Purva Khanda: Achara Kanda

Chapter 191: Charms and antidotes against snakes and poison

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे एकनवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥

24 verses · 191 of 241

What happens in this chapter

Charms and antidotes against snakes and poison

Hari tells Shiva that white punarnava root, gathered under Pushya nakshatra and taken with water, keeps snakes from the house; a figure of Garuda carved from bear's tooth and worn on the body means no snake will see the wearer for life; shalmali root taken under Pushya makes snakes lose their fangs. Roots of white arka, mahakala, tanduliya and nili, given in rice water or ghee, cure bites. Remedies follow for rat poison, burns from betel, drunkenness, and poison given in food. Warm cow's ghee with rock salt ends scorpion pain. The last verse cures itch in horses.

हरिरुवाच

191.1

पुनर्नवाया मूलञ्च श्वेतं पुष्ये समाहृतम् ।
वारि पीतं तस्य पार्श्व भवनेषु न पन्नगाः

punarnavāyā mūlañca śvetaṃ puṣye samāhṛtam |
vāri pītaṃ tasya pārśva bhavaneṣu na pannagāḥ

191.2

तार्क्ष्यमूर्तिं वहेद्यो वै भल्लूकदन्तनिर्मिताम् ।
स पन्नगैर्न दृश्येत यावज्जीवं वृषध्वज

tārkṣyamūrtiṃ vahedyo vai bhallūkadantanirmitām |
sa pannagairna dṛśyeta yāvajjīvaṃ vṛṣadhvaja

191.3

पिबेच्छल्मलिमूलं यः पुष्यर्क्षे रुद्र वारिणा ।
तस्मिन्नपास्तदशना नागाः स्युर्नात्र संशयः

pibecchalmalimūlaṃ yaḥ puṣyarkṣe rudra vāriṇā |
tasminnapāstadaśanā nāgāḥ syurnātra saṃśayaḥ

191.4

पुष्ये लज्जालुकामूले हस्तबद्धे तु पन्नगान् ।
गृह्णीयाल्लेपतो वापि नात्र कार्या विचारणा

puṣye lajjālukāmūle hastabaddhe tu pannagān |
gṛhṇīyāllepato vāpi nātra kāryā vicāraṇā

191.5

पुष्येश्वेतार्कमूलन्तु पीतं शीतेन वारिणा ।
नश्येतु दंशकविषं करवीरादिजं विषम्

puṣyeśvetārkamūlantu pītaṃ śītena vāriṇā |
naśyetu daṃśakaviṣaṃ karavīrādijaṃ viṣam

191.6

महाकालस्य वै मूलं पिष्टं तत्काञ्जिकेन वै ।
वोड्राणां डुण्डुभानां च तल्लोपो हरते विषम्

mahākālasya vai mūlaṃ piṣṭaṃ tatkāñjikena vai |
voḍrāṇāṃ ḍuṇḍubhānāṃ ca tallopo harate viṣam

191.7

तण्डुलीयकमूलं च पिष्टं तण्डुलवारिणा ।
घृतेन सह पीतन्तु हरेत्सर्वाविषाणि च

taṇḍulīyakamūlaṃ ca piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā |
ghṛtena saha pītantu haretsarvāviṣāṇi ca

191.8

नीलीलज्जालुकामूलं पिष्टं तण्डुलवारिणा ।
पीतं तद्दंशकविषं नश्येदेकेन वोभयोः

nīlīlajjālukāmūlaṃ piṣṭaṃ taṇḍulavāriṇā |
pītaṃ taddaṃśakaviṣaṃ naśyedekena vobhayoḥ

191.9

कूष्माण्डकस्य स्वरसः सगुडः सहशर्करः ।
पीतः सदुग्धो हन्याच्च दंशकस्यविषं च वै

kūṣmāṇḍakasya svarasaḥ saguḍaḥ sahaśarkaraḥ |
pītaḥ sadugdho hanyācca daṃśakasyaviṣaṃ ca vai

191.10

तथा कोद्रवमूलस्य मोहस्य हर एव च ।
यष्टीमधुसमायुक्ता तथा पीता च शर्करा

tathā kodravamūlasya mohasya hara eva ca |
yaṣṭīmadhusamāyuktā tathā pītā ca śarkarā

191.11

सदुग्धा च त्रिरात्रेण मूषकानां विषं हरेत् ।
चुलुकत्रयपानाच्च वारिणः शीतलस्य वै

sadugdhā ca trirātreṇa mūṣakānāṃ viṣaṃ haret |
culukatrayapānācca vāriṇaḥ śītalasya vai

191.12

ताम्बूलदग्धमुखस्य लालास्त्रावो विनश्यति ।
घृतं सशर्करं षीत्वा मद्यपानमदो न वै

tāmbūladagdhamukhasya lālāstrāvo vinaśyati |
ghṛtaṃ saśarkaraṃ ṣītvā madyapānamado na vai

191.13

कृष्णाङ्कोलस्य मूलेन पीतं सुक्वथितं जलम् ।
ततो नश्यद्गरविषं त्रिरात्रेण महेश्वर

kṛṣṇāṅkolasya mūlena pītaṃ sukvathitaṃ jalam |
tato naśyadgaraviṣaṃ trirātreṇa maheśvara

191.14

उष्णं गव्यघृतं चैव सैन्धवेन समन्वितम् ।
नाशयेत्तन्महादेव वेदनां वृश्चिकोद्भवाम्

uṣṇaṃ gavyaghṛtaṃ caiva saindhavena samanvitam |
nāśayettanmahādeva vedanāṃ vṛścikodbhavām

191.15

कुसुभं कङ्कुमञ्चैव हरितालं मनः शिला ।
करञ्जं पिषितं चैव ह्यर्कमूलं च शङ्कर

kusubhaṃ kaṅkumañcaiva haritālaṃ manaḥ śilā |
karañjaṃ piṣitaṃ caiva hyarkamūlaṃ ca śaṅkara

191.16

विषंनृणां विनश्येत्तु एतेषां भक्षणाच्छिव ।
दीपतैलप्रदानाच्च दंशैराकीटजैः शिव ।
खर्जूरकविषं नश्येत्तदा वै नात्र संशयः

viṣaṃnṛṇāṃ vinaśyettu eteṣāṃ bhakṣaṇācchiva |
dīpatailapradānācca daṃśairākīṭajaiḥ śiva |
kharjūrakaviṣaṃ naśyettadā vai nātra saṃśayaḥ

191.17

दंशस्थानं वृश्चिकस्य शुण्ठी तगरसंयुता ।
नश्येन्मधुमक्षिकाया एतेषां लेपतो विषम्

daṃśasthānaṃ vṛścikasya śuṇṭhī tagarasaṃyutā |
naśyenmadhumakṣikāyā eteṣāṃ lepato viṣam

191.18

शतपुष्पा सैन्धवञ्च साज्यं वा तेन लेपयेत् ।
शिरीषस्य तु बीजंवै सिद्ध क्षीरेण घर्षितम्

śatapuṣpā saindhavañca sājyaṃ vā tena lepayet |
śirīṣasya tu bījaṃvai siddha kṣīreṇa gharṣitam

191.19

तल्लेपेन महादेव नश्येत्कुक्कुरजं विषम् ।
ज्वलिताग्निर्वारिसेको तथा दर्दुरजं विषम्

tallepena mahādeva naśyetkukkurajaṃ viṣam |
jvalitāgnirvāriseko tathā dardurajaṃ viṣam

191.20

धत्तूरकरसोन्मिश्रं क्षीराद्यगुडपानतः ।
शूनां विषं विनश्येत्तु शशाङ्काङ्कितशेखर

dhattūrakarasonmiśraṃ kṣīrādyaguḍapānataḥ |
śūnāṃ viṣaṃ vinaśyettu śaśāṅkāṅkitaśekhara

191.21

वटनिम्बशमीनाञ्च वल्कलैः क्वथितं जलम् ।
तत्सेकान्मुखदन्तानां नश्येद्वै विषवेदना

vaṭanimbaśamīnāñca valkalaiḥ kvathitaṃ jalam |
tatsekānmukhadantānāṃ naśyedvai viṣavedanā

191.22

लेपनाद्देवदारोश्च गैरिकस्य च लेपनात् ।
नागेश्वरो दरिद्रे द्वे तथा मञ्जिष्ठका हर ।
एभिर्लेपाद्विनश्येत्तु लूताविषमुमापते

lepanāddevadārośca gairikasya ca lepanāt |
nāgeśvaro daridre dve tathā mañjiṣṭhakā hara |
ebhirlepādvinaśyettu lūtāviṣamumāpate

191.23

करञ्जस्य तु बीजानि वरुणच्छदमेव च ।
तिलाश्च सर्षपा हन्युर्विषं वै नात्र संशयः

karañjasya tu bījāni varuṇacchadameva ca |
tilāśca sarṣapā hanyurviṣaṃ vai nātra saṃśayaḥ

191.24

घृतं कुमारीपत्रं वै दत्तं सलवणं हर ।
तुरङ्गमशरीराणां कण्डूर्नश्येद्दशाहतः

ghṛtaṃ kumārīpatraṃ vai dattaṃ salavaṇaṃ hara |
turaṅgamaśarīrāṇāṃ kaṇḍūrnaśyeddaśāhataḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)