Purva Khanda: Achara Kanda

Chapter 15: The Garuda Purana's Vishnu Sahasranama

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रीविष्णुसहस्त्रनामस्तोत्रनिरूपणं नाम पंचदशोऽध्यायः ॥

160 verses · 15 of 241

What happens in this chapter

The Garuda Purana's Vishnu Sahasranama

Rudra asks what a person should recite to be freed from the fearful ocean of samsara. Hari answers that one who praises Vishnu, the Supreme Brahman, with a thousand names is released, in a hymn of a hundred and sixty verses. It is distinct from the Mahabharata's. It opens Om Vasudeva, Mahavishnu, Vamana, Vasava, Vasu, Balachandranibha, Balabhadra. Long runs in the middle name him the cause of speech and of each organ, of Indra, Kubera, Yama and Ishana, and the one who stirs the elements, the intellect, the senses, while staying beyond eye and ear. It closes with Bharata, Janaka, formless, causeless, fearless, without support. The fruit: a brahmana reaching Vishnu's state, a kshatriya victory, a vaishya wealth, a shudra devotion to Vishnu.

रुद्र उवाच

15.1

संसारसागराद्धोरान्मुच्यते किं जपन्प्रभो ।
नरस्तन्मे परं जप्यं कथय त्वं जनार्द्दन

saṃsārasāgarāddhorānmucyate kiṃ japanprabho |
narastanme paraṃ japyaṃ kathaya tvaṃ janārddana

हरिरुवाच

15.2

परेश्वरं परं ब्रह्म परमात्मानमव्ययम् ।
विष्णुं नामसहस्त्रेण स्तुवन्मुक्तो भवेन्नरः

pareśvaraṃ paraṃ brahma paramātmānamavyayam |
viṣṇuṃ nāmasahastreṇa stuvanmukto bhavennaraḥ

15.3

यत्पवित्रं परं जप्यं कथयामि वृषध्वज ।
श्रृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वपापविनाशनम्

yatpavitraṃ paraṃ japyaṃ kathayāmi vṛṣadhvaja |
śrṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvapāpavināśanam

15.4

ॐ वासुदेवो महाविष्णुर्वामनो वासवो वसुः ।
बालचन्द्र निभो बालो बलभद्रो बलाधिपः

oṃ vāsudevo mahāviṣṇurvāmano vāsavo vasuḥ |
bālacandra nibho bālo balabhadro balādhipaḥ

15.5

बलिबन्धनकृद्वेधा वरेण्यो वेदवित्किविः ।
वेदकर्त्ता वेदरूपो वेद्यो वेदपरिप्लुतः

balibandhanakṛdvedhā vareṇyo vedavitkiviḥ |
vedakarttā vedarūpo vedyo vedapariplutaḥ

15.6

वेदाङ्गवेत्ता वेदेशो बलाधारो बलार्दनः ।
अविकारो वरेशश्च वरुणो वरुणाधिपः

vedāṅgavettā vedeśo balādhāro balārdanaḥ |
avikāro vareśaśca varuṇo varuṇādhipaḥ

15.7

वीरहा च बृहद्वीरो वन्दितः परमेश्वरः ।
आत्मा च परमात्मा च प्रत्यगात्मा वियत्परः

vīrahā ca bṛhadvīro vanditaḥ parameśvaraḥ |
ātmā ca paramātmā ca pratyagātmā viyatparaḥ

15.8

पद्मनाभः पद्मनिधिः पद्महस्तो गदाधरः ।
परमः परभूतश्च पुरुषोत्तम ईश्वरः

padmanābhaḥ padmanidhiḥ padmahasto gadādharaḥ |
paramaḥ parabhūtaśca puruṣottama īśvaraḥ

15.9

पद्मजङ्घः पुण्डरीकः पद्ममालाधरः प्रियः ।
पद्माक्षः पद्मगर्भश्च पर्जन्यः पद्मसंस्थितः

padmajaṅghaḥ puṇḍarīkaḥ padmamālādharaḥ priyaḥ |
padmākṣaḥ padmagarbhaśca parjanyaḥ padmasaṃsthitaḥ

15.10

अपारः परमार्थश्च पराणां च परः प्रभुः ।
पण्डितः पण्डितेड्यश्च पवित्रः पापमर्दकः

apāraḥ paramārthaśca parāṇāṃ ca paraḥ prabhuḥ |
paṇḍitaḥ paṇḍiteḍyaśca pavitraḥ pāpamardakaḥ

15.11

शुद्धः प्रकाशरूपश्च पवित्रः परिरक्षकः ।
पिपासावर्जितः पाद्यः पुरुषः प्रकृतिस्तथाः

śuddhaḥ prakāśarūpaśca pavitraḥ parirakṣakaḥ |
pipāsāvarjitaḥ pādyaḥ puruṣaḥ prakṛtistathāḥ

15.12

प्रधानं पृथिवीपद्मं पद्मनाभः प्रियप्रदः ।
सर्वेशः सर्वगः सर्वः सर्ववित्सर्वदः सुरः

pradhānaṃ pṛthivīpadmaṃ padmanābhaḥ priyapradaḥ |
sarveśaḥ sarvagaḥ sarvaḥ sarvavitsarvadaḥ suraḥ

15.13

सर्वस्य जगतो धाम सर्वदर्शो च सर्वभृत् ।
सर्वानुग्रहकृद्देवः सर्वभूतहृदि स्थितः

sarvasya jagato dhāma sarvadarśo ca sarvabhṛt |
sarvānugrahakṛddevaḥ sarvabhūtahṛdi sthitaḥ

15.14

सर्वपूज्यश्च सर्वाद्यः सर्वदेवनमस्कृतः ।
सर्वस्य जगतो मूलं सकलो निष्कलोऽनलः

sarvapūjyaśca sarvādyaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ |
sarvasya jagato mūlaṃ sakalo niṣkalo'nalaḥ

15.15

सर्वगोप्ता सर्वनिष्ठः सर्वकारणकारणम् ।
सर्वध्येयः सर्वमित्रः सर्वदेस्ववरूपधृक्

sarvagoptā sarvaniṣṭhaḥ sarvakāraṇakāraṇam |
sarvadhyeyaḥ sarvamitraḥ sarvadesvavarūpadhṛk

15.16

सर्वाध्यक्षः सुराऽध्यक्ष सुरासुरनमस्कृतः ।
दुष्टानां च सुराणां च सर्वदा घातकोऽन्तकः

sarvādhyakṣaḥ surā'dhyakṣa surāsuranamaskṛtaḥ |
duṣṭānāṃ ca surāṇāṃ ca sarvadā ghātako'ntakaḥ

15.17

सत्यपालश्च सन्नाभः सिद्धेशः सिद्धवन्दितः ।
सिद्धसाध्यः सिद्धसिद्धः साध्यसिद्धो
हृदीश्वरः

satyapālaśca sannābhaḥ siddheśaḥ siddhavanditaḥ |
siddhasādhyaḥ siddhasiddhaḥ sādhyasiddho
hṛdīśvaraḥ

15.18

शरणं जगतश्चैव श्रेयः क्षेमस्तथैव च ।
शुभकृच्छोभनः सौम्यः सत्यः सत्यपराक्रमः

śaraṇaṃ jagataścaiva śreyaḥ kṣemastathaiva ca |
śubhakṛcchobhanaḥ saumyaḥ satyaḥ satyaparākramaḥ

15.19

सत्यस्थः सत्यसङ्कल्पः सत्यवित्सत्य
दस्तथ ।
धर्मो धर्म्मी च कर्मी च सर्वकर्म्मविवर्जितः

satyasthaḥ satyasaṅkalpaḥ satyavitsatya
dastatha |
dharmo dharmmī ca karmī ca sarvakarmmavivarjitaḥ

15.20

कर्म्मकर्त्ता च कर्मैव क्रिया कार्य्यं तथैव च ।
श्रीपतिर्नृपतिः श्रीमान्सर्वस्य पतिरूर्जितः

karmmakarttā ca karmaiva kriyā kāryyaṃ tathaiva ca |
śrīpatirnṛpatiḥ śrīmānsarvasya patirūrjitaḥ

15.21

सदेवानां पतिश्चैव वृष्णीनां पतिरीडितः ।
पतिर्हिरण्यगर्भस्य त्रिपुरान्तपतिस्तथा

sadevānāṃ patiścaiva vṛṣṇīnāṃ patirīḍitaḥ |
patirhiraṇyagarbhasya tripurāntapatistathā

15.22

पशूनां च पतिः प्रायो वसूनां पतिरेव च ।
पतिराखण्डलस्यैव वरूणस्य पतिस्तथा

paśūnāṃ ca patiḥ prāyo vasūnāṃ patireva ca |
patirākhaṇḍalasyaiva varūṇasya patistathā

15.23

वनस्पतीनां च पतिरनिलस्य पतिस्तथा ।
अनलस्य पतिश्चैव यमस्य पतिरेव च

vanaspatīnāṃ ca patiranilasya patistathā |
analasya patiścaiva yamasya patireva ca

15.24

कुबेरस्य पतिश्चैव नक्षत्राणां पतिस्तथा ।
ओषधीनां पतिश्चैव वृक्षाणां च पतिस्तथा

kuberasya patiścaiva nakṣatrāṇāṃ patistathā |
oṣadhīnāṃ patiścaiva vṛkṣāṇāṃ ca patistathā

15.25

नागानां पतिरर्कस्य दक्षस्य पतिरेव च ।
सुहृदां च पतिश्चैव नृपाणां च पतिस्तथा

nāgānāṃ patirarkasya dakṣasya patireva ca |
suhṛdāṃ ca patiścaiva nṛpāṇāṃ ca patistathā

15.26

गन्धर्वाणां पतिश्चैव असूनां पतिरुत्तमः ।
पर्वतानां पतिश्चैव निम्नगानां पतिस्तथा

gandharvāṇāṃ patiścaiva asūnāṃ patiruttamaḥ |
parvatānāṃ patiścaiva nimnagānāṃ patistathā

15.27

सुराणां च पतिः श्रेष्ठः कपिलस्य पतिस्तथा ।
लतानां च पतिश्चैव वीरुधां च पतिस्तथा

surāṇāṃ ca patiḥ śreṣṭhaḥ kapilasya patistathā |
latānāṃ ca patiścaiva vīrudhāṃ ca patistathā

15.28

मुनीनां च पतिश्चैव सूर्य्यस्य पतिरुत्तमः ।
पतिश्चन्द्रमसः श्रेष्ठः सुक्रस्य पतिरेव च

munīnāṃ ca patiścaiva sūryyasya patiruttamaḥ |
patiścandramasaḥ śreṣṭhaḥ sukrasya patireva ca

15.29

ग्रहाणां च पतिश्चैव राक्षसानां पतिस्तथा ।
किन्नराणां पतिश्चैव द्विजानां पतिरुत्तमः

grahāṇāṃ ca patiścaiva rākṣasānāṃ patistathā |
kinnarāṇāṃ patiścaiva dvijānāṃ patiruttamaḥ

15.30

सरितां च पतिश्चैव समुद्राणां पतिस्तथा ।
सरसां च पतिश्चैव भूतानां च पतिस्तथा

saritāṃ ca patiścaiva samudrāṇāṃ patistathā |
sarasāṃ ca patiścaiva bhūtānāṃ ca patistathā

15.31

वेतालानां पतिश्चैव कूष्माण्डानां पतिस्तथा ।
पक्षिणां च पतिः श्रेष्ठः पशूनां पतिरेव च

vetālānāṃ patiścaiva kūṣmāṇḍānāṃ patistathā |
pakṣiṇāṃ ca patiḥ śreṣṭhaḥ paśūnāṃ patireva ca

15.32

महात्मा मंगलो मेयो मन्दरो मन्दरेश्वरः ।
मेरुर्माता प्रमाणं च माधवो मलवर्जितः

mahātmā maṃgalo meyo mandaro mandareśvaraḥ |
merurmātā pramāṇaṃ ca mādhavo malavarjitaḥ

15.33

मालाधरो महादेवो महादेवेन पूजितः ।
महाशान्तो महाभागो मधुसूदन एव च

mālādharo mahādevo mahādevena pūjitaḥ |
mahāśānto mahābhāgo madhusūdana eva ca

15.34

महावीर्य्यो महाप्राणो मार्कण्डेयर्षिवन्दितः ।
मायात्मा मायया बद्धो मायया तु विवर्जितः

mahāvīryyo mahāprāṇo mārkaṇḍeyarṣivanditaḥ |
māyātmā māyayā baddho māyayā tu vivarjitaḥ

15.35

मुनिस्तुतो मुनिर्मैत्रो महाना
सो महाहनुः ।
महाबाहुर्महादान्तो मरणेन विवर्जितः

munistuto munirmaitro mahānā
so mahāhanuḥ |
mahābāhurmahādānto maraṇena vivarjitaḥ

15.36

महावक्त्रो महात्मा च महाकायो महोदरः ।
महापादो महाग्रीवो महामानी महामनाः

mahāvaktro mahātmā ca mahākāyo mahodaraḥ |
mahāpādo mahāgrīvo mahāmānī mahāmanāḥ

15.37

महागतिर्महाकीर्त्तिर्महारूपो महासुरः ।
मधुश्च माधवश्चैव महादेवो महेश्वरः

mahāgatirmahākīrttirmahārūpo mahāsuraḥ |
madhuśca mādhavaścaiva mahādevo maheśvaraḥ

15.38

मखेज्यो मखरूपी च माननीयो मखेश्वरः ।
महावातो महाभागो महेशोऽतीतमानुषः

makhejyo makharūpī ca mānanīyo makheśvaraḥ |
mahāvāto mahābhāgo maheśo'tītamānuṣaḥ

15.39

मानवश्च मनुश्चैव मानवानां प्रियंकरः ।
मृगश्च मृगपूज्यश्च मृगाणां च पतिस्तथा

mānavaśca manuścaiva mānavānāṃ priyaṃkaraḥ |
mṛgaśca mṛgapūjyaśca mṛgāṇāṃ ca patistathā

15.40

बुधस्य च पतिश्चैव पतिश्चैव बृहस्पतेः ।
पतिः शनैश्चरस्यैव राहोः केतोः पतिस्तथा

budhasya ca patiścaiva patiścaiva bṛhaspateḥ |
patiḥ śanaiścarasyaiva rāhoḥ ketoḥ patistathā

15.41

लक्ष्मणो लक्षणश्चैव लम्बौष्ठो ललितस्तथा ।
नानालंकारसंयुक्तो नानाचन्दनचर्च्चितः

lakṣmaṇo lakṣaṇaścaiva lambauṣṭho lalitastathā |
nānālaṃkārasaṃyukto nānācandanacarccitaḥ

15.42

नानारसोज्जवलद्वक्त्रो नानापुष्पोपशोभितः ।
रामो रमापतिश्चैव सभार्य्यः परमेश्वरः

nānārasojjavaladvaktro nānāpuṣpopaśobhitaḥ |
rāmo ramāpatiścaiva sabhāryyaḥ parameśvaraḥ

15.43

रत्नदो रत्नहर्त्ता च रूपी रूपविवर्जितः ।
महारूपोग्ररूपश्च सौम्यरूपस्तथैव च

ratnado ratnaharttā ca rūpī rūpavivarjitaḥ |
mahārūpograrūpaśca saumyarūpastathaiva ca

15.44

नीलमेघनिभः शुद्धः कालमेघनिभस्तथा ।
धूमवर्णः पतिवर्णो नानारूपो ह्यवर्णकः

nīlameghanibhaḥ śuddhaḥ kālameghanibhastathā |
dhūmavarṇaḥ pativarṇo nānārūpo hyavarṇakaḥ

15.45

विरूपो रूपदश्चैव शुक्लवर्णस्तथैव च ।
सर्ववर्णो महायोगी यज्ञो
यज्ञकृदेव च

virūpo rūpadaścaiva śuklavarṇastathaiva ca |
sarvavarṇo mahāyogī yajño
yajñakṛdeva ca

15.46

सुवर्णवर्णवांश्चैव सुवर्णाख्यस्तथैव च सुवर्णावयवश्चैव सुवर्णः स्वर्णमेखलः

suvarṇavarṇavāṃścaiva suvarṇākhyastathaiva ca suvarṇāvayavaścaiva suvarṇaḥ svarṇamekhalaḥ

15.47

सुवर्णस्य प्रदाता च सुवर्णांशस्तथैव च ।
सुवर्णस्य प्रियश्चैव सुवर्णाढ्यस्तथैव च

suvarṇasya pradātā ca suvarṇāṃśastathaiva ca |
suvarṇasya priyaścaiva suvarṇāḍhyastathaiva ca

15.48

सुपर्णी च महापर्णी सुपर्णस्य च कारणम् ।
वैनतेयस्तथादित्य आदिरादिकरः शिवः

suparṇī ca mahāparṇī suparṇasya ca kāraṇam |
vainateyastathāditya ādirādikaraḥ śivaḥ

15.49

कारणं महतश्चैव प्रधानस्य च कारणम् ।
बुद्धीनां कारणं चैव कारणं मनसस्तथा

kāraṇaṃ mahataścaiva pradhānasya ca kāraṇam |
buddhīnāṃ kāraṇaṃ caiva kāraṇaṃ manasastathā

15.50

कारणं चैतसश्चैव अहंकारस्य कारणम् ।
भूतानां कारणं तद्वत्कारणं च विभावसोः

kāraṇaṃ caitasaścaiva ahaṃkārasya kāraṇam |
bhūtānāṃ kāraṇaṃ tadvatkāraṇaṃ ca vibhāvasoḥ

15.51

आकाशकारणं तद्वत्पृथिव्याः कारणं परम् ।
अण्डस्य कारणं चैव प्रकृतेः कारणं तथा

ākāśakāraṇaṃ tadvatpṛthivyāḥ kāraṇaṃ param |
aṇḍasya kāraṇaṃ caiva prakṛteḥ kāraṇaṃ tathā

15.52

देहस्य कारणं चैव चक्षुषश्चैव कारणम् ।
श्रोत्रस्य कारणं तद्वत्कारणं च त्वचस्तथा

dehasya kāraṇaṃ caiva cakṣuṣaścaiva kāraṇam |
śrotrasya kāraṇaṃ tadvatkāraṇaṃ ca tvacastathā

15.53

जिह्वायाः कारणं चैव प्राणस्यैव च कारणम् ।
हस्तयोः कारणं तद्वत्पादयोः कारणं तथा

jihvāyāḥ kāraṇaṃ caiva prāṇasyaiva ca kāraṇam |
hastayoḥ kāraṇaṃ tadvatpādayoḥ kāraṇaṃ tathā

15.54

वाचश्चकारणं तद्वत्पायोश्चैव तु कारणम् ।
इन्द्रस्य कारणं चैव कुबेरस्य च कारणम्

vācaścakāraṇaṃ tadvatpāyoścaiva tu kāraṇam |
indrasya kāraṇaṃ caiva kuberasya ca kāraṇam

15.55

यमस्य कारणं चैव ईशानस्य च कारणम् ।
यक्षाणां कारणं चैव रक्षसां कारणं परम्

yamasya kāraṇaṃ caiva īśānasya ca kāraṇam |
yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ caiva rakṣasāṃ kāraṇaṃ param

15.56

नृपाणां कारणं श्रेष्ठं धर्म्मस्यैव तु कारणम् ।
जन्तूनां कारणं चैव वसूनां कारणं परम्

nṛpāṇāṃ kāraṇaṃ śreṣṭhaṃ dharmmasyaiva tu kāraṇam |
jantūnāṃ kāraṇaṃ caiva vasūnāṃ kāraṇaṃ param

15.57

मनूनां कारणं चैव पक्षिणां कारणं परम् ।
मुनीनां कारणं श्रेष्ठ योगिनां कारणं परम्

manūnāṃ kāraṇaṃ caiva pakṣiṇāṃ kāraṇaṃ param |
munīnāṃ kāraṇaṃ śreṣṭha yogināṃ kāraṇaṃ param

15.58

सिद्धानां कारणं चैव यक्षाणां कारणं परम् ।
कारणं किन्नराणां च गन्धर्वाणां च कारणम्

siddhānāṃ kāraṇaṃ caiva yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ param |
kāraṇaṃ kinnarāṇāṃ ca gandharvāṇāṃ ca kāraṇam

15.59

नदानां कारणं चैव नदीनां कारणं परम् ।
कारणं च समुद्राणां वृक्षाणां कारणं तथा

nadānāṃ kāraṇaṃ caiva nadīnāṃ kāraṇaṃ param |
kāraṇaṃ ca samudrāṇāṃ vṛkṣāṇāṃ kāraṇaṃ tathā

15.60

कारणं वीरुधां चैव लोकानां कारणं तथा ।
पाताल कारणं चैव देवानां कारणं तथा

kāraṇaṃ vīrudhāṃ caiva lokānāṃ kāraṇaṃ tathā |
pātāla kāraṇaṃ caiva devānāṃ kāraṇaṃ tathā

15.61

सर्पाणां कारणं चैव श्रेयसां कारणं तथा ।
पशूनां कारणं चैव सर्वेषां कारणं तथा

sarpāṇāṃ kāraṇaṃ caiva śreyasāṃ kāraṇaṃ tathā |
paśūnāṃ kāraṇaṃ caiva sarveṣāṃ kāraṇaṃ tathā

15.62

देहात्मा चेन्द्रियात्मा च आत्मा बुद्धिस्तथैव च ।
मनसश्च तथैवात्मा चात्माहंकारचेतसः

dehātmā cendriyātmā ca ātmā buddhistathaiva ca |
manasaśca tathaivātmā cātmāhaṃkāracetasaḥ

15.63

जाग्रतः स्वपतश्चात्मा महदात्मा परस्तथा ।
प्रधानस्य परात्मा च आकाशात्मा ह्यपां तथा

jāgrataḥ svapataścātmā mahadātmā parastathā |
pradhānasya parātmā ca ākāśātmā hyapāṃ tathā

15.64

पृथिव्याः परमात्मा च रसस्यात्मा तथैव च ।
गन्धस्य परमात्मा च रूपस्यात्मा परस्तथा

pṛthivyāḥ paramātmā ca rasasyātmā tathaiva ca |
gandhasya paramātmā ca rūpasyātmā parastathā

15.65

शब्दात्मा चैव वागात्मा स्पर्शात्मा पुरुषस्तथा ।
श्रोत्रात्मा च त्वगात्मा च जिह्वायाः परमस्तथा

śabdātmā caiva vāgātmā sparśātmā puruṣastathā |
śrotrātmā ca tvagātmā ca jihvāyāḥ paramastathā

15.66

घ्राणात्मा चैव हस्तात्मा पादात्मा परमस्तथा ।
उपस्थस्य तथैवात्मा पाय्वात्मा परमस्तथा

ghrāṇātmā caiva hastātmā pādātmā paramastathā |
upasthasya tathaivātmā pāyvātmā paramastathā

15.67

इन्द्रात्मा चैव ब्रह्मात्मा रुद्रा
त्मा च मनोस्तथा ।
दक्षप्रजापतेरात्मा सत्या
त्मा परमस्तथा

indrātmā caiva brahmātmā rudrā
tmā ca manostathā |
dakṣaprajāpaterātmā satyā
tmā paramastathā

15.68

ईशात्मा परमात्मा च रौद्रात्मा मोक्षविद्यतिः ।
यत्नवांश्च तथा यत्नश्चर्म्मो खड्गीसुरान्तकः

īśātmā paramātmā ca raudrātmā mokṣavidyatiḥ |
yatnavāṃśca tathā yatnaścarmmo khaḍgīsurāntakaḥ

15.69

ह्रीप्रवर्त्तनशीलश्च यतीनां च हिते रतः ।
यतिरूपी च योगी च योगिध्येयो हरिः शितिः

hrīpravarttanaśīlaśca yatīnāṃ ca hite rataḥ |
yatirūpī ca yogī ca yogidhyeyo hariḥ śitiḥ

15.70

संविन्मेधा च कालश्च उष्मा वर्षा म
तिस्तथा ।
संवत्सरो मोक्षकरो मोहप्रध्वंसकस्तथा

saṃvinmedhā ca kālaśca uṣmā varṣā ma
tistathā |
saṃvatsaro mokṣakaro mohapradhvaṃsakastathā

15.71

मोहकर्त्ता च दुष्टानां माण्डव्यो वडवामुखः ।
संवर्त्तकः कालकर्त्ता च गौतमो भृगुरंगिराः

mohakarttā ca duṣṭānāṃ māṇḍavyo vaḍavāmukhaḥ |
saṃvarttakaḥ kālakarttā ca gautamo bhṛguraṃgirāḥ

15.72

अत्रिर्वसिष्ठः पुलहः पुलस्त्यः कुत्स एव च ।
याज्ञवल्क्यो देवलश्च व्यासश्चैव पराशरः

atrirvasiṣṭhaḥ pulahaḥ pulastyaḥ kutsa eva ca |
yājñavalkyo devalaśca vyāsaścaiva parāśaraḥ

15.73

शर्म्मदश्चैव गांगेयो हृषीकेशो बृहच्छ्रवाः ।
केशवः क्लेशहन्ता च सुकर्णः कर्णवर्जितः

śarmmadaścaiva gāṃgeyo hṛṣīkeśo bṛhacchravāḥ |
keśavaḥ kleśahantā ca sukarṇaḥ karṇavarjitaḥ

15.74

नारायणो महाभागः प्राणस्य पतिरेव च ।
अपानस्य पतिश्चैव व्यानस्य पतिरेव च

nārāyaṇo mahābhāgaḥ prāṇasya patireva ca |
apānasya patiścaiva vyānasya patireva ca

15.75

उदानस्य पतिः श्रेष्ठः समानस्य पतिस्तथा ।
शब्दस्य च पतिः श्रेष्ठः स्पर्शस्य पतिरेव च

udānasya patiḥ śreṣṭhaḥ samānasya patistathā |
śabdasya ca patiḥ śreṣṭhaḥ sparśasya patireva ca

15.76

रूपाणां च पतिश्चाद्यः खङ्गपाणिर्हलायुधः ।
चक्रपाणिः कुण्डली च श्रीवत्सांकस्तथैव च

rūpāṇāṃ ca patiścādyaḥ khaṅgapāṇirhalāyudhaḥ |
cakrapāṇiḥ kuṇḍalī ca śrīvatsāṃkastathaiva ca

15.77

प्रकृतिः कौस्तुभग्रीवः पीताम्बरधरस्तथा ।
सुमुखो दुर्मुखश्चैव नखेन तु विवर्जितः

prakṛtiḥ kaustubhagrīvaḥ pītāmbaradharastathā |
sumukho durmukhaścaiva nakhena tu vivarjitaḥ

15.78

अनन्तोऽनन्तरूपश्च सुनखः सुरसुन्दरः ।
सुकलापो विभुर्जिष्णुर्भ्राजिष्णुश्चैषुधीस्तथा

ananto'nantarūpaśca sunakhaḥ surasundaraḥ |
sukalāpo vibhurjiṣṇurbhrājiṣṇuścaiṣudhīstathā

15.79

हिरण्यकशिपोर्हन्ता हिरण्याक्षविमर्दकः ।
निहन्ता पूतनायाश्च भास्करान्तविनाशनः

hiraṇyakaśiporhantā hiraṇyākṣavimardakaḥ |
nihantā pūtanāyāśca bhāskarāntavināśanaḥ

15.80

केशिनो दलनश्चैव मुष्टिकस्य विमर्दकः ।
कंसदानवभेत्ता च चाणूरस्य प्रमर्दकः

keśino dalanaścaiva muṣṭikasya vimardakaḥ |
kaṃsadānavabhettā ca cāṇūrasya pramardakaḥ

15.81

अरिष्टस्य निहंता च अक्रूरप्रिय एव च ।
अक्रूरः क्रूररूपश्च अक्रूरप्रियवन्दितः

ariṣṭasya nihaṃtā ca akrūrapriya eva ca |
akrūraḥ krūrarūpaśca akrūrapriyavanditaḥ

15.82

भगहा भगवान् भानुस्तथा भागवतः स्वयम् ।
उद्धवश्चोद्धवस्येशो ह्युद्धेवन विचिन्तितः

bhagahā bhagavān bhānustathā bhāgavataḥ svayam |
uddhavaścoddhavasyeśo hyuddhevana vicintitaḥ

15.83

चक्रधृक् चञ्चलश्चैव चलाचलविवर्जितः ।
अहं कारोपमाश्चित्तं गगनं पृथिवी जलम्

cakradhṛk cañcalaścaiva calācalavivarjitaḥ |
ahaṃ kāropamāścittaṃ gaganaṃ pṛthivī jalam

15.84

वायुश्चक्षुस्तथा श्रोत्रं जिह्वा च घ्राणमेव च ।
वाक्पाणिपादजवनः पायूपस्थस्तथैव च

vāyuścakṣustathā śrotraṃ jihvā ca ghrāṇameva ca |
vākpāṇipādajavanaḥ pāyūpasthastathaiva ca

15.85

शंकरश्चैव सर्वश्च क्षान्तिदः क्षान्तिकृन्नरः ।
भक्तप्रियस्तता भर्त्ता भक्तिमान् भक्तिवर्द्धनः

śaṃkaraścaiva sarvaśca kṣāntidaḥ kṣāntikṛnnaraḥ |
bhaktapriyastatā bharttā bhaktimān bhaktivarddhanaḥ

15.86

भक्तस्तुतो भक्तपरः कीर्त्तिदः कीर्त्तिवर्द्धनः ।
कीर्त्तिर्दीप्तिः क्षमाकांतिर्भक्तश्चैव दया परा

bhaktastuto bhaktaparaḥ kīrttidaḥ kīrttivarddhanaḥ |
kīrttirdīptiḥ kṣamākāṃtirbhaktaścaiva dayā parā

15.87

दानं दाता च कर्त्ता च देवदेवप्रियः शुचिः ।
शुचिमान्सुखदो मोक्षः कामश्चार्थः सहस्त्रपात्

dānaṃ dātā ca karttā ca devadevapriyaḥ śuciḥ |
śucimānsukhado mokṣaḥ kāmaścārthaḥ sahastrapāt

15.88

सहस्त्रशीर्षा वैद्यश्च मोक्षद्वारं तथैव च ।
प्रजाद्वारं सहस्त्राक्षः सहस्त्रकर एव च

sahastraśīrṣā vaidyaśca mokṣadvāraṃ tathaiva ca |
prajādvāraṃ sahastrākṣaḥ sahastrakara eva ca

15.89

शुक्रश्च सुकिरीटी च सुग्रीवः कौस्तुभस्तथा ।
प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च हयग्रीवश्च शूकरः

śukraśca sukirīṭī ca sugrīvaḥ kaustubhastathā |
pradyumnaścāniruddhaśca hayagrīvaśca śūkaraḥ

15.90

मत्स्यः परशुरामश्च प्रह्रादो बलिरेवच ।
शरण्यश्चैव नित्यश्च बुद्धो मुक्तः शरीरभृत्

matsyaḥ paraśurāmaśca prahrādo balirevaca |
śaraṇyaścaiva nityaśca buddho muktaḥ śarīrabhṛt

15.91

खरदूषणहन्ता च रावणस्य प्रमर्दनः ।
सीतापतिश्च वर्द्धिष्णुर्भरतश्च तथैव च

kharadūṣaṇahantā ca rāvaṇasya pramardanaḥ |
sītāpatiśca varddhiṣṇurbharataśca tathaiva ca

15.92

कुम्भेंद्रजिन्निहन्ता च कुम्भकर्णप्रमर्दनः ।
नरांतकांतकश्चैव देवांतकविनाशनः

kumbheṃdrajinnihantā ca kumbhakarṇapramardanaḥ |
narāṃtakāṃtakaścaiva devāṃtakavināśanaḥ

15.93

दुष्टासुरनिहंता च शम्बरारिस्तथैव च ।
नरकस्य निहन्ता च त्रिशीर्षस्य विनाशनः

duṣṭāsuranihaṃtā ca śambarāristathaiva ca |
narakasya nihantā ca triśīrṣasya vināśanaḥ

15.94

यमलार्जनभेत्ता च तपोहितकरस्तथा ।
वादित्रं चैव वाद्यं च बुद्धश्चैव वरप्रदः

yamalārjanabhettā ca tapohitakarastathā |
vāditraṃ caiva vādyaṃ ca buddhaścaiva varapradaḥ

15.95

सारः सारप्रियः सौरः कालहन्तानिकृन्तनः ।
अगस्त्यो देवलश्चैव नारदो नारदप्रियः

sāraḥ sārapriyaḥ sauraḥ kālahantānikṛntanaḥ |
agastyo devalaścaiva nārado nāradapriyaḥ

15.96

प्राणोऽपानस्तथा व्यानो रजः सत्त्वं तमः शरत् ।
उदानश्च समानश्च भेषजं च भिषक् तथा

prāṇo'pānastathā vyāno rajaḥ sattvaṃ tamaḥ śarat |
udānaśca samānaśca bheṣajaṃ ca bhiṣak tathā

15.97

कूटस्थः स्वच्छरूपश्च सर्वदेहविवर्जितः ।
चक्षुरिन्द्रियहीनश्च वागिंद्रियविवर्जितः

kūṭasthaḥ svaccharūpaśca sarvadehavivarjitaḥ |
cakṣurindriyahīnaśca vāgiṃdriyavivarjitaḥ

15.98

हस्तेंद्रियविहीनश्च पादाभ्यां च विवर्जितः ।
पायूपस्थविहीनश्च महातपविवर्जितः

hasteṃdriyavihīnaśca pādābhyāṃ ca vivarjitaḥ |
pāyūpasthavihīnaśca mahātapavivarjitaḥ

15.99

प्रबोधेन विहीनश्च बुद्ध्या चैव विवर्जितः ।
चेतसा विगतश्चैव प्राणेन च विवर्जितः

prabodhena vihīnaśca buddhyā caiva vivarjitaḥ |
cetasā vigataścaiva prāṇena ca vivarjitaḥ

15.100

अपानेन विहीनश्च व्यानेन च विवर्जितः ।
उदानेन विहीनश्च समानेन विवर्जितः

apānena vihīnaśca vyānena ca vivarjitaḥ |
udānena vihīnaśca samānena vivarjitaḥ

15.101

आकाशेन विहीनश्च वायुना परिवर्जितः ।
अग्निना च विहीनश्च उदकेन विवर्जितः

ākāśena vihīnaśca vāyunā parivarjitaḥ |
agninā ca vihīnaśca udakena vivarjitaḥ

15.102

पृथिव्या च विहीनश्च शब्देन च विवर्जितः ।
स्पर्शेन च विहीनश्च सर्वरूपविवर्जितः

pṛthivyā ca vihīnaśca śabdena ca vivarjitaḥ |
sparśena ca vihīnaśca sarvarūpavivarjitaḥ

15.103

रागेण विगतश्चैव अघेन परिवर्जितः ।
शोकेन रहितश्चैव वचसा परिवर्जितः

rāgeṇa vigataścaiva aghena parivarjitaḥ |
śokena rahitaścaiva vacasā parivarjitaḥ

15.104

रजो विवर्जितश्चैव विकारैः षड्भिरेव च ।
कामेन वर्जितश्चैव क्रोधेन परिवर्जितः

rajo vivarjitaścaiva vikāraiḥ ṣaḍbhireva ca |
kāmena varjitaścaiva krodhena parivarjitaḥ

15.105

लोभेन विगतश्चैव दम्भेन च विवर्जितः ।
सूक्ष्मश्चैव सुसूक्ष्मश्च स्थूलात्स्थूलतरस्तथा

lobhena vigataścaiva dambhena ca vivarjitaḥ |
sūkṣmaścaiva susūkṣmaśca sthūlātsthūlatarastathā

15.106

विशारदो बलाध्यक्षः सर्वस्य क्षोभकस्तथा ।
प्रकृतेः क्षोभकश्चैव महतः क्षोभकस्तथा

viśārado balādhyakṣaḥ sarvasya kṣobhakastathā |
prakṛteḥ kṣobhakaścaiva mahataḥ kṣobhakastathā

15.107

भूतानां क्षोभकश्चैव बुद्धेश्च क्षोमकस्तथा ।
इन्द्रियाणां क्षोभकश्च विषयक्षोभकस्तथा

bhūtānāṃ kṣobhakaścaiva buddheśca kṣomakastathā |
indriyāṇāṃ kṣobhakaśca viṣayakṣobhakastathā

15.108

ब्रह्मणः क्षोभकश्चैव रुद्रस्य क्षोभकस्तथा ।
अगम्यश्चक्षुरादेश्च श्रोत्रागम्यस्तथैव च

brahmaṇaḥ kṣobhakaścaiva rudrasya kṣobhakastathā |
agamyaścakṣurādeśca śrotrāgamyastathaiva ca

15.109

त्वचा न गम्यः कूर्म्मश्च जिह्वाऽग्राह्यस्तथैव च ।
घ्राणोन्द्रियागम्य एव वाचाऽग्राह्यस्तथैव च

tvacā na gamyaḥ kūrmmaśca jihvā'grāhyastathaiva ca |
ghrāṇondriyāgamya eva vācā'grāhyastathaiva ca

15.110

अगम्यश्चैव पाणिभ्यां पदागम्यस्तथैव च ।
अग्राह्यो मनसश्चैव बुद्ध्याऽग्राह्यो हरिस्तथा

agamyaścaiva pāṇibhyāṃ padāgamyastathaiva ca |
agrāhyo manasaścaiva buddhyā'grāhyo haristathā

15.111

अहं बुद्ध्या तथा ग्राह्यश्चेतसा ग्राह्या एव च ।
शंखपाणिश्चाव्ययश्च गदापाणिस्तथैव च

ahaṃ buddhyā tathā grāhyaścetasā grāhyā eva ca |
śaṃkhapāṇiścāvyayaśca gadāpāṇistathaiva ca

15.112

शार्ङ्गपाणिश्च कृष्णश्च ज्ञानमूर्त्तिः परन्तपः ।
तपस्वी ज्ञानगम्यो हि ज्ञानी ज्ञानविदेव च

śārṅgapāṇiśca kṛṣṇaśca jñānamūrttiḥ parantapaḥ |
tapasvī jñānagamyo hi jñānī jñānavideva ca

15.113

ज्ञेयश्च ज्ञेयहीनश्च ज्ञप्तिश्चैतन्यरूपकः ।
भावो भाव्यो भवकरो भावनो भवनाशनः

jñeyaśca jñeyahīnaśca jñaptiścaitanyarūpakaḥ |
bhāvo bhāvyo bhavakaro bhāvano bhavanāśanaḥ

15.114

गोविन्दो गोपतिर्गोपः सर्वगोपीसुखप्रदः ।
गोपालो गोगतिश्चैव गोमतिर्गोधरस्तथा

govindo gopatirgopaḥ sarvagopīsukhapradaḥ |
gopālo gogatiścaiva gomatirgodharastathā

15.115

उपेन्द्रश्च नृसिंहश्च शौरिश्चैव जनार्दनः ।
आरणेयो बृहद्भानुर्बृहद्दीप्तिस्तथैव च

upendraśca nṛsiṃhaśca śauriścaiva janārdanaḥ |
āraṇeyo bṛhadbhānurbṛhaddīptistathaiva ca

15.116

दामोदरस्त्रिकालश्च कालज्ञः कालवर्जितः ।
त्रिसन्ध्यो द्वापरं त्रेता प्रजाद्वारं त्रिविक्रमः

dāmodarastrikālaśca kālajñaḥ kālavarjitaḥ |
trisandhyo dvāparaṃ tretā prajādvāraṃ trivikramaḥ

15.117

विक्रमो दण्ड
हस्तश्च ह्येकदण्डी त्रिदण्डधृक् ।
सामभेदस्तथोपायः सामरूपी च सामगः

vikramo daṇḍa
hastaśca hyekadaṇḍī tridaṇḍadhṛk |
sāmabhedastathopāyaḥ sāmarūpī ca sāmagaḥ

15.118

सामवेदोः ह्यथर्वश्च सुकृतः सुतरूपणः ।
अथर्ववेदविच्चैव ह्यथर्वाचार्य्य एव च

sāmavedoḥ hyatharvaśca sukṛtaḥ sutarūpaṇaḥ |
atharvavedaviccaiva hyatharvācāryya eva ca

15.119

ऋग्रूपी चैव ऋग्वेद ऋग्वेदेषु प्रतिष्ठितः ।
यजुर्वेत्ता यजुर्वेदो यजुर्वेदविदेकपात्

ṛgrūpī caiva ṛgveda ṛgvedeṣu pratiṣṭhitaḥ |
yajurvettā yajurvedo yajurvedavidekapāt

15.120

बहुपाच्च सुपाच्चैव तथैव च सहस्त्रपात् ।
चतुष्पाच्च द्विपाच्चैव स्मृतिर्न्यायो यमो बली

bahupācca supāccaiva tathaiva ca sahastrapāt |
catuṣpācca dvipāccaiva smṛtirnyāyo yamo balī

15.121

सन्न्यासी चैव सन्नयासश्चतुराश्रम एव च ।
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः

sannyāsī caiva sannayāsaścaturāśrama eva ca |
brahmacārī gṛhasthaśca vānaprasthaśca bhikṣukaḥ

15.122

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वर्णस्तथैव च ।
शीलदः शीलसम्पन्नो दुः शीलपरिवर्जितः

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ śūdro varṇastathaiva ca |
śīladaḥ śīlasampanno duḥ śīlaparivarjitaḥ

15.123

मोक्षोऽध्यात्मसमाविष्टः स्तुतिः स्तोता च पूजकः ।
पूज्यो वाक् करणं चैव वाच्यं चैव तु वाचकः

mokṣo'dhyātmasamāviṣṭaḥ stutiḥ stotā ca pūjakaḥ |
pūjyo vāk karaṇaṃ caiva vācyaṃ caiva tu vācakaḥ

15.124

वेत्ता व्याकरणं चैव वाक्यं चैव च वाक्यवित् ।
वाक्यगम्यस्तीर्थवासी तीर्थस्तीर्थो च तीर्थवित्

vettā vyākaraṇaṃ caiva vākyaṃ caiva ca vākyavit |
vākyagamyastīrthavāsī tīrthastīrtho ca tīrthavit

15.125

तीर्थादिभूतः सांख्यश्च निरुक्तं त्वधिदैवतम् ।
प्रणवः प्रणवेशश्च प्रणवेन प्रवन्दितः

tīrthādibhūtaḥ sāṃkhyaśca niruktaṃ tvadhidaivatam |
praṇavaḥ praṇaveśaśca praṇavena pravanditaḥ

15.126

प्रणवेन च लक्ष्यो वै गायत्री च गदाधरः ।
शालग्रामनिवासी च शालग्रामस्तथैव च

praṇavena ca lakṣyo vai gāyatrī ca gadādharaḥ |
śālagrāmanivāsī ca śālagrāmastathaiva ca

15.127

जलशायी योगशायी शेषशायी कुशेशयः ।
महीभर्त्ता च कार्य्यं च कारणं पृथिवीधरः

jalaśāyī yogaśāyī śeṣaśāyī kuśeśayaḥ |
mahībharttā ca kāryyaṃ ca kāraṇaṃ pṛthivīdharaḥ

15.128

प्रजापतिः शाश्वतश्च काम्यः कामयिता विराट् ।
सम्राट् पूषा तथा स्वर्गो रथस्थः सारथिर्बलम्

prajāpatiḥ śāśvataśca kāmyaḥ kāmayitā virāṭ |
samrāṭ pūṣā tathā svargo rathasthaḥ sārathirbalam

15.129

धनी धनप्रदो धन्यो यादवानां हिते रतः ।
अर्जुनस्य प्रियश्चैव ह्यर्जुनो भीम एव च

dhanī dhanaprado dhanyo yādavānāṃ hite rataḥ |
arjunasya priyaścaiva hyarjuno bhīma eva ca

15.130

पराक्रमो दुर्विषहः सर्वशास्त्रविशारदः ।
सारस्वतो महाभीष्मः पारिजातहरस्तथा

parākramo durviṣahaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |
sārasvato mahābhīṣmaḥ pārijātaharastathā

15.131

अमृतस्य प्रदाता च क्षीरोदः क्षीरमेव च ।
इन्द्रात्मजस्तस्य गोप्ता गोवर्द्धनधरस्तथा

amṛtasya pradātā ca kṣīrodaḥ kṣīrameva ca |
indrātmajastasya goptā govarddhanadharastathā

15.132

कंसस्य नाशनस्तद्वद्धस्तिपो हस्तिनाशनः ।
शिपिविष्टः प्रसन्नश्च सर्वलोकार्त्तिनाशनः

kaṃsasya nāśanastadvaddhastipo hastināśanaḥ |
śipiviṣṭaḥ prasannaśca sarvalokārttināśanaḥ

15.133

मुद्रो मुद्रा करश्चैव सर्वमुद्राविवर्जितः ।
देही देहस्थितश्चैव देहस्य च नियामकः

mudro mudrā karaścaiva sarvamudrāvivarjitaḥ |
dehī dehasthitaścaiva dehasya ca niyāmakaḥ

15.134

श्रोत्रा श्रोत्रनियन्ता च श्रोतव्यः श्रवणं तथा ।
त्वक्स्थितश्च स्पर्शयित्वा स्पृश्यं च स्पर्शनं तथा

śrotrā śrotraniyantā ca śrotavyaḥ śravaṇaṃ tathā |
tvaksthitaśca sparśayitvā spṛśyaṃ ca sparśanaṃ tathā

15.135

रूपद्रष्टा च चक्षुः स्थो नियन्ता चक्षुषस्तथा ।
दृश्यं चैवतु जिह्वास्थो रसज्ञश्च नियामकः

rūpadraṣṭā ca cakṣuḥ stho niyantā cakṣuṣastathā |
dṛśyaṃ caivatu jihvāstho rasajñaśca niyāmakaḥ

15.136

घ्राणस्थो घ्राणकृद् घ्राता घ्राणेन्द्रियनियामकः ।
वाक्स्थो वक्ता च वक्तव्यो वचनं वाङ्नियामकः

ghrāṇastho ghrāṇakṛd ghrātā ghrāṇendriyaniyāmakaḥ |
vākstho vaktā ca vaktavyo vacanaṃ vāṅniyāmakaḥ

15.137

प्राणिस्थः शिल्प कृच्छिल्पो हस्तयोश्च नियामकः ।
पदव्यश्चैव गन्ता च गन्तव्यं गमनं तथा

prāṇisthaḥ śilpa kṛcchilpo hastayośca niyāmakaḥ |
padavyaścaiva gantā ca gantavyaṃ gamanaṃ tathā

15.138

नियन्ता पादयोश्चैव पाद्यभाक्च विसर्गकृत् ।
विसर्गस्य नियन्ता च ह्युपस्थस्थः सुखं तथा

niyantā pādayoścaiva pādyabhākca visargakṛt |
visargasya niyantā ca hyupasthasthaḥ sukhaṃ tathā

15.139

उपस्थस्य नियंता च तदानन्दकरश्च ह ।
शत्रुघ्नः कार्त्तवीर्य्यश्च दत्तात्रेयस्तथैव च

upasthasya niyaṃtā ca tadānandakaraśca ha |
śatrughnaḥ kārttavīryyaśca dattātreyastathaiva ca

15.140

अलर्कस्य हितश्चैव कार्त्तवीर्य्यनिकृन्तनः ।
कालनेमिर्महानेमिर्मेघो मेघपतिस्तथा

alarkasya hitaścaiva kārttavīryyanikṛntanaḥ |
kālanemirmahānemirmegho meghapatistathā

15.141

अन्नप्रदोऽन्नरूपी च ह्यन्नादोऽन्नप्रवर्तकः ।
धूमकृद्धूमरूपश्च देवकीपुत्र उत्तमः

annaprado'nnarūpī ca hyannādo'nnapravartakaḥ |
dhūmakṛddhūmarūpaśca devakīputra uttamaḥ

15.142

देवक्यानन्दनो नन्दो रोहिण्याः प्रिय एव च ।
वसुदेवप्रियश्चैव वसुदेवसुतस्तथा

devakyānandano nando rohiṇyāḥ priya eva ca |
vasudevapriyaścaiva vasudevasutastathā

15.143

दुन्दुभिर्हासरूपश्च पुष्पहासस्तथैव च ।
अट्टहासप्रियश्चैव सर्वाध्यक्षः क्षरोऽक्षरः

dundubhirhāsarūpaśca puṣpahāsastathaiva ca |
aṭṭahāsapriyaścaiva sarvādhyakṣaḥ kṣaro'kṣaraḥ

15.144

अच्युतश्चैव सत्येशः सत्यायाश्च प्रियो वरः ।
रुक्मिण्याश्च पतिश्चैव रुक्मिण्या वल्लभस्तथा

acyutaścaiva satyeśaḥ satyāyāśca priyo varaḥ |
rukmiṇyāśca patiścaiva rukmiṇyā vallabhastathā

15.145

गोपीनां वल्लभश्चैव पुण्यश्लोकश्च विश्रुतः ।
वृषाकपिर्यमो गुह्यो मङ्गलश्च बुधस्तथा

gopīnāṃ vallabhaścaiva puṇyaślokaśca viśrutaḥ |
vṛṣākapiryamo guhyo maṅgalaśca budhastathā

15.146

राहुः केतुर्ग्रहो ग्राहो गजेन्द्रमुखमेलकः ।
ग्राहस्य विनिहन्ता च ग्रामणी रक्षकस्तथा

rāhuḥ keturgraho grāho gajendramukhamelakaḥ |
grāhasya vinihantā ca grāmaṇī rakṣakastathā

15.147

किन्नरश्चैव सिद्धश्च छन्दः स्वच्छन्द एव च ।
विश्वरूपो विशालाक्षो दैत्यसूदन एव च

kinnaraścaiva siddhaśca chandaḥ svacchanda eva ca |
viśvarūpo viśālākṣo daityasūdana eva ca

15.148

अनन्तरूपो भूतस्थो देवदानवसंस्थितः ।
सुषुप्तिस्थः सुषुप्तिश्च स्थानं स्थानान्त एव च

anantarūpo bhūtastho devadānavasaṃsthitaḥ |
suṣuptisthaḥ suṣuptiśca sthānaṃ sthānānta eva ca

15.149

जगत्स्थश्चैव जागर्त्ता स्थानं जागरितं तथा ।
स्वप्रस्थः स्वप्रवित्स्वप्नस्थानं स्वप्नस्तथैव च

jagatsthaścaiva jāgarttā sthānaṃ jāgaritaṃ tathā |
svaprasthaḥ svapravitsvapnasthānaṃ svapnastathaiva ca

15.150

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तैश्च विहीनो वै चतुर्थकः ।
विज्ञानं वेद्यरूपं च जीवो जीवयिता तथा

jāgratsvapnasuṣuptaiśca vihīno vai caturthakaḥ |
vijñānaṃ vedyarūpaṃ ca jīvo jīvayitā tathā

15.151

भुवनाधिपतिश्चैव भुवनानां नियामकः ।
पातालवासी पातालं सर्वज्वरविनाशनः

bhuvanādhipatiścaiva bhuvanānāṃ niyāmakaḥ |
pātālavāsī pātālaṃ sarvajvaravināśanaḥ

15.152

परमानन्दरूपी च धर्म्माणां च प्रवर्त्तकः ।
सुलभो दुर्लभश्चैव प्राणायामपरस्तथा

paramānandarūpī ca dharmmāṇāṃ ca pravarttakaḥ |
sulabho durlabhaścaiva prāṇāyāmaparastathā

15.153

प्रत्याहारो धारकश्च प्रत्याहारकरस्तथा ।
प्रभा कान्तिस्तथा ह्यर्च्चिः शुद्धस्फटिकसन्निभः

pratyāhāro dhārakaśca pratyāhārakarastathā |
prabhā kāntistathā hyarcciḥ śuddhasphaṭikasannibhaḥ

15.154

अग्राहश्चैव गौरश्च सर्वः शुचिरभिष्टुतः ।
वषट्कारो वषड् वौषट् स्वधा स्वाहा रतिस्तथा

agrāhaścaiva gauraśca sarvaḥ śucirabhiṣṭutaḥ |
vaṣaṭkāro vaṣaḍ vauṣaṭ svadhā svāhā ratistathā

15.155

पक्ता नन्दयिता भोक्ता बोद्धा भावयिता तथा ।
ज्ञानात्मा चैव देहात्मा भू
मा सर्वेश्वरेश्वरः

paktā nandayitā bhoktā boddhā bhāvayitā tathā |
jñānātmā caiva dehātmā bhū
mā sarveśvareśvaraḥ

15.156

नदी नन्दी च नन्दीशो भारतस्तरुनाशनः ।
चक्रपः श्रीपतिश्चैव नृपाणां चक्रवर्त्तिनाम्

nadī nandī ca nandīśo bhāratastarunāśanaḥ |
cakrapaḥ śrīpatiścaiva nṛpāṇāṃ cakravarttinām

15.157

ईशश्च सर्वदेवानां द्वारकासंस्थितस्तथा ।
पुष्करः पुष्कराध्यक्षः पुष्करद्वीप एव च

īśaśca sarvadevānāṃ dvārakāsaṃsthitastathā |
puṣkaraḥ puṣkarādhyakṣaḥ puṣkaradvīpa eva ca

15.158

भरतो जनको जन्यः सर्वाकारवि वर्जितः ।
निराकारो निर्निमित्तो निरातंको निराश्रयः

bharato janako janyaḥ sarvākāravi varjitaḥ |
nirākāro nirnimitto nirātaṃko nirāśrayaḥ

15.159

इति नामसहस्त्रं ते वृषभध्वज कीर्त्तितम् ।
देवस्य विष्णोरीशस्य सर्वपापविनाशनम्

iti nāmasahastraṃ te vṛṣabhadhvaja kīrttitam |
devasya viṣṇorīśasya sarvapāpavināśanam

15.160

पठन्द्विजश्च विष्णुत्वं क्षत्रियो जयमाप्नुयात् ।
वैश्यो धनं सुखं शूद्रो विष्णुभक्तिसमन्वितः

paṭhandvijaśca viṣṇutvaṃ kṣatriyo jayamāpnuyāt |
vaiśyo dhanaṃ sukhaṃ śūdro viṣṇubhaktisamanvitaḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)