Purva Khanda: Achara Kanda

Chapter 176: Remedies for hair, ears and the body

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे केशोत्पत्त्यादिवर्णनं नाम षट्सप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥

18 verses · 176 of 241

What happens in this chapter

Remedies for hair, ears and the body

Bhagwan Vishnu continues to Shiva with remedies for the hair. A paste of burnt ivory with goat's milk and rasanjana grows fine hair on a bald head in seven nights, and oil cooked in bhringaraja juice with gunja makes hair grow; gunja paste cures patchy baldness. Mango-kernel paste with amalaka makes hair firm-rooted, thick, long and glossy. Bhringaraja, iron powder, triphala, citron, indigo and karavira, cooked with jaggery, blacken grey hair. Oils with rock salt, vacha, asafoetida and devadaru follow for the head, and filling the ears with ram's urine and rock salt, or jasmine juice, stops foul discharge and worms. The chapter ends with rubbing pastes of kushtha, urad, pepper, ashvagandha and mustard said to enlarge the arms, breasts, ears and the male organ.

श्रीभगवानुवाच

176.1

सप्तरात्रात्प्रजायन्ते खल्वाटस्य कचाः शुभाः ।
दग्धहस्तिदन्तलेपात्साजाक्षीररसाञ्जनात्

saptarātrātprajāyante khalvāṭasya kacāḥ śubhāḥ |
dagdhahastidantalepātsājākṣīrarasāñjanāt

176.2

भृङ्गराजरसेनैव चतुर्भागेन साधितम् ।
केशवृद्धिकरं तैलं गुञ्जाचूर्णान्वितेन च

bhṛṅgarājarasenaiva caturbhāgena sādhitam |
keśavṛddhikaraṃ tailaṃ guñjācūrṇānvitena ca

176.3

एलामांसीकुष्ठमुरायुक्तमभ्यङ्गतः शिवम् ।
गुञ्जाफलं समादेयं लेपनं चन्द्रलुप्तनुत्

elāmāṃsīkuṣṭhamurāyuktamabhyaṅgataḥ śivam |
guñjāphalaṃ samādeyaṃ lepanaṃ candraluptanut

176.4

आम्रास्थिचूर्णलेपाद्वै केशाः सूक्ष्मा भवन्ति च ।
करञ्जामलकैलाललाक्षालेपोऽरुणापहः

āmrāsthicūrṇalepādvai keśāḥ sūkṣmā bhavanti ca |
karañjāmalakailālalākṣālepo'ruṇāpahaḥ

176.5

आम्रास्थिमज्जामलकलेपात्केशा भवन्ति वै ।
बद्धमूला घना दीर्घाः स्नग्धाः स्युर्नोत्पतन्ति च

āmrāsthimajjāmalakalepātkeśā bhavanti vai |
baddhamūlā ghanā dīrghāḥ snagdhāḥ syurnotpatanti ca

176.6

विडङ्गगन्धपाषाणसाधितं तैलमुत्तमम् ।
सचतुर्गुणगोमूत्रं मनसः शिलमेव वा

viḍaṅgagandhapāṣāṇasādhitaṃ tailamuttamam |
sacaturguṇagomūtraṃ manasaḥ śilameva vā

176.7

शिरोऽभ्यङ्गाच्छिराजन्मयूकालिख्याः क्षयं नयेत् ।
नवदग्धं शङ्खचूर्णं घृष्टसीसकलेपितम्

śiro'bhyaṅgācchirājanmayūkālikhyāḥ kṣayaṃ nayet |
navadagdhaṃ śaṅkhacūrṇaṃ ghṛṣṭasīsakalepitam

176.8

कचाः श्लक्ष्णा महाकृष्णा भवन्ति वृषभध्वज ।
भृङ्गराजं लोहचूर्णं त्रिफला बीजपूरकम्

kacāḥ ślakṣṇā mahākṛṣṇā bhavanti vṛṣabhadhvaja |
bhṛṅgarājaṃ lohacūrṇaṃ triphalā bījapūrakam

176.9

नीली च करवीरं च गुडमेतैः समं शृतम् ।
पलितानीह कृष्णानि कुर्याल्लेपान्महौषधम्

nīlī ca karavīraṃ ca guḍametaiḥ samaṃ śṛtam |
palitānīha kṛṣṇāni kuryāllepānmahauṣadham

176.10

आम्रास्थिमज्जा त्रिफला नी
ली च भृङ्ग राजकम् ।
जीर्णं पक्वं लोहचूर्णं काञ्जिकं कृष्णकेशकृत्

āmrāsthimajjā triphalā nī
lī ca bhṛṅga rājakam |
jīrṇaṃ pakvaṃ lohacūrṇaṃ kāñjikaṃ kṛṣṇakeśakṛt

176.11

चक्रमर्दकबीजानि कुष्ठमेरण्डमूलकम् ।
अत्यम्लकाञ्जिकं पिष्ट्वा लेपान्मस्तकरोगनुत्

cakramardakabījāni kuṣṭhameraṇḍamūlakam |
atyamlakāñjikaṃ piṣṭvā lepānmastakaroganut

176.12

सैन्धवं च वचा हिङ्गु कुष्ठं नागेश्वरं तथा ।
शतपुष्पा देवदारु एभिस्तैलं तु साधितम्

saindhavaṃ ca vacā hiṅgu kuṣṭhaṃ nāgeśvaraṃ tathā |
śatapuṣpā devadāru ebhistailaṃ tu sādhitam

176.13

गोपुरीपरसेनैव चतुर्भागेन संयुतम् ।
तत्कणभरणादुग्रकर्णशूलं क्षयं नयेत्

gopurīparasenaiva caturbhāgena saṃyutam |
tatkaṇabharaṇādugrakarṇaśūlaṃ kṣayaṃ nayet

176.14

मेषमूत्रसैन्धवाभ्यां कर्णयोर्भरणाच्छिव ।
कर्णयोः पूतिनाशः स्यात्कृमिस्त्रावादिकस्य च

meṣamūtrasaindhavābhyāṃ karṇayorbharaṇācchiva |
karṇayoḥ pūtināśaḥ syātkṛmistrāvādikasya ca

176.15

मालतीपुप्पदलयो रसेन भरणात्तथा ।
गोजलेनैव पूरेण पूयस्त्रावो विनश्यति

mālatīpuppadalayo rasena bharaṇāttathā |
gojalenaiva pūreṇa pūyastrāvo vinaśyati

176.16

कष्ठमाषमरीचानि तगरं मधु पिप्पली ।
अपामार्गोऽश्वगन्धा च बृहती सितसर्षपाः

kaṣṭhamāṣamarīcāni tagaraṃ madhu pippalī |
apāmārgo'śvagandhā ca bṛhatī sitasarṣapāḥ

176.17

यवास्तिलाः सैन्धवं च पादिकोद्वर्तनं शुभम् ।
लिङ्गबाहुस्तनानां च कर्णयोर्वृद्धिकृद्भवेत् ।
कटुतैलं भल्लातकं बृहती फलदाडिमम्

yavāstilāḥ saindhavaṃ ca pādikodvartanaṃ śubham |
liṅgabāhustanānāṃ ca karṇayorvṛddhikṛdbhavet |
kaṭutailaṃ bhallātakaṃ bṛhatī phaladāḍimam

176.18

वल्कलैः साधितैर्लिप्तं लिङ्गं तेन विवर्धते

valkalaiḥ sādhitairliptaṃ liṅgaṃ tena vivardhate

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)