Chapter 8: Dhruva leaves home for tapas

सनकाद्या नारदश्च ऋभुर्हंसोऽरुणिर्यतिः ।
नैते गृहान् ब्रह्मसुता ह्यावसन् ऊर्ध्वरेतसः

sanakādyā nāradaśca ṛbhurhaṃso'ruṇiryatiḥ |
naite gṛhān brahmasutā hyāvasan ūrdhvaretasaḥ

मृषाधर्मस्य भार्यासीद् दम्भं मायां च शत्रुहन् ।
असूत मिथुनं तत्तु निर्ऋतिर्जगृहेऽप्रजः

mṛṣādharmasya bhāryāsīd dambhaṃ māyāṃ ca śatruhan |
asūta mithunaṃ tattu nirṛtirjagṛhe'prajaḥ

तयोः समभवल्लोभो निकृतिश्च महामते ।
ताभ्यां क्रोधश्च हिंसा च यद्दुरुक्तिः स्वसा कलिः

tayoḥ samabhavallobho nikṛtiśca mahāmate |
tābhyāṃ krodhaśca hiṃsā ca yadduruktiḥ svasā kaliḥ

दुरुक्तौ कलिराधत्त भयं मृत्युं च सत्तम ।
तयोश्च मिथुनं जज्ञे यातना निरयस्तथा

duruktau kalirādhatta bhayaṃ mṛtyuṃ ca sattama |
tayośca mithunaṃ jajñe yātanā nirayastathā

सङ्ग्रहेण मयाऽऽख्यातः प्रतिसर्गस्तवानघ ।
त्रिः श्रुत्वैतत्पुमान् पुण्यं विधुनोत्यात्मनो मलम्

saṅgraheṇa mayā''khyātaḥ pratisargastavānagha |
triḥ śrutvaitatpumān puṇyaṃ vidhunotyātmano malam

अथातः कीर्तये वंशं पुण्यकीर्तेः कुरूद्वह ।
स्वायम्भुवस्यापि मनोः हरेरंशांशजन्मनः

athātaḥ kīrtaye vaṃśaṃ puṇyakīrteḥ kurūdvaha |
svāyambhuvasyāpi manoḥ hareraṃśāṃśajanmanaḥ

प्रियव्रतोत्तानपादौ शतरूपापतेः सुतौ ।
वासुदेवस्य कलया रक्षायां जगतः स्थितौ

priyavratottānapādau śatarūpāpateḥ sutau |
vāsudevasya kalayā rakṣāyāṃ jagataḥ sthitau

जाये उत्तानपादस्य सुनीतिः सुरुचिस्तयोः ।
सुरुचिः प्रेयसी पत्युः नेतरा यत्सुतो ध्रुवः

jāye uttānapādasya sunītiḥ surucistayoḥ |
suruciḥ preyasī patyuḥ netarā yatsuto dhruvaḥ

एकदा सुरुचेः पुत्रं अङ्कमारोप्य लालयन् ।
उत्तमं नारुरुक्षन्तं ध्रुवं राजाभ्यनन्दत

ekadā suruceḥ putraṃ aṅkamāropya lālayan |
uttamaṃ nārurukṣantaṃ dhruvaṃ rājābhyanandata

तथा चिकीर्षमाणं तं सपत्न्यास्तनयं ध्रुवम् ।
सुरुचिः शृण्वतो राज्ञः सेर्ष्यमाहातिगर्विता

tathā cikīrṣamāṇaṃ taṃ sapatnyāstanayaṃ dhruvam |
suruciḥ śṛṇvato rājñaḥ serṣyamāhātigarvitā

न वत्स नृपतेर्धिष्ण्यं भवान् आरोढुमर्हति ।
न गृहीतो मया यत्त्वं कुक्षौ अपि नृपात्मजः

na vatsa nṛpaterdhiṣṇyaṃ bhavān āroḍhumarhati |
na gṛhīto mayā yattvaṃ kukṣau api nṛpātmajaḥ

बालोऽसि बत नात्मानं अन्यस्त्रीगर्भसम्भृतम् ।
नूनं वेद भवान् यस्य दुर्लभेऽर्थे मनोरथः

bālo'si bata nātmānaṃ anyastrīgarbhasambhṛtam |
nūnaṃ veda bhavān yasya durlabhe'rthe manorathaḥ

तपसाऽऽराध्य पुरुषं तस्यैवानुग्रहेण मे ।
गर्भे त्वं साधयात्मानं यदीच्छसि नृपासनम्

tapasā''rādhya puruṣaṃ tasyaivānugraheṇa me |
garbhe tvaṃ sādhayātmānaṃ yadīcchasi nṛpāsanam

मातुः सपत्न्याः स दुरुक्तिविद्धः
श्वसन् रुषा दण्डहतो यथाहिः ।
हित्वा मिषन्तं पितरं सन्नवाचं
जगाम मातुः प्ररुदन् सकाशम्

mātuḥ sapatnyāḥ sa duruktividdhaḥ
śvasan ruṣā daṇḍahato yathāhiḥ |
hitvā miṣantaṃ pitaraṃ sannavācaṃ
jagāma mātuḥ prarudan sakāśam

तं निःश्वसन्तं स्फुरिताधरोष्ठं
सुनीतिरुत्सङ्ग उदूह्य बालम् ।
निशम्य तत्पौरमुखान्नितान्तं
सा विव्यथे यद्गदितं सपत्न्या

taṃ niḥśvasantaṃ sphuritādharoṣṭhaṃ
sunītirutsaṅga udūhya bālam |
niśamya tatpauramukhānnitāntaṃ
sā vivyathe yadgaditaṃ sapatnyā

सोत्सृज्य धैर्यं विललाप शोक
दावाग्निना दावलतेव बाला ।
वाक्यं सपत्न्याः स्मरती सरोज
श्रिया दृशा बाष्पकलामुवाह

sotsṛjya dhairyaṃ vilalāpa śoka
dāvāgninā dāvalateva bālā |
vākyaṃ sapatnyāḥ smaratī saroja
śriyā dṛśā bāṣpakalāmuvāha

दीर्घं श्वसन्ती वृजिनस्य पारं
अपश्यती बालकमाह बाला ।
मामङ्गलं तात परेषु मंस्था
भुङ्क्ते जनो यत्परदुःखदस्तत्

dīrghaṃ śvasantī vṛjinasya pāraṃ
apaśyatī bālakamāha bālā |
māmaṅgalaṃ tāta pareṣu maṃsthā
bhuṅkte jano yatparaduḥkhadastat

सत्यं सुरुच्याभिहितं भवान्मे
यद् दुर्भगाया उदरे गृहीतः ।
स्तन्येन वृद्धश्च विलज्जते यां
भार्येति वा वोढुमिडस्पतिर्माम्

satyaṃ surucyābhihitaṃ bhavānme
yad durbhagāyā udare gṛhītaḥ |
stanyena vṛddhaśca vilajjate yāṃ
bhāryeti vā voḍhumiḍaspatirmām

आतिष्ठ तत्तात विमत्सरस्त्वं
उक्तं समात्रापि यदव्यलीकम् ।
आराधयाधोक्षजपादपद्मं
यदीच्छसेऽध्यासनमुत्तमो यथा

ātiṣṭha tattāta vimatsarastvaṃ
uktaṃ samātrāpi yadavyalīkam |
ārādhayādhokṣajapādapadmaṃ
yadīcchase'dhyāsanamuttamo yathā

यस्याङ्घ्रिपद्मं परिचर्य विश्व
विभावनायात्तगुणाभिपत्तेः ।
अजोऽध्यतिष्ठत्खलु पारमेष्ठ्यं
पदं जितात्मश्वसनाभिवन्द्यम्

yasyāṅghripadmaṃ paricarya viśva
vibhāvanāyāttaguṇābhipatteḥ |
ajo'dhyatiṣṭhatkhalu pārameṣṭhyaṃ
padaṃ jitātmaśvasanābhivandyam

तथा मनुर्वो भगवान्पितामहो
यमेकमत्या पुरुदक्षिणैर्मखैः ।
इष्ट्वाभिपेदे दुरवापमन्यतो
भौमं सुखं दिव्यमथापवर्ग्यम्

tathā manurvo bhagavānpitāmaho
yamekamatyā purudakṣiṇairmakhaiḥ |
iṣṭvābhipede duravāpamanyato
bhaumaṃ sukhaṃ divyamathāpavargyam

तमेव वत्साश्रय भृत्यवत्सलं
मुमुक्षुभिर्मृग्यपदाब्जपद्धतिम् ।
अनन्यभावे निजधर्मभाविते
मनस्यवस्थाप्य भजस्व पूरुषम्

tameva vatsāśraya bhṛtyavatsalaṃ
mumukṣubhirmṛgyapadābjapaddhatim |
ananyabhāve nijadharmabhāvite
manasyavasthāpya bhajasva pūruṣam

नान्यं ततः पद्मपलाशलोचनाद्
दुःखच्छिदं ते मृगयामि कञ्चन ।
यो मृग्यते हस्तगृहीतपद्मया
श्रियेतरैरङ्ग विमृग्यमाणया

nānyaṃ tataḥ padmapalāśalocanād
duḥkhacchidaṃ te mṛgayāmi kañcana |
yo mṛgyate hastagṛhītapadmayā
śriyetarairaṅga vimṛgyamāṇayā

एवं सञ्जल्पितं मातुः आकर्ण्यार्थागमं वचः ।
सन्नियम्यात्मनाऽऽत्मानं निश्चक्राम पितुः पुरात्

evaṃ sañjalpitaṃ mātuḥ ākarṇyārthāgamaṃ vacaḥ |
sanniyamyātmanā''tmānaṃ niścakrāma pituḥ purāt

नारदस्तदुपाकर्ण्य ज्ञात्वा तस्य चिकीर्षितम् ।
स्पृष्ट्वा मूर्धन्यघघ्नेन पाणिना प्राह विस्मितः

nāradastadupākarṇya jñātvā tasya cikīrṣitam |
spṛṣṭvā mūrdhanyaghaghnena pāṇinā prāha vismitaḥ

अहो तेजः क्षत्रियाणां मानभङ्गममृष्यताम् ।
बालोऽप्ययं हृदा धत्ते यत्समातुरसद्वचः

aho tejaḥ kṣatriyāṇāṃ mānabhaṅgamamṛṣyatām |
bālo'pyayaṃ hṛdā dhatte yatsamāturasadvacaḥ

नाधुनाप्यवमानं ते सम्मानं वापि पुत्रक ।
लक्षयामः कुमारस्य सक्तस्य क्रीडनादिषु

nādhunāpyavamānaṃ te sammānaṃ vāpi putraka |
lakṣayāmaḥ kumārasya saktasya krīḍanādiṣu

विकल्पे विद्यमानेऽपि न ह्यसन्तोषहेतवः ।
पुंसो मोहमृते भिन्ना यल्लोके निजकर्मभिः

vikalpe vidyamāne'pi na hyasantoṣahetavaḥ |
puṃso mohamṛte bhinnā yalloke nijakarmabhiḥ

परितुष्येत् ततस्तात तावन्मात्रेण पूरुषः ।
दैवोपसादितं यावद् वीक्ष्येश्वरगतिं बुधः

parituṣyet tatastāta tāvanmātreṇa pūruṣaḥ |
daivopasāditaṃ yāvad vīkṣyeśvaragatiṃ budhaḥ

अथ मात्रोपदिष्टेन योगेनावरुरुत्ससि ।
यत्प्रसादं स वै पुंसां दुराराध्यो मतो मम

atha mātropadiṣṭena yogenāvarurutsasi |
yatprasādaṃ sa vai puṃsāṃ durārādhyo mato mama

मुनयः पदवीं यस्य निःसङ्गेनोरुजन्मभिः ।
न विदुर्मृगयन्तोऽपि तीव्रयोगसमाधिना

munayaḥ padavīṃ yasya niḥsaṅgenorujanmabhiḥ |
na vidurmṛgayanto'pi tīvrayogasamādhinā

अतो निवर्ततामेष निर्बन्धस्तव निष्फलः ।
यतिष्यति भवान् काले श्रेयसां समुपस्थिते

ato nivartatāmeṣa nirbandhastava niṣphalaḥ |
yatiṣyati bhavān kāle śreyasāṃ samupasthite

यस्य यद् दैवविहितं स तेन सुखदुःखयोः ।
आत्मानं तोषयन् देही तमसः पारमृच्छति

yasya yad daivavihitaṃ sa tena sukhaduḥkhayoḥ |
ātmānaṃ toṣayan dehī tamasaḥ pāramṛcchati

गुणाधिकान्मुदं लिप्सेद् अनुक्रोशं गुणाधमात् ।
मैत्रीं समानादन्विच्छेत् न तापैरभिभूयते

guṇādhikānmudaṃ lipsed anukrośaṃ guṇādhamāt |
maitrīṃ samānādanvicchet na tāpairabhibhūyate

सोऽयं शमो भगवता सुखदुःखहतात्मनाम् ।
दर्शितः कृपया पुंसां दुर्दर्शोऽस्मद्विधैस्तु यः

so'yaṃ śamo bhagavatā sukhaduḥkhahatātmanām |
darśitaḥ kṛpayā puṃsāṃ durdarśo'smadvidhaistu yaḥ

अथापि मेऽविनीतस्य क्षात्त्रं घोरमुपेयुषः ।
सुरुच्या दुर्वचोबाणैः न भिन्ने श्रयते हृदि

athāpi me'vinītasya kṣāttraṃ ghoramupeyuṣaḥ |
surucyā durvacobāṇaiḥ na bhinne śrayate hṛdi

पदं त्रिभुवनोत्कृष्टं जिगीषोः साधु वर्त्म मे ।
ब्रूहि अस्मत् पितृभिर्ब्रह्मन् अन्यैरप्यनधिष्ठितम्

padaṃ tribhuvanotkṛṣṭaṃ jigīṣoḥ sādhu vartma me |
brūhi asmat pitṛbhirbrahman anyairapyanadhiṣṭhitam

नूनं भवान् भगवतो योऽङ्गजः परमेष्ठिनः ।
वितुदन्नटते वीणां हिताय जगतोऽर्कवत्

nūnaṃ bhavān bhagavato yo'ṅgajaḥ parameṣṭhinaḥ |
vitudannaṭate vīṇāṃ hitāya jagato'rkavat

इत्युदाहृतमाकर्ण्य भगवान् नारदस्तदा ।
प्रीतः प्रत्याह तं बालं सद्वाक्यं अनुकम्पया

ityudāhṛtamākarṇya bhagavān nāradastadā |
prītaḥ pratyāha taṃ bālaṃ sadvākyaṃ anukampayā

जनन्याभिहितः पन्थाः स वै निःश्रेयसस्य ते ।
भगवान् वासुदेवस्तं भज तं प्रवणात्मना

jananyābhihitaḥ panthāḥ sa vai niḥśreyasasya te |
bhagavān vāsudevastaṃ bhaja taṃ pravaṇātmanā

धर्मार्थकाममोक्षाख्यं य इच्छेत् श्रेय आत्मनः ।
एकं ह्येव हरेस्तत्र कारणं पादसेवनम्

dharmārthakāmamokṣākhyaṃ ya icchet śreya ātmanaḥ |
ekaṃ hyeva harestatra kāraṇaṃ pādasevanam

तत्तात गच्छ भद्रं ते यमुनायास्तटं शुचि ।
पुण्यं मधुवनं यत्र सान्निध्यं नित्यदा हरेः

tattāta gaccha bhadraṃ te yamunāyāstaṭaṃ śuci |
puṇyaṃ madhuvanaṃ yatra sānnidhyaṃ nityadā hareḥ

स्नात्वानुसवनं तस्मिन् कालिन्द्याः सलिले शिवे ।
कृत्वोचितानि निवसन् आत्मनः कल्पितासनः

snātvānusavanaṃ tasmin kālindyāḥ salile śive |
kṛtvocitāni nivasan ātmanaḥ kalpitāsanaḥ

प्राणायामेन त्रिवृता प्राणेन्द्रियमनोमलम् ।
शनैर्व्युदस्याभिध्यायेन् मनसा गुरुणा गुरुम्

prāṇāyāmena trivṛtā prāṇendriyamanomalam |
śanairvyudasyābhidhyāyen manasā guruṇā gurum

प्रसादाभिमुखं शश्वत् प्रसन्नवदनेक्षणम् ।
सुनासं सुभ्रुवं चारु कपोलं सुरसुन्दरम्

prasādābhimukhaṃ śaśvat prasannavadanekṣaṇam |
sunāsaṃ subhruvaṃ cāru kapolaṃ surasundaram

तरुणं रमणीयाङ्गं अरुणोष्ठेक्षणाधरम् ।
प्रणताश्रयणं नृम्णं शरण्यं करुणार्णवम्

taruṇaṃ ramaṇīyāṅgaṃ aruṇoṣṭhekṣaṇādharam |
praṇatāśrayaṇaṃ nṛmṇaṃ śaraṇyaṃ karuṇārṇavam

श्रीवत्साङ्कं घनश्यामं पुरुषं वनमालिनम् ।
शङ्खचक्रगदापद्मैः अभिव्यक्तचतुर्भुजम्

śrīvatsāṅkaṃ ghanaśyāmaṃ puruṣaṃ vanamālinam |
śaṅkhacakragadāpadmaiḥ abhivyaktacaturbhujam

किरीटिनं कुण्डलिनं केयूरवलयान्वितम् ।
कौस्तुभाभरणग्रीवं पीतकौशेयवाससम्

kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ keyūravalayānvitam |
kaustubhābharaṇagrīvaṃ pītakauśeyavāsasam

काञ्चीकलापपर्यस्तं लसत्काञ्चन नूपुरम् ।
दर्शनीयतमं शान्तं मनोनयनवर्धनम्

kāñcīkalāpaparyastaṃ lasatkāñcana nūpuram |
darśanīyatamaṃ śāntaṃ manonayanavardhanam

पद्भ्यां नखमणिश्रेण्या विलसद्भ्यां समर्चताम् ।
हृत्पद्मकर्णिकाधिष्ण्यं आक्रम्यात् मन्यवस्थितम्

padbhyāṃ nakhamaṇiśreṇyā vilasadbhyāṃ samarcatām |
hṛtpadmakarṇikādhiṣṇyaṃ ākramyāt manyavasthitam

स्मयमानं अभिध्यायेत् सानुरागावलोकनम् ।
नियतेनैकभूतेन मनसा वरदर्षभम्

smayamānaṃ abhidhyāyet sānurāgāvalokanam |
niyatenaikabhūtena manasā varadarṣabham

एवं भगवतो रूपं सुभद्रं ध्यायतो मनः ।
निर्वृत्या परया तूर्णं सम्पन्नं न निवर्तते

evaṃ bhagavato rūpaṃ subhadraṃ dhyāyato manaḥ |
nirvṛtyā parayā tūrṇaṃ sampannaṃ na nivartate

जपश्च परमो गुह्यः श्रूयतां मे नृपात्मज ।
यं सप्तरात्रं प्रपठन् पुमान् पश्यति खेचरान्

japaśca paramo guhyaḥ śrūyatāṃ me nṛpātmaja |
yaṃ saptarātraṃ prapaṭhan pumān paśyati khecarān

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।
मन्त्रेणानेन देवस्य कुर्याद् द्रव्यमयीं बुधः ।
सपर्यां विविधैर्द्रव्यैः देशकालविभागवित्

oṃ namo bhagavate vāsudevāya |
mantreṇānena devasya kuryād dravyamayīṃ budhaḥ |
saparyāṃ vividhairdravyaiḥ deśakālavibhāgavit

सलिलैः शुचिभिर्माल्यैः वन्यैर्मूलफलादिभिः ।
शस्ताङ्कुरांशुकैश्चार्चेत् तुलस्या प्रियया प्रभुम्

salilaiḥ śucibhirmālyaiḥ vanyairmūlaphalādibhiḥ |
śastāṅkurāṃśukaiścārcet tulasyā priyayā prabhum

लब्ध्वा द्रव्यमयीमर्चां क्षित्यम्ब्वादिषु वार्चयेत् ।
आभृतात्मा मुनिः शान्तो यतवाङ्मितवन्यभुक्

labdhvā dravyamayīmarcāṃ kṣityambvādiṣu vārcayet |
ābhṛtātmā muniḥ śānto yatavāṅmitavanyabhuk

स्वेच्छावतारचरितैः अचिन्त्यनिजमायया ।
करिष्यति उत्तमश्लोकः तद् ध्यायेद् हृदयङ्गमम्

svecchāvatāracaritaiḥ acintyanijamāyayā |
kariṣyati uttamaślokaḥ tad dhyāyed hṛdayaṅgamam

परिचर्या भगवतो यावत्यः पूर्वसेविताः ।
ता मंत्रहृदयेनैव प्रयुञ्ज्यान् मंत्रमूर्तये

paricaryā bhagavato yāvatyaḥ pūrvasevitāḥ |
tā maṃtrahṛdayenaiva prayuñjyān maṃtramūrtaye

एवं कायेन मनसा वचसा च मनोगतम् ।
परिचर्यमाणो भगवान् भक्तिमत्परिचर्यया

evaṃ kāyena manasā vacasā ca manogatam |
paricaryamāṇo bhagavān bhaktimatparicaryayā

पुंसां अमायिनां सम्यक् भजतां भाववर्धनः ।
श्रेयो दिशत्यभिमतं यद्धर्मादिषु देहिनाम्

puṃsāṃ amāyināṃ samyak bhajatāṃ bhāvavardhanaḥ |
śreyo diśatyabhimataṃ yaddharmādiṣu dehinām

विरक्तश्चेन्द्रियरतौ भक्तियोगेन भूयसा ।
तं निरन्तरभावेन भजेताद्धा विमुक्तये

viraktaścendriyaratau bhaktiyogena bhūyasā |
taṃ nirantarabhāvena bhajetāddhā vimuktaye

इत्युक्तस्तं परिक्रम्य प्रणम्य च नृपार्भकः ।
ययौ मधुवनं पुण्यं हरेश्चरणचर्चितम्

ityuktastaṃ parikramya praṇamya ca nṛpārbhakaḥ |
yayau madhuvanaṃ puṇyaṃ hareścaraṇacarcitam

तपोवनं गते तस्मिन् प्रविष्टोऽन्तःपुरं मुनिः ।
अर्हितार्हणको राज्ञा सुखासीन उवाच तम्

tapovanaṃ gate tasmin praviṣṭo'ntaḥpuraṃ muniḥ |
arhitārhaṇako rājñā sukhāsīna uvāca tam

राजन् किं ध्यायसे दीर्घं मुखेन परिशुष्यता ।
किं वा न रिष्यते कामो धर्मो वार्थेन संयुतः

rājan kiṃ dhyāyase dīrghaṃ mukhena pariśuṣyatā |
kiṃ vā na riṣyate kāmo dharmo vārthena saṃyutaḥ

सुतो मे बालको ब्रह्मन् स्त्रैणेना-करुणात्मना ।
निर्वासितः पञ्चवर्षः सह मात्रा महान्कविः

suto me bālako brahman straiṇenā-karuṇātmanā |
nirvāsitaḥ pañcavarṣaḥ saha mātrā mahānkaviḥ

अप्यनाथं वने ब्रह्मन् मा स्मादन्त्यर्भकं वृकाः ।
श्रान्तं शयानं क्षुधितं परिम्लानमुखाम्बुजम्

apyanāthaṃ vane brahman mā smādantyarbhakaṃ vṛkāḥ |
śrāntaṃ śayānaṃ kṣudhitaṃ parimlānamukhāmbujam

अहो मे बत दौरात्म्यं स्त्रीजितस्योपधारय ।
योऽङ्कं प्रेम्णाऽऽरुरुक्षन्तं नाभ्यनन्दमसत्तमः

aho me bata daurātmyaṃ strījitasyopadhāraya |
yo'ṅkaṃ premṇā''rurukṣantaṃ nābhyanandamasattamaḥ

मा मा शुचः स्वतनयं देवगुप्तं विशाम्पते ।
तत्प्रभावं अविज्ञाय प्रावृङ्क्ते यद्यशो जगत्

mā mā śucaḥ svatanayaṃ devaguptaṃ viśāmpate |
tatprabhāvaṃ avijñāya prāvṛṅkte yadyaśo jagat

सुदुष्करं कर्म कृत्वा लोकपालैरपि प्रभुः ।
ऐष्यत्यचिरतो राजन् यशो विपुलयंस्तव

suduṣkaraṃ karma kṛtvā lokapālairapi prabhuḥ |
aiṣyatyacirato rājan yaśo vipulayaṃstava

इति देवर्षिणा प्रोक्तं विश्रुत्य जगतीपतिः ।
राजलक्ष्मीमनादृत्य पुत्रं एवान्वचिन्तयत्

iti devarṣiṇā proktaṃ viśrutya jagatīpatiḥ |
rājalakṣmīmanādṛtya putraṃ evānvacintayat

तत्राभिषिक्तः प्रयतः तां उपोष्य विभावरीम् ।
समाहितः पर्यचर दृष्यादेशेन पूरुषम्

tatrābhiṣiktaḥ prayataḥ tāṃ upoṣya vibhāvarīm |
samāhitaḥ paryacara dṛṣyādeśena pūruṣam

त्रिरात्रान्ते त्रिरात्रान्ते कपित्थबदराशनः ।
आत्मवृत्त्यनुसारेण मासं निन्येऽर्चयन् हरिम्

trirātrānte trirātrānte kapitthabadarāśanaḥ |
ātmavṛttyanusāreṇa māsaṃ ninye'rcayan harim

द्वितीयं च तथा मासं षष्ठे षष्ठेऽर्भको दिने ।
तृणपर्णादिभिः शीर्णैः कृतान्नोऽभ्यर्चयन् विभुम्

dvitīyaṃ ca tathā māsaṃ ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe'rbhako dine |
tṛṇaparṇādibhiḥ śīrṇaiḥ kṛtānno'bhyarcayan vibhum

तृतीयं चानयन् मासं नवमे नवमेऽहनि ।
अब्भक्ष उत्तमश्लोकं उपाधावत्समाधिना

tṛtīyaṃ cānayan māsaṃ navame navame'hani |
abbhakṣa uttamaślokaṃ upādhāvatsamādhinā

चतुर्थमपि वै मासं द्वादशे द्वादशेऽहनि ।
वायुभक्षो जितश्वासो ध्यायन् देवमधारयत्

caturthamapi vai māsaṃ dvādaśe dvādaśe'hani |
vāyubhakṣo jitaśvāso dhyāyan devamadhārayat

पञ्चमे मास्यनुप्राप्ते जितश्वासो नृपात्मजः ।
ध्यायन् ब्रह्म पदैकेन तस्थौ स्थाणुरिवाचलः

pañcame māsyanuprāpte jitaśvāso nṛpātmajaḥ |
dhyāyan brahma padaikena tasthau sthāṇurivācalaḥ

सर्वतो मन आकृष्य हृदि भूतेन्द्रियाशयम् ।
ध्यायन् भगवतो रूपं नाद्राक्षीत् किंचनापरम्

sarvato mana ākṛṣya hṛdi bhūtendriyāśayam |
dhyāyan bhagavato rūpaṃ nādrākṣīt kiṃcanāparam

आधारं महदादीनां प्रधानपुरुषेश्वरम् ।
ब्रह्म धारयमाणस्य त्रयो लोकाश्चकम्पिरे

ādhāraṃ mahadādīnāṃ pradhānapuruṣeśvaram |
brahma dhārayamāṇasya trayo lokāścakampire

यदैकपादेन स पार्थिवार्भकः
तस्थौ तदङ्गुष्ठनिपीडिता मही ।
ननाम तत्रार्धमिभेन्द्रधिष्ठिता
तरीव सव्येतरतः पदे पदे

yadaikapādena sa pārthivārbhakaḥ
tasthau tadaṅguṣṭhanipīḍitā mahī |
nanāma tatrārdhamibhendradhiṣṭhitā
tarīva savyetarataḥ pade pade

तस्मिन् अभिध्यायति विश्वमात्मनो
द्वारं निरुध्यासुमनन्यया धिया ।
लोका निरुच्छ्वासनिपीडिता भृशं
सलोकपालाः शरणं ययुर्हरिम्

tasmin abhidhyāyati viśvamātmano
dvāraṃ nirudhyāsumananyayā dhiyā |
lokā nirucchvāsanipīḍitā bhṛśaṃ
salokapālāḥ śaraṇaṃ yayurharim

नैवं विदामो भगवन् प्राणरोधं
चराचरस्याखिलसत्त्वधाम्नः ।
विधेहि तन्नो वृजिनाद्विमोक्षं
प्राप्ता वयं त्वां शरणं शरण्यम्

naivaṃ vidāmo bhagavan prāṇarodhaṃ
carācarasyākhilasattvadhāmnaḥ |
vidhehi tanno vṛjinādvimokṣaṃ
prāptā vayaṃ tvāṃ śaraṇaṃ śaraṇyam

मा भैष्ट बालं तपसो दुरत्ययान्
निवर्तयिष्ये प्रतियात स्वधाम ।
यतो हि वः प्राणनिरोध आसीत्
औत्तानपादिर्मयि सङ्गतात्मा

mā bhaiṣṭa bālaṃ tapaso duratyayān
nivartayiṣye pratiyāta svadhāma |
yato hi vaḥ prāṇanirodha āsīt
auttānapādirmayi saṅgatātmā