Chapter 12: Bhagwan Shiva beholds the Mohini form

वृषध्वजो निशम्येदं योषिद् रूपेण दानवान् ।
मोहयित्वा सुरगणान् हरिः सोममपाययत्

vṛṣadhvajo niśamyedaṃ yoṣid rūpeṇa dānavān |
mohayitvā suragaṇān hariḥ somamapāyayat

वृषमारुह्य गिरिशः सर्वभूतगणैर्वृतः ।
सह देव्या ययौ द्रष्टुं यत्रास्ते मधुसूदनः

vṛṣamāruhya giriśaḥ sarvabhūtagaṇairvṛtaḥ |
saha devyā yayau draṣṭuṃ yatrāste madhusūdanaḥ

सभाजितो भगवता सादरं सोमया भवः ।
सूपविष्ट उवाचेदं प्रतिपूज्य स्मयन्हरिम्

sabhājito bhagavatā sādaraṃ somayā bhavaḥ |
sūpaviṣṭa uvācedaṃ pratipūjya smayanharim

देवदेव जगद्व्यापिन् जगदीश जगन्मय ।
सर्वेषामपि भावानां त्वमात्मा हेतुरीश्वरः

devadeva jagadvyāpin jagadīśa jaganmaya |
sarveṣāmapi bhāvānāṃ tvamātmā heturīśvaraḥ

आद्यन्तौ अस्य यन्मध्यं इदं अन्यदहं बहिः ।
यतोऽव्ययस्य नैतानि तत्सत्यं ब्रह्म चिद्भवान्

ādyantau asya yanmadhyaṃ idaṃ anyadahaṃ bahiḥ |
yato'vyayasya naitāni tatsatyaṃ brahma cidbhavān

तवैव चरणाम्भोजं श्रेयस्कामा निराशिषः ।
विसृज्योभयतः संगं मुनयः समुपासते

tavaiva caraṇāmbhojaṃ śreyaskāmā nirāśiṣaḥ |
visṛjyobhayataḥ saṃgaṃ munayaḥ samupāsate

त्वं ब्रह्म पूर्णममृतं विगुणं विशोकं
आनन्दमात्रमविकारमनन्यदन्यत् ।
विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमानां
आत्मेश्वरश्च तदपेक्षतयानपेक्षः

tvaṃ brahma pūrṇamamṛtaṃ viguṇaṃ viśokaṃ
ānandamātramavikāramananyadanyat |
viśvasya heturudayasthitisaṃyamānāṃ
ātmeśvaraśca tadapekṣatayānapekṣaḥ

एकस्त्वमेव सदसद् द्वयमद्वयं च
स्वर्णं कृताकृतमिवेह न वस्तुभेदः ।
अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विहितो विकल्पो ।
यस्माद् गुणव्यतिकरो निरुपाधिकस्य

ekastvameva sadasad dvayamadvayaṃ ca
svarṇaṃ kṛtākṛtamiveha na vastubhedaḥ |
ajñānatastvayi janairvihito vikalpo |
yasmād guṇavyatikaro nirupādhikasya

त्वां ब्रह्म केचिदवयन्त्युत धर्ममेके
एके परं सदसतोः पुरुषं परेशम् ।
अन्येऽवयन्ति नवशक्तियुतं परं त्वां
केचिन्महापुरुषमव्ययमात्मतन्त्रम्

tvāṃ brahma kecidavayantyuta dharmameke
eke paraṃ sadasatoḥ puruṣaṃ pareśam |
anye'vayanti navaśaktiyutaṃ paraṃ tvāṃ
kecinmahāpuruṣamavyayamātmatantram

नाहं परायुरृषयो न मरीचिमुख्या
जानन्ति यद्विरचितं खलु सत्त्वसर्गाः ।
यन्मायया मुषितचेतस ईश दैत्य
मर्त्यादयः किमुत शश्वदभद्रवृत्ताः

nāhaṃ parāyurṛṣayo na marīcimukhyā
jānanti yadviracitaṃ khalu sattvasargāḥ |
yanmāyayā muṣitacetasa īśa daitya
martyādayaḥ kimuta śaśvadabhadravṛttāḥ

स त्वं समीहितमदः स्थितिजन्मनाशं
भूतेहितं च जगतो भवबन्धमोक्षौ ।
वायुर्यथा विशति खं च चराचराख्यं
सर्वं तदात्मकतयावगमोऽवरुन्त्से

sa tvaṃ samīhitamadaḥ sthitijanmanāśaṃ
bhūtehitaṃ ca jagato bhavabandhamokṣau |
vāyuryathā viśati khaṃ ca carācarākhyaṃ
sarvaṃ tadātmakatayāvagamo'varuntse

अवतारा मया दृष्टा रममाणस्य ते गुणैः ।
सोऽहं तद् द्रष्टुमिच्छामि यत्ते योषिद् वपुर्धृतम्

avatārā mayā dṛṣṭā ramamāṇasya te guṇaiḥ |
so'haṃ tad draṣṭumicchāmi yatte yoṣid vapurdhṛtam

येन सम्मोहिता दैत्याः पायिताश्चामृतं सुराः ।
तद् दिदृक्षव आयाताः परं कौतूहलं हि नः

yena sammohitā daityāḥ pāyitāścāmṛtaṃ surāḥ |
tad didṛkṣava āyātāḥ paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

एवं अभ्यर्थितो विष्णुः भगवान् शूलपाणिना ।
प्रहस्य भावगम्भीरं गिरिशं प्रत्यभाषत

evaṃ abhyarthito viṣṇuḥ bhagavān śūlapāṇinā |
prahasya bhāvagambhīraṃ giriśaṃ pratyabhāṣata

कौतूहलाय दैत्यानां योषिद्वेषो मया कृतः ।
पश्यता सुरकार्याणि गते पीयूषभाजने

kautūhalāya daityānāṃ yoṣidveṣo mayā kṛtaḥ |
paśyatā surakāryāṇi gate pīyūṣabhājane

तत्तेऽहं दर्शयिष्यामि दिदृक्षोः सुरसत्तम ।
कामिनां बहु मन्तव्यं संकल्पप्रभवोदयम्

tatte'haṃ darśayiṣyāmi didṛkṣoḥ surasattama |
kāmināṃ bahu mantavyaṃ saṃkalpaprabhavodayam

इति ब्रुवाणो भगवान् तत्रैवान्तरधीयत ।
सर्वतश्चारयन् चक्षुः भव आस्ते सहोमया

iti bruvāṇo bhagavān tatraivāntaradhīyata |
sarvataścārayan cakṣuḥ bhava āste sahomayā

ततो ददर्शोपवने वरस्त्रियं
विचित्रपुष्पारुणपल्लवद्रुमे ।
विक्रीडतीं कन्दुकलीलया लसद्
दुकूलपर्यस्तनितम्बमेखलाम्

tato dadarśopavane varastriyaṃ
vicitrapuṣpāruṇapallavadrume |
vikrīḍatīṃ kandukalīlayā lasad
dukūlaparyastanitambamekhalām

आवर्तनोद्वर्तनकम्पितस्तन
प्रकृष्टहारोरुभरैः पदे पदे ।
प्रभज्यमानामिव मध्यतश्चलउ
पदप्रवालं नयतीं ततस्ततः

āvartanodvartanakampitastana
prakṛṣṭahārorubharaiḥ pade pade |
prabhajyamānāmiva madhyataścalau
padapravālaṃ nayatīṃ tatastataḥ

दिक्षु भ्रमत्कन्दुकचापलैर्भृशं
प्रोद्विग्नतारायतलोललोचनाम् ।
स्वकर्णविभ्राजितकुण्डलोल्लसत्
कपोलनीलालकमण्डिताननाम्

dikṣu bhramatkandukacāpalairbhṛśaṃ
prodvignatārāyatalolalocanām |
svakarṇavibhrājitakuṇḍalollasat
kapolanīlālakamaṇḍitānanām

श्लथद् दुकूलं कबरीं च विच्युतां
सन्नह्यतीं वामकरेण वल्गुना ।
विनिघ्नतीमन्यकरेण कन्दुकं
विमोहयन्तीं जगदात्ममायया

ślathad dukūlaṃ kabarīṃ ca vicyutāṃ
sannahyatīṃ vāmakareṇa valgunā |
vinighnatīmanyakareṇa kandukaṃ
vimohayantīṃ jagadātmamāyayā

तां वीक्ष्य देव इति कन्दुकलीलयेषद्
व्रीडास्फुटस्मितविसृष्टकटाक्षमुष्टः ।
स्त्रीप्रेक्षणप्रतिसमीक्षणविह्वलात्मा
नात्मानमन्तिक उमां स्वगणांश्च वेद

tāṃ vīkṣya deva iti kandukalīlayeṣad
vrīḍāsphuṭasmitavisṛṣṭakaṭākṣamuṣṭaḥ |
strīprekṣaṇapratisamīkṣaṇavihvalātmā
nātmānamantika umāṃ svagaṇāṃśca veda

तस्याः कराग्रात्स तु कन्दुको यदा
गतो विदूरं तमनुव्रजत्स्त्रियाः ।
वासः ससूत्रं लघु मारुतोऽहरद्
भवस्य देवस्य किलानुपश्यतः

tasyāḥ karāgrātsa tu kanduko yadā
gato vidūraṃ tamanuvrajatstriyāḥ |
vāsaḥ sasūtraṃ laghu māruto'harad
bhavasya devasya kilānupaśyataḥ

एवं तां रुचिरापाङ्गीं दर्शनीयां मनोरमाम् ।
दृष्ट्वा तस्यां मनश्चक्रे विषज्जन्त्यां भवः किल

evaṃ tāṃ rucirāpāṅgīṃ darśanīyāṃ manoramām |
dṛṣṭvā tasyāṃ manaścakre viṣajjantyāṃ bhavaḥ kila

तयापहृतविज्ञानः तत्कृतस्मरविह्वलः ।
भवान्या अपि पश्यन्त्या गतह्रीस्तत्पदं ययौ

tayāpahṛtavijñānaḥ tatkṛtasmaravihvalaḥ |
bhavānyā api paśyantyā gatahrīstatpadaṃ yayau

सा तं आयान्तमालोक्य विवस्त्रा व्रीडिता भृशम् ।
निलीयमाना वृक्षेषु हसन्ती नान्वतिष्ठत

sā taṃ āyāntamālokya vivastrā vrīḍitā bhṛśam |
nilīyamānā vṛkṣeṣu hasantī nānvatiṣṭhata

तां अन्वगच्छद् भगवान् भवः प्रमुषितेन्द्रियः ।
कामस्य च वशं नीतः करेणुमिव यूथपः

tāṃ anvagacchad bhagavān bhavaḥ pramuṣitendriyaḥ |
kāmasya ca vaśaṃ nītaḥ kareṇumiva yūthapaḥ

सोऽनुव्रज्यातिवेगेन गृहीत्वानिच्छतीं स्त्रियम् ।
केशबन्ध उपानीय बाहुभ्यां परिषस्वजे

so'nuvrajyātivegena gṛhītvānicchatīṃ striyam |
keśabandha upānīya bāhubhyāṃ pariṣasvaje

सोपगूढा भगवता करिणा करिणी यथा ।
इतस्ततः प्रसर्पन्ती विप्रकीर्णशिरोरुहा

sopagūḍhā bhagavatā kariṇā kariṇī yathā |
itastataḥ prasarpantī viprakīrṇaśiroruhā

आत्मानं मोचयित्वाङ्ग सुरर्षभभुजान्तरात् ।
प्राद्रवत्सा पृथुश्रोणी माया देवविनिर्मिता

ātmānaṃ mocayitvāṅga surarṣabhabhujāntarāt |
prādravatsā pṛthuśroṇī māyā devavinirmitā

तस्यासौ पदवीं रुद्रो विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
प्रत्यपद्यत कामेन वैरिणेव विनिर्जितः

tasyāsau padavīṃ rudro viṣṇoradbhutakarmaṇaḥ |
pratyapadyata kāmena vairiṇeva vinirjitaḥ

तस्यानुधावतो रेतः चस्कन्दामोघरेतसः ।
शुष्मिणो यूथपस्येव वासितामनुधावतः

tasyānudhāvato retaḥ caskandāmogharetasaḥ |
śuṣmiṇo yūthapasyeva vāsitāmanudhāvataḥ

यत्र यत्रापतन् मह्यां रेतस्तस्य महात्मनः ।
तानि रूप्यस्य हेम्नश्च क्षेत्राण्यासन् महीपते

yatra yatrāpatan mahyāṃ retastasya mahātmanaḥ |
tāni rūpyasya hemnaśca kṣetrāṇyāsan mahīpate

सरित्सरःसु शैलेषु वनेषु उपवनेषु च ।
यत्र क्व चासन् ऋषयः तत्र सन्निहितो हरः

saritsaraḥsu śaileṣu vaneṣu upavaneṣu ca |
yatra kva cāsan ṛṣayaḥ tatra sannihito haraḥ

स्कन्ने रेतसि सोऽपश्यत् आत्मानं देवमायया ।
जडीकृतं नृपश्रेष्ठ सन्न्यवर्तत कश्मलात्

skanne retasi so'paśyat ātmānaṃ devamāyayā |
jaḍīkṛtaṃ nṛpaśreṣṭha sannyavartata kaśmalāt

अथ अवगतमाहात्म्य आत्मनो जगदात्मनः ।
अपरिज्ञेयवीर्यस्य न मेने तदु हाद्भुतम्

atha avagatamāhātmya ātmano jagadātmanaḥ |
aparijñeyavīryasya na mene tadu hādbhutam

तमविक्लवमव्रीडं आलक्ष्य मधुसूदनः ।
उवाच परमप्रीतो बिभ्रत् स्वां पौरुषीं तनुम्

tamaviklavamavrīḍaṃ ālakṣya madhusūdanaḥ |
uvāca paramaprīto bibhrat svāṃ pauruṣīṃ tanum

दिष्ट्या त्वं विबुधश्रेष्ठ स्वां निष्ठां आत्मना स्थितः ।
यन्मे स्त्रीरूपया स्वैरं मोहितोऽप्यङ्ग मायया

diṣṭyā tvaṃ vibudhaśreṣṭha svāṃ niṣṭhāṃ ātmanā sthitaḥ |
yanme strīrūpayā svairaṃ mohito'pyaṅga māyayā

को नु मेऽतितरेन्मायां विषक्तस्त्वदृते पुमान् ।
तान् तान् विसृजतीं भावान् दुस्तरामकृतात्मभिः

ko nu me'titarenmāyāṃ viṣaktastvadṛte pumān |
tān tān visṛjatīṃ bhāvān dustarāmakṛtātmabhiḥ

सेयं गुणमयी माया न त्वां अभिभविष्यति ।
मया समेता कालेन कालरूपेण भागशः

seyaṃ guṇamayī māyā na tvāṃ abhibhaviṣyati |
mayā sametā kālena kālarūpeṇa bhāgaśaḥ

एवं भगवता राजन् श्रीवत्सांकेन सत्कृतः ।
आमंत्र्य तं परिक्रम्य सगणः स्वालयं ययौ

evaṃ bhagavatā rājan śrīvatsāṃkena satkṛtaḥ |
āmaṃtrya taṃ parikramya sagaṇaḥ svālayaṃ yayau

आत्मांशभूतां तां मायां भवानीं भगवान् भवः ।
शंसतां ऋषिमुख्यानां प्रीत्याचष्टाथ भारत

ātmāṃśabhūtāṃ tāṃ māyāṃ bhavānīṃ bhagavān bhavaḥ |
śaṃsatāṃ ṛṣimukhyānāṃ prītyācaṣṭātha bhārata

अयि व्यपश्यस्त्वमजस्य मायां
परस्य पुंसः परदेवतायाः ।
अहं कलानां ऋषभो विमुह्ये
ययावशोऽन्ये किमुतास्वतंत्राः

ayi vyapaśyastvamajasya māyāṃ
parasya puṃsaḥ paradevatāyāḥ |
ahaṃ kalānāṃ ṛṣabho vimuhye
yayāvaśo'nye kimutāsvataṃtrāḥ

यं मां अपृच्छस्त्वमुपेत्य योगात्
समासहस्रान्त उपारतं वै ।
स एष साक्षात्पुरुषः पुराणो
न यत्र कालो विशते न वेदः

yaṃ māṃ apṛcchastvamupetya yogāt
samāsahasrānta upārataṃ vai |
sa eṣa sākṣātpuruṣaḥ purāṇo
na yatra kālo viśate na vedaḥ

इति तेऽभिहितस्तात विक्रमः शारंगधन्वनः ।
सिन्धोर्निर्मथने येन धृतः पृष्ठे महाचलः

iti te'bhihitastāta vikramaḥ śāraṃgadhanvanaḥ |
sindhornirmathane yena dhṛtaḥ pṛṣṭhe mahācalaḥ

एतन्मुहुः कीर्तयतोऽनुश्रृण्वतो
न रिष्यते जातु समुद्यमः क्वचित् ।
यदुत्तमश्लोकगुणानुवर्णनं
समस्तसंसारपरिश्रमापहम्

etanmuhuḥ kīrtayato'nuśrṛṇvato
na riṣyate jātu samudyamaḥ kvacit |
yaduttamaślokaguṇānuvarṇanaṃ
samastasaṃsārapariśramāpaham

असद् अविषयमङ्घ्रिं भावगम्यं प्रपन्नान्
अमृतममरवर्यानाशयत् सिन्धुमथ्यम् ।
कपटयुवतिवेषो मोहयन् यः सुरारीन्
तमहमुपसृतानां कामपूरं नतोऽस्मि

asad aviṣayamaṅghriṃ bhāvagamyaṃ prapannān
amṛtamamaravaryānāśayat sindhumathyam |
kapaṭayuvativeṣo mohayan yaḥ surārīn
tamahamupasṛtānāṃ kāmapūraṃ nato'smi