenāṃstathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃśca gṛdhryapi

शुच्यौदकान्पक्षिगणान्सुग्रीवी तु व्यजायत

śucyaudakānpakṣigaṇānsugrīvī tu vyajāyata

विनतायास्तु पुत्रौ द्वौ विख्यातौ गरुडारुणौ ।
सुरसायाः सहस्त्रं तु सर्पाणाममितौजसाम्

vinatāyāstu putrau dvau vikhyātau garuḍāruṇau |
surasāyāḥ sahastraṃ tu sarpāṇāmamitaujasām

काद्रवेयाश्च फणिनः सहस्त्रममितौजसः ।
तेषां प्रधाना भूतेश शेषवासुकितक्षकाः

kādraveyāśca phaṇinaḥ sahastramamitaujasaḥ |
teṣāṃ pradhānā bhūteśa śeṣavāsukitakṣakāḥ

शङ्खः श्वेतो महापद्मः
कम्बलाश्वतरौ तथा ।
एलापत्रस्तथा नागः कर्कोटकधनञ्जयौ

śaṅkhaḥ śveto mahāpadmaḥ
kambalāśvatarau tathā |
elāpatrastathā nāgaḥ karkoṭakadhanañjayau

गणं क्रोधवशं विद्धि ते च सर्वे च दंष्ट्रिणः ।
क्रोधा तु जनयामास पिशाचांश्च महाबलान्

gaṇaṃ krodhavaśaṃ viddhi te ca sarve ca daṃṣṭriṇaḥ |
krodhā tu janayāmāsa piśācāṃśca mahābalān

गास्तु वै जनयामास सुरभिर्महिषांस्तथा ।
इरा वृक्षलताबल्लीस्तृणजातीश्च सर्वशः

gāstu vai janayāmāsa surabhirmahiṣāṃstathā |
irā vṛkṣalatāballīstṛṇajātīśca sarvaśaḥ

खगा च यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा ।
अरिष्टा तु महासत्त्वान् गन्धर्वान्समजीजनत्

khagā ca yakṣarakṣāṃsi munirapsarasastathā |
ariṣṭā tu mahāsattvān gandharvānsamajījanat

देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतो ह्यभवन्निति ।
एकज्यो तिश्च द्विर्ज्योतिचतुर्ज्योतिस्तथैव च

devā ekonapañcāśanmaruto hyabhavanniti |
ekajyo tiśca dvirjyoticaturjyotistathaiva ca

एकशुक्रो द्विशुक्रश्च त्रिशुक्रश्च महाबलः ।
ईदृक् सदृक् तथान्यादृक् ततः प्रतिसदृक् तथा

ekaśukro dviśukraśca triśukraśca mahābalaḥ |
īdṛk sadṛk tathānyādṛk tataḥ pratisadṛk tathā

मितश्च समितश्चैव सुमितश्च महाबलः ।
ऋतजित्सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा

mitaśca samitaścaiva sumitaśca mahābalaḥ |
ṛtajitsatyajiccaiva suṣeṇaḥ senajittathā

अतिमित्रोऽप्यमित्रश्च दूरमित्रोऽजितस्तथा ।
ऋतश्च ऋतधर्म्मा च विहर्त्ता वरुणो
ध्रुवः

atimitro'pyamitraśca dūramitro'jitastathā |
ṛtaśca ṛtadharmmā ca viharttā varuṇo
dhruvaḥ

विधारणश्च दुर्मेधा अयमेकगणः स्मृतः ।
ईदृशश्च सदृक्षश्च एतादृक्षो मिताशनः

vidhāraṇaśca durmedhā ayamekagaṇaḥ smṛtaḥ |
īdṛśaśca sadṛkṣaśca etādṛkṣo mitāśanaḥ

एतेनः प्रसदृक्षश्च सुरतश्च महातपाः ।
हेतुमान्प्रसवस्तद्वत्सुरभश्च महायशाः

etenaḥ prasadṛkṣaśca surataśca mahātapāḥ |
hetumānprasavastadvatsurabhaśca mahāyaśāḥ

नादिरुग्रो ध्वनिर्भासो विमुक्तो विक्षिपः सहः ।
द्युतिर्वसुरलाधृष्यो लाभ कामो जयी विराट्

nādirugro dhvanirbhāso vimukto vikṣipaḥ sahaḥ |
dyutirvasuralādhṛṣyo lābha kāmo jayī virāṭ

उद्वेषणो गणो नाम वायुस्कन्धे तु सप्तमे ।
एतत्सर्वं हरे रूपं राजानो दानवाः सुराः

udveṣaṇo gaṇo nāma vāyuskandhe tu saptame |
etatsarvaṃ hare rūpaṃ rājāno dānavāḥ surāḥ

सूर्य्यादि परिवारेण मन्वाद्या ईजिरे हरिम्

sūryyādi parivāreṇa manvādyā ījire harim