Chapter 2: The power of the Holy Name

एवं ते भगवद्दूता यमदूताभिभाषितम् ।
उपधार्याथ तान् राजन् प्रत्याहुर्नयकोविदाः

evaṃ te bhagavaddūtā yamadūtābhibhāṣitam |
upadhāryātha tān rājan pratyāhurnayakovidāḥ

अहो कष्टं धर्मदृशां अधर्मः स्पृशते सभाम् ।
यत्रादण्ड्येष्वपापेषु दण्डो यैर्ध्रियते वृथा

aho kaṣṭaṃ dharmadṛśāṃ adharmaḥ spṛśate sabhām |
yatrādaṇḍyeṣvapāpeṣu daṇḍo yairdhriyate vṛthā

प्रजानां पितरो ये च शास्तारः साधवः समाः ।
यदि स्यात्तेषु वैषम्यं कं यान्ति शरणं प्रजाः

prajānāṃ pitaro ye ca śāstāraḥ sādhavaḥ samāḥ |
yadi syātteṣu vaiṣamyaṃ kaṃ yānti śaraṇaṃ prajāḥ

यद् यद् आचरति श्रेयान् इतरः तत् तदीहते ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

yad yad ācarati śreyān itaraḥ tat tadīhate |
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate

यस्याङ्के शिर आधाय लोकः स्वपिति निर्वृतः ।
स्वयं धर्ममधर्मं वा न हि वेद यथा पशुः

yasyāṅke śira ādhāya lokaḥ svapiti nirvṛtaḥ |
svayaṃ dharmamadharmaṃ vā na hi veda yathā paśuḥ

स कथं न्यर्पितात्मानं कृतमैत्रमचेतनम् ।
विस्रम्भणीयो भूतानां सघृणो द्रोग्धुमर्हति

sa kathaṃ nyarpitātmānaṃ kṛtamaitramacetanam |
visrambhaṇīyo bhūtānāṃ saghṛṇo drogdhumarhati

अयं हि कृतनिर्वेशो जन्मकोट्यंहसामपि ।
यद् व्याजहार विवशो नाम स्वस्त्ययनं हरेः

ayaṃ hi kṛtanirveśo janmakoṭyaṃhasāmapi |
yad vyājahāra vivaśo nāma svastyayanaṃ hareḥ

एतेनैव ह्यघोनोऽस्य कृतं स्यादघनिष्कृतम् ।
यदा नारायणायेति जगाद चतुरक्षरम्

etenaiva hyaghono'sya kṛtaṃ syādaghaniṣkṛtam |
yadā nārāyaṇāyeti jagāda caturakṣaram

स्तेनः सुरापो मित्रध्रुग् ब्रह्महा गुरुतल्पगः ।
स्त्रीराजपितृगोहन्ता ये च पातकिनोऽपरे

stenaḥ surāpo mitradhrug brahmahā gurutalpagaḥ |
strīrājapitṛgohantā ye ca pātakino'pare

सर्वेषां अप्यघवतां इदमेव सुनिष्कृतम् ।
नामव्याहरणं विष्णोः यतस्तद् विषया मतिः

sarveṣāṃ apyaghavatāṃ idameva suniṣkṛtam |
nāmavyāharaṇaṃ viṣṇoḥ yatastad viṣayā matiḥ

न निष्कृतैरुदितैर्ब्रह्मवादिभिः
तथा विशुद्ध्यत्यघवान् व्रतादिभिः ।
यथा हरेर्नामपदैरुदाहृतैः
तदुत्तमश्लोक गुणोपलम्भकम्

na niṣkṛtairuditairbrahmavādibhiḥ
tathā viśuddhyatyaghavān vratādibhiḥ |
yathā harernāmapadairudāhṛtaiḥ
taduttamaśloka guṇopalambhakam

नैकान्तिकं तद्धि कृतेऽपि निष्कृते
मनः पुनर्धावति चेदसत्पथे ।
तत्कर्मनिर्हारमभीप्सतां हरेः
गुणानुवादः खलु सत्त्वभावनः

naikāntikaṃ taddhi kṛte'pi niṣkṛte
manaḥ punardhāvati cedasatpathe |
tatkarmanirhāramabhīpsatāṃ hareḥ
guṇānuvādaḥ khalu sattvabhāvanaḥ

अथैनं मापनयत कृताशेषाघनिष्कृतम् ।
यदसौ भगवन्नाम म्रियमाणः समग्रहीत्

athainaṃ māpanayata kṛtāśeṣāghaniṣkṛtam |
yadasau bhagavannāma mriyamāṇaḥ samagrahīt

साङ्केत्यं पारिहास्यं वा स्तोभं हेलनमेव वा ।
वैकुण्ठनामग्रहणं अशेषाघहरं विदुः

sāṅketyaṃ pārihāsyaṃ vā stobhaṃ helanameva vā |
vaikuṇṭhanāmagrahaṇaṃ aśeṣāghaharaṃ viduḥ

पतितः स्खलितो भग्नः सन्दष्टस्तप्त आहतः ।
हरिरित्यवशेनाह पुमान्नार्हति यातनाम्

patitaḥ skhalito bhagnaḥ sandaṣṭastapta āhataḥ |
harirityavaśenāha pumānnārhati yātanām

गुरूणां च लघूनां च गुरूणि च लघूनि च ।
प्रायश्चित्तानि पापानां ज्ञात्वोक्तानि महर्षिभिः

gurūṇāṃ ca laghūnāṃ ca gurūṇi ca laghūni ca |
prāyaścittāni pāpānāṃ jñātvoktāni maharṣibhiḥ

तैस्तान्यघानि पूयन्ते तपोदानजपादिभिः ।
नाधर्मजं तद् हृदयं तदपीशाङ्घ्रिसेवया

taistānyaghāni pūyante tapodānajapādibhiḥ |
nādharmajaṃ tad hṛdayaṃ tadapīśāṅghrisevayā

अज्ञानादथवा ज्ञानात् उत्तमश्लोकनाम यत् ।
सङ्कीर्तितमघं पुंसो दहेदेधो यथानलः

ajñānādathavā jñānāt uttamaślokanāma yat |
saṅkīrtitamaghaṃ puṃso dahededho yathānalaḥ

यथागदं वीर्यतमं उपयुक्तं यदृच्छया ।
अजानतोऽप्यात्मगुणं कुर्यान् मंत्रोऽप्युदाहृतः

yathāgadaṃ vīryatamaṃ upayuktaṃ yadṛcchayā |
ajānato'pyātmaguṇaṃ kuryān maṃtro'pyudāhṛtaḥ

ते एवं सुविनिर्णीय धर्मं भागवतं नृप ।
तं याम्यपाशान्निर्मुच्य विप्रं मृत्योरमूमुचन्

te evaṃ suvinirṇīya dharmaṃ bhāgavataṃ nṛpa |
taṃ yāmyapāśānnirmucya vipraṃ mṛtyoramūmucan

इति प्रत्युदिता याम्या दूता यात्वा यमान्तिके ।
यमराज्ञे यथा सर्वं आचचक्षुररिन्दम

iti pratyuditā yāmyā dūtā yātvā yamāntike |
yamarājñe yathā sarvaṃ ācacakṣurarindama

द्विजः पाशाद्विनिर्मुक्तो गतभीः प्रकृतिं गतः ।
ववन्दे शिरसा विष्णोः किङ्करान् दर्शनोत्सवः

dvijaḥ pāśādvinirmukto gatabhīḥ prakṛtiṃ gataḥ |
vavande śirasā viṣṇoḥ kiṅkarān darśanotsavaḥ

तं विवक्षुमभिप्रेत्य महापुरुषकिङ्कराः ।
सहसा पश्यतस्तस्य तत्रान्तर्दधिरेऽनघ

taṃ vivakṣumabhipretya mahāpuruṣakiṅkarāḥ |
sahasā paśyatastasya tatrāntardadhire'nagha

अजामिलोऽप्यथाकर्ण्य दूतानां यमकृष्णयोः ।
धर्मं भागवतं शुद्धं त्रैवेद्यं च गुणाश्रयम्

ajāmilo'pyathākarṇya dūtānāṃ yamakṛṣṇayoḥ |
dharmaṃ bhāgavataṃ śuddhaṃ traivedyaṃ ca guṇāśrayam

भक्तिमान्भगवत्याशु माहात्म्यश्रवणाद्धरेः ।
अनुतापो महानासीत्स्मरतोऽशुभमात्मनः

bhaktimānbhagavatyāśu māhātmyaśravaṇāddhareḥ |
anutāpo mahānāsītsmarato'śubhamātmanaḥ

अहो मे परमं कष्टं अभूद् अविजितात्मनः ।
येन विप्लावितं ब्रह्म वृषल्यां जायतात्मना

aho me paramaṃ kaṣṭaṃ abhūd avijitātmanaḥ |
yena viplāvitaṃ brahma vṛṣalyāṃ jāyatātmanā

धिङ्मां विगर्हितं सद्भिः दुष्कृतं कुलकज्जलम् ।
हित्वा बालां सतीं योऽहं सुरापीमसतीमगाम्

dhiṅmāṃ vigarhitaṃ sadbhiḥ duṣkṛtaṃ kulakajjalam |
hitvā bālāṃ satīṃ yo'haṃ surāpīmasatīmagām

वृद्धावनाथौ पितरौ नान्यबन्धू तपस्विनौ ।
अहो मयाधुना त्यक्तौ अकृतज्ञेन नीचवत्

vṛddhāvanāthau pitarau nānyabandhū tapasvinau |
aho mayādhunā tyaktau akṛtajñena nīcavat

सोऽहं व्यक्तं पतिष्यामि नरके भृशदारुणे ।
धर्मघ्नाः कामिनो यत्र विन्दन्ति यमयातनाः

so'haṃ vyaktaṃ patiṣyāmi narake bhṛśadāruṇe |
dharmaghnāḥ kāmino yatra vindanti yamayātanāḥ

किमिदं स्वप्न आहो स्वित् साक्षाद् दृष्टमिहाद्भुतम् ।
क्व याता अद्य ते ये मां व्यकर्षन् पाशपाणयः

kimidaṃ svapna āho svit sākṣād dṛṣṭamihādbhutam |
kva yātā adya te ye māṃ vyakarṣan pāśapāṇayaḥ

अथ ते क्व गताः सिद्धाः चत्वारश्चारुदर्शनाः ।
व्यामोचयन् नीयमानं बद्ध्वा पाशैरधो भुवः

atha te kva gatāḥ siddhāḥ catvāraścārudarśanāḥ |
vyāmocayan nīyamānaṃ baddhvā pāśairadho bhuvaḥ

अथापि मे दुर्भगस्य विबुधोत्तमदर्शने ।
भवितव्यं मङ्गलेन येनात्मा मे प्रसीदति

athāpi me durbhagasya vibudhottamadarśane |
bhavitavyaṃ maṅgalena yenātmā me prasīdati

अन्यथा म्रियमाणस्य नाशुचेर्वृषलीपतेः ।
वैकुण्ठनामग्रहणं जिह्वा वक्तुमिहार्हति

anyathā mriyamāṇasya nāśucervṛṣalīpateḥ |
vaikuṇṭhanāmagrahaṇaṃ jihvā vaktumihārhati

क्व चाहं कितवः पापो ब्रह्मघ्नो निरपत्रपः ।
क्व च नारायणेत्येतद् भगवन्नाम मङ्गलम्

kva cāhaṃ kitavaḥ pāpo brahmaghno nirapatrapaḥ |
kva ca nārāyaṇetyetad bhagavannāma maṅgalam

सोऽहं तथा यतिष्यामि यतचित्तेन्द्रियानिलः ।
यथा न भूय आत्मानं अन्धे तमसि मज्जये

so'haṃ tathā yatiṣyāmi yatacittendriyānilaḥ |
yathā na bhūya ātmānaṃ andhe tamasi majjaye

विमुच्य तमिमं बन्धं अविद्या कामकर्मजम् ।
सर्वभूतसुहृच्छान्तो मैत्रः करुण आत्मवान्

vimucya tamimaṃ bandhaṃ avidyā kāmakarmajam |
sarvabhūtasuhṛcchānto maitraḥ karuṇa ātmavān

मोचये ग्रस्तमात्मानं योषिन्मय्याऽऽत्ममायया ।
विक्रीडितो ययैवाहं क्रीडामृग इवाधमः

mocaye grastamātmānaṃ yoṣinmayyā''tmamāyayā |
vikrīḍito yayaivāhaṃ krīḍāmṛga ivādhamaḥ

ममाहमिति देहादौ हित्वामिथ्यार्थधीर्मतिम् ।
धास्ये मनो भगवति शुद्धं तत्कीर्तनादिभिः

mamāhamiti dehādau hitvāmithyārthadhīrmatim |
dhāsye mano bhagavati śuddhaṃ tatkīrtanādibhiḥ

इति जातसुनिर्वेदः क्षणसङ्गेन साधुषु ।
गङ्गाद्वारमुपेयाय मुक्तसर्वानुबन्धनः

iti jātasunirvedaḥ kṣaṇasaṅgena sādhuṣu |
gaṅgādvāramupeyāya muktasarvānubandhanaḥ

स तस्मिन् देवसदन आसीनो योगमास्थितः ।
प्रत्याहृतेन्द्रियग्रामो युयोज मन आत्मनि

sa tasmin devasadana āsīno yogamāsthitaḥ |
pratyāhṛtendriyagrāmo yuyoja mana ātmani

ततो गुणेभ्य आत्मानं वियुज्यात्मसमाधिना ।
युयुजे भगवद् धाम्नि ब्रह्मण्यनुभवात्मनि

tato guṇebhya ātmānaṃ viyujyātmasamādhinā |
yuyuje bhagavad dhāmni brahmaṇyanubhavātmani

यर्ह्युपारतधीस्तस्मिन् अद्राक्षीत् पुरुषान्पुरः ।
उपलभ्योपलब्धान् प्राग् ववन्दे शिरसा द्विजः

yarhyupāratadhīstasmin adrākṣīt puruṣānpuraḥ |
upalabhyopalabdhān prāg vavande śirasā dvijaḥ

हित्वा कलेवरं तीर्थे गङ्गायां दर्शनादनु ।
सद्यः स्वरूपं जगृहे भगवन् पार्श्ववर्तिनाम्

hitvā kalevaraṃ tīrthe gaṅgāyāṃ darśanādanu |
sadyaḥ svarūpaṃ jagṛhe bhagavan pārśvavartinām

साकं विहायसा विप्रो महापुरुषकिङ्करैः ।
हैमं विमानमारुह्य ययौ यत्र श्रियः पतिः

sākaṃ vihāyasā vipro mahāpuruṣakiṅkaraiḥ |
haimaṃ vimānamāruhya yayau yatra śriyaḥ patiḥ

एवं स विप्लावितसर्वधर्मा
दास्याः पतिः पतितो गर्ह्यकर्मणा ।
निपात्यमानो निरये हतव्रतः
सद्यो विमुक्तो भगवन्नाम गृह्णन्

evaṃ sa viplāvitasarvadharmā
dāsyāḥ patiḥ patito garhyakarmaṇā |
nipātyamāno niraye hatavrataḥ
sadyo vimukto bhagavannāma gṛhṇan

नातः परं कर्मनिबन्धकृन्तनं
मुमुक्षतां तीर्थपदानुकीर्तनात् ।
न यत्पुनः कर्मसु सज्जते मनो
रजस्तमोभ्यां कलिलं ततोऽन्यथा

nātaḥ paraṃ karmanibandhakṛntanaṃ
mumukṣatāṃ tīrthapadānukīrtanāt |
na yatpunaḥ karmasu sajjate mano
rajastamobhyāṃ kalilaṃ tato'nyathā

य एतं परमं गुह्यं इतिहासमघापहम् ।
श्रृणुयात् श्रद्धया युक्तो यश्च भक्त्यानुकीर्तयेत्

ya etaṃ paramaṃ guhyaṃ itihāsamaghāpaham |
śrṛṇuyāt śraddhayā yukto yaśca bhaktyānukīrtayet

न वै स नरकं याति नेक्षितो यमकिङ्करैः ।
यद्यप्यमङ्गलो मर्त्यो विष्णुलोके महीयते

na vai sa narakaṃ yāti nekṣito yamakiṅkaraiḥ |
yadyapyamaṅgalo martyo viṣṇuloke mahīyate

म्रियमाणो हरेर्नाम गृणन् पुत्रोपचारितम् ।
अजामिलोऽप्यगात् धाम किमुत श्रद्धया गृणन्

mriyamāṇo harernāma gṛṇan putropacāritam |
ajāmilo'pyagāt dhāma kimuta śraddhayā gṛṇan