Chapter 5: The mind-born sons and Daksha's daughters

कृत्वेहामुत्रसंस्थानं प्रजासर्गं तु मानसम् ।
अथासृजत्प्रजाकर्तॄन्भानसांस्तनयान्प्रभुः

kṛtvehāmutrasaṃsthānaṃ prajāsargaṃ tu mānasam |
athāsṛjatprajākartṝnbhānasāṃstanayānprabhuḥ

धर्मं रुद्रं मनुं चैव सनकं च सनातनम् ।
भृगुं सनत्कुमारं च रुचिं श्रद्धां तथैव च

dharmaṃ rudraṃ manuṃ caiva sanakaṃ ca sanātanam |
bhṛguṃ sanatkumāraṃ ca ruciṃ śraddhāṃ tathaiva ca

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ।
वसिष्ठं नारदं चैव पितॄन्बर्हिषदस्तथा

marīcimatryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum |
vasiṣṭhaṃ nāradaṃ caiva pitṝnbarhiṣadastathā

अग्निष्वात्तांश्च कव्यादानाज्यपांश्च सुकालिनः ।
उपहूतांस्तथा दीप्यां
स्त्रींश्च मूर्तिविवर्ज्जितान्

agniṣvāttāṃśca kavyādānājyapāṃśca sukālinaḥ |
upahūtāṃstathā dīpyāṃ
strīṃśca mūrtivivarjjitān

चतुरो मूर्त्तियुक्तांश्च अंगुष्ठाद्दक्षमीश्वरम् ।
वामां गुष्ठात्तस्य भार्य्यामसृजत्पद्मसम्भवः

caturo mūrttiyuktāṃśca aṃguṣṭhāddakṣamīśvaram |
vāmāṃ guṣṭhāttasya bhāryyāmasṛjatpadmasambhavaḥ

तस्यां तु जनयामास दक्षो दुहितरः शुभाः ।
ददौ ता ब्रह्मपुत्रेभ्यः सतीं रुद्राय दत्तवान्

tasyāṃ tu janayāmāsa dakṣo duhitaraḥ śubhāḥ |
dadau tā brahmaputrebhyaḥ satīṃ rudrāya dattavān

रुद्र पुत्रा बभूवुर्हि असंख्याता महाबलाः ।
भृगवे च ददौ ख्यातिं रूपेणाप्रतिमां शुभाम्

rudra putrā babhūvurhi asaṃkhyātā mahābalāḥ |
bhṛgave ca dadau khyātiṃ rūpeṇāpratimāṃ śubhām

भृगोर्धाताविधातारौ जनयामास सा शुभा ।
श्रियं च जनयामास पत्नी नारायणस्य या

bhṛgordhātāvidhātārau janayāmāsa sā śubhā |
śriyaṃ ca janayāmāsa patnī nārāyaṇasya yā

तस्यां वै जनयामास बलोन्मादौ हरिः स्वयम् ।
आयतिर्नियतिश्चैव मनोः कन्ये महात्मनः

tasyāṃ vai janayāmāsa balonmādau hariḥ svayam |
āyatirniyatiścaiva manoḥ kanye mahātmanaḥ

धाताविधात्रोस्ते भार्य्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ ।
प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः

dhātāvidhātroste bhāryye tayorjātau sutāvubhau |
prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍutaḥ

पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत ।
विरजः सर्वगश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः

patnī marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsamasūyata |
virajaḥ sarvagaścaiva tasya putrau mahātmanaḥ

स्मृतेश्चांङ्गिरसः पुत्राः प्रसूताः कन्यकास्तथा ।
सिनीबाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

smṛteścāṃṅgirasaḥ putrāḥ prasūtāḥ kanyakāstathā |
sinībālī kuhūścaiva rākā cānumatistathā

अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान् ।
सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम्

anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalmaṣān |
somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्य्यायां दत्तोलिस्तत्सुतोऽभवत् ।
कर्म्मशश्चार्थवीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम्

prītyāṃ pulastyabhāryyāyāṃ dattolistatsuto'bhavat |
karmmaśaścārthavīraśca sahiṣṇuśca sutatrayam

क्षमा तु सुषुवे भार्य्या पुलहस्य प्रजापतेः ।
क्रतोश्च सुमतिर्भार्य्या बालखिल्यानसूयत

kṣamā tu suṣuve bhāryyā pulahasya prajāpateḥ |
kratośca sumatirbhāryyā bālakhilyānasūyata

षष्टिर्यानि सहस्त्राणि ऋषीणामूर्द्धरेतसाम् ।
अंगुष्ठपर्वमात्राणां ज्वलद्भास्करवर्चसाम्

ṣaṣṭiryāni sahastrāṇi ṛṣīṇāmūrddharetasām |
aṃguṣṭhaparvamātrāṇāṃ jvaladbhāskaravarcasām

ऊर्ज्जायां तु वसिष्टस्य सप्ताजायन्त वै सुताः ।
रजोगात्रोर्द्धबाहुश्च शरणश्चानघस्तथा

ūrjjāyāṃ tu vasiṣṭasya saptājāyanta vai sutāḥ |
rajogātrorddhabāhuśca śaraṇaścānaghastathā

सुतपाः शुक्र इत्येते सर्वे सप्तर्षयोऽमताः ।
स्वाहां प्रादात्स दक्षोऽपि स शरीराय वह्नये

sutapāḥ śukra ityete sarve saptarṣayo'matāḥ |
svāhāṃ prādātsa dakṣo'pi sa śarīrāya vahnaye

तस्मात्स्वाहा सुताँल्लेभे त्रीनुदारौजसो हर ।
पावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनः

tasmātsvāhā sutām̐llebhe trīnudāraujaso hara |
pāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ cāpi jalāśinaḥ

पितृभ्यश्च स्वधा जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा ।
ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ मेनायां तु हिमाचलः

pitṛbhyaśca svadhā jajñe menāṃ vaitaraṇīṃ tathā |
te ubhe brahmavādinyau menāyāṃ tu himācalaḥ

मैनाकं जनयामास गौरीं पूर्वं तु या सती ।
ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभुः

mainākaṃ janayāmāsa gaurīṃ pūrvaṃ tu yā satī |
tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ

आत्मानमेव कृतवान्प्रजापाल्यं मनुं हर ।
शतरूपां च तां नारीं तपोनिहतकल्मषाम्

ātmānameva kṛtavānprajāpālyaṃ manuṃ hara |
śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponihatakalmaṣām

स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः ।
तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत

svāyambhuvo manurdevaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ |
tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञिते ।
देवहूतिं मनुस्तासु आकूतिं रुचये ददौ

priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñite |
devahūtiṃ manustāsu ākūtiṃ rucaye dadau

प्रसूतिं चैव दक्षाय दवहूतिं च कर्दमे ।
रुचेर्यज्ञो दक्षिणाभूद्दक्षिणायां च यज्ञतः

prasūtiṃ caiva dakṣāya davahūtiṃ ca kardame |
ruceryajño dakṣiṇābhūddakṣiṇāyāṃ ca yajñataḥ

अभवन्द्वादश सुता यामो नाम महाबलाः ।
चतुर्विंशतिकन्याश्च सृष्टवान्दक्ष उत्तमाः

abhavandvādaśa sutā yāmo nāma mahābalāḥ |
caturviṃśatikanyāśca sṛṣṭavāndakṣa uttamāḥ

श्रद्धा चला धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ।
बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिर्ऋद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदशी

śraddhā calā dhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā |
buddhirlajjā vapuḥ śāntirṛddhiḥ kīrttistrayodaśī

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीप्रभुः ।
ख्यतिः सत्यथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīprabhuḥ |
khyatiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā

सन्नतिश्चानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा ।
भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवांगिरा मुनिः

sannatiścānasūyā ca ūrjjā svāhā svadhā tathā |
bhṛgurbhavo marīciśca tathā caivāṃgirā muniḥ

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा ।
आत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivarastathā |
ātrirvasiṣṭho vahniśca pitaraśca yathākramam

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः ।
श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिरात्मजम्

khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattamāḥ |
śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam

सन्तोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत ।
मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं लयं विनयमेव च

santoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata |
medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ layaṃ vinayameva ca

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् ।
व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत

bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam |
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata

सुखमृद्धिर्यशः कीर्त्तिरित्येते धर्मसूनवः ।
कामस्य च रतिर्भार्य्या तत्पुत्रो हर्ष उच्यते

sukhamṛddhiryaśaḥ kīrttirityete dharmasūnavaḥ |
kāmasya ca ratirbhāryyā tatputro harṣa ucyate

ईजे कदाचिद्यज्ञेन हयमेधेन दक्षकः ।
तस्य जामातरः सर्वे यज्ञं जग्मुर्निमन्त्रिताः

īje kadācidyajñena hayamedhena dakṣakaḥ |
tasya jāmātaraḥ sarve yajñaṃ jagmurnimantritāḥ

भार्य्यभिः सहिताः सर्वे रुद्रं देवीं सतीं विना ।
अनाहूता सती प्राप्ता दक्षेणैवावमानिता

bhāryyabhiḥ sahitāḥ sarve rudraṃ devīṃ satīṃ vinā |
anāhūtā satī prāptā dakṣeṇaivāvamānitā

त्यक्ता देहं पुनर्जाता मेनायां तु हिमालयात् ।
शम्भोर्भार्य्याभवद्गौरी तस्यां जज्ञे विनायकः

tyaktā dehaṃ punarjātā menāyāṃ tu himālayāt |
śambhorbhāryyābhavadgaurī tasyāṃ jajñe vināyakaḥ

कुमारश्चैव भृंगीशः क्रुद्धो रुद्रः प्रतापवान् ।
विध्वंस्य यज्ञं दक्षं तु तं शशाप पिनाकधृक् ।
ध्रुवस्यान्वयसम्भूतो मनुष्यस्त्वं भविष्यसि

kumāraścaiva bhṛṃgīśaḥ kruddho rudraḥ pratāpavān |
vidhvaṃsya yajñaṃ dakṣaṃ tu taṃ śaśāpa pinākadhṛk |
dhruvasyānvayasambhūto manuṣyastvaṃ bhaviṣyasi