Skandha 4

Chapter 7: Daksha restored and Shri Hari appears

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थस्कन्धे दक्षयज्ञसंधान सप्तमोऽध्यायः ॥

61 verses · 7 of 31

What happens in this chapter

Daksha restored and Shri Hari appears

Pleased, Shiva says he does not count the faults of those deluded by maya. Daksha shall have a goat's head; Bhaga shall see through Mitra's eyes, Pushan eat with others' teeth, and Bhrigu wear a goat's beard. Daksha rises, ashamed, and praises Shiva with a melting heart. The sacrifice resumes, and when the purodasha is offered, Bhagwan Vishnu appears on Garuda, eight-armed and radiant. Daksha, the priests, Rudra, Bhrigu, Brahma, Indra, the wives of the devas, the siddhas and many others each offer a hymn. Bhagwan declares that he, Brahma and Shiva are one cause of the world, and whoever sees no difference among them finds peace. Daksha honours all three. Sati is born again as daughter of Himavat and Mena and weds Shiva once more.

मैत्रेय उवाच

7.1

इत्यजेनानुनीतेन भवेन परितुष्यता ।
अभ्यधायि महाबाहो प्रहस्य श्रूयतामिति

ityajenānunītena bhavena parituṣyatā |
abhyadhāyi mahābāho prahasya śrūyatāmiti

महादेव उवाच

7.2

नाघं प्रजेश बालानां वर्णये नानुचिन्तये ।
देवमायाभिभूतानां दण्डस्तत्र धृतो मया

nāghaṃ prajeśa bālānāṃ varṇaye nānucintaye |
devamāyābhibhūtānāṃ daṇḍastatra dhṛto mayā

7.3

प्रजापतेर्दग्धशीर्ष्णो भवत्वजमुखं शिरः ।
मित्रस्य चक्षुषेक्षेत भागं स्वं बर्हिषो भगः

prajāpaterdagdhaśīrṣṇo bhavatvajamukhaṃ śiraḥ |
mitrasya cakṣuṣekṣeta bhāgaṃ svaṃ barhiṣo bhagaḥ

7.4

पूषा तु यजमानस्य दद्भिर्जक्षतु पिष्टभुक् ।
देवाः प्रकृतसर्वाङ्गा ये मे उच्छेषणं ददुः

pūṣā tu yajamānasya dadbhirjakṣatu piṣṭabhuk |
devāḥ prakṛtasarvāṅgā ye me uccheṣaṇaṃ daduḥ

7.5

बाहुभ्यां अश्विनोः पूष्णो हस्ताभ्यां कृतबाहवः ।
भवन्तु अध्वर्यवश्चान्ये बस्तश्मश्रुर्भृगुर्भवेत्

bāhubhyāṃ aśvinoḥ pūṣṇo hastābhyāṃ kṛtabāhavaḥ |
bhavantu adhvaryavaścānye bastaśmaśrurbhṛgurbhavet

मैत्रेय उवाच

7.6

तदा सर्वाणि भूतानि श्रुत्वा मीढुष्टमोदितम् ।
परितुष्टात्मभिस्तात साधु साध्वित्यथाब्रुवन्

tadā sarvāṇi bhūtāni śrutvā mīḍhuṣṭamoditam |
parituṣṭātmabhistāta sādhu sādhvityathābruvan

7.7

ततो मीढ्वांसमामन्त्र्य शुनासीराः सहर्षिभिः ।
भूयस्तद् देवयजनं समीढ्वद्वेधसो ययुः

tato mīḍhvāṃsamāmantrya śunāsīrāḥ saharṣibhiḥ |
bhūyastad devayajanaṃ samīḍhvadvedhaso yayuḥ

7.8

विधाय कार्त्स्न्येन च तद् यदाह भगवान्भवः ।
सन्दधुः कस्य कायेन सवनीयपशोः शिरः

vidhāya kārtsnyena ca tad yadāha bhagavānbhavaḥ |
sandadhuḥ kasya kāyena savanīyapaśoḥ śiraḥ

7.9

सन्धीयमाने शिरसि दक्षो रुद्राभिवीक्षितः ।
सद्यः सुप्त इवोत्तस्थौ ददृशे चाग्रतो मृडम्

sandhīyamāne śirasi dakṣo rudrābhivīkṣitaḥ |
sadyaḥ supta ivottasthau dadṛśe cāgrato mṛḍam

7.10

तदा वृषध्वजद्वेष कलिलात्मा प्रजापतिः ।
शिवावलोकाद् अभवत् शरद्ध्रद इवामलः

tadā vṛṣadhvajadveṣa kalilātmā prajāpatiḥ |
śivāvalokād abhavat śaraddhrada ivāmalaḥ

7.11

भवस्तवाय कृतधीः नाशक्नोत् अनुरागतः ।
औत्कण्ठ्याद् बाष्पकलया संपरेतां सुतां स्मरन्

bhavastavāya kṛtadhīḥ nāśaknot anurāgataḥ |
autkaṇṭhyād bāṣpakalayā saṃparetāṃ sutāṃ smaran

7.12

कृच्छ्रात्संस्तभ्य च मनः प्रेमविह्वलितः सुधीः ।
शशंस निर्व्यलीकेन भावेनेशं प्रजापतिः

kṛcchrātsaṃstabhya ca manaḥ premavihvalitaḥ sudhīḥ |
śaśaṃsa nirvyalīkena bhāveneśaṃ prajāpatiḥ

दक्ष उवाच

7.13

भूयाननुग्रह अहो भवता कृतो मे
दण्डस्त्वया मयि भृतो यदपि प्रलब्धः ।
न ब्रह्मबन्धुषु च वां भगवन् अवज्ञा
तुभ्यं हरेश्च कुत एव धृतव्रतेषु

bhūyānanugraha aho bhavatā kṛto me
daṇḍastvayā mayi bhṛto yadapi pralabdhaḥ |
na brahmabandhuṣu ca vāṃ bhagavan avajñā
tubhyaṃ hareśca kuta eva dhṛtavrateṣu

7.14

विद्यातपो व्रतधरान् मुखतः स्म विप्रान् ।
ब्रह्माऽऽत्मतत्त्वमवितुं प्रथमं त्वमस्राक् ।
तद्ब्राह्मणान् परम सर्वविपत्सु पासि ।
पालः पशूनिव विभो प्रगृहीतदण्डः

vidyātapo vratadharān mukhataḥ sma viprān |
brahmā''tmatattvamavituṃ prathamaṃ tvamasrāk |
tadbrāhmaṇān parama sarvavipatsu pāsi |
pālaḥ paśūniva vibho pragṛhītadaṇḍaḥ

7.15

योऽसौ मयाविदिततत्त्वदृशा सभायां
क्षिप्तो दुरुक्तिविशिखैर्विगणय्य तन्माम् ।
अर्वाक् पतन्तमर्हत्तमनिन्दयापाद्
दृष्ट्याऽऽर्द्रया स भगवान् स्वकृतेन तुष्येत्

yo'sau mayāviditatattvadṛśā sabhāyāṃ
kṣipto duruktiviśikhairvigaṇayya tanmām |
arvāk patantamarhattamanindayāpād
dṛṣṭyā''rdrayā sa bhagavān svakṛtena tuṣyet

मैत्रेय उवाच

7.16

क्षमाप्यैवं स मीढ्वांसं ब्रह्मणा चानुमंत्रितः ।
कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभिः

kṣamāpyaivaṃ sa mīḍhvāṃsaṃ brahmaṇā cānumaṃtritaḥ |
karma santānayāmāsa sopādhyāyartvigādibhiḥ

7.17

वैष्णवं यज्ञसन्तत्यै त्रिकपालं द्विजोत्तमाः ।
पुरोडाशं निरवपन् वीरसंसर्गशुद्धये

vaiṣṇavaṃ yajñasantatyai trikapālaṃ dvijottamāḥ |
puroḍāśaṃ niravapan vīrasaṃsargaśuddhaye

7.18

अध्वर्युणाऽऽत्त हविषा यजमानो विशाम्पते ।
धिया विशुद्धया दध्यौ तथा प्रादुरभूत् हरिः

adhvaryuṇā''tta haviṣā yajamāno viśāmpate |
dhiyā viśuddhayā dadhyau tathā prādurabhūt hariḥ

7.19

तदा स्वप्रभया तेषां द्योतयन्त्या दिशो दश ।
मुष्णन् तेज उपानीतः तार्क्ष्येण स्तोत्रवाजिना

tadā svaprabhayā teṣāṃ dyotayantyā diśo daśa |
muṣṇan teja upānītaḥ tārkṣyeṇa stotravājinā

7.20

श्यामो हिरण्यरशनोऽर्ककिरीटजुष्टो
नीलालक भ्रमरमण्डितकुण्डलास्यः ।
शङ्खाब्जचक्रशरचापगदासिचर्म
व्यग्रैर्हिरण्मयभुजैः इव कर्णिकारः

śyāmo hiraṇyaraśano'rkakirīṭajuṣṭo
nīlālaka bhramaramaṇḍitakuṇḍalāsyaḥ |
śaṅkhābjacakraśaracāpagadāsicarma
vyagrairhiraṇmayabhujaiḥ iva karṇikāraḥ

7.21

वक्षस्यधिश्रितवधूर्वनमाल्युदार
हासावलोककलया रमयंश्च विश्वम् ।
पार्श्वभ्रमद्व्यजन चामरराजहंसः
श्वेतातपत्रशशिनोपरि रज्यमानः

vakṣasyadhiśritavadhūrvanamālyudāra
hāsāvalokakalayā ramayaṃśca viśvam |
pārśvabhramadvyajana cāmararājahaṃsaḥ
śvetātapatraśaśinopari rajyamānaḥ

7.22

तमुपागतमालक्ष्य सर्वे सुरगणादयः ।
प्रणेमुः सहसोत्थाय ब्रह्मेन्द्रत्र्यक्षनायकाः

tamupāgatamālakṣya sarve suragaṇādayaḥ |
praṇemuḥ sahasotthāya brahmendratryakṣanāyakāḥ

7.23

तत्तेजसा हतरुचः सन्नजिह्वाः ससाध्वसाः ।
मूर्ध्ना धृताञ्जलिपुटा उपतस्थुरधोक्षजम्

tattejasā hatarucaḥ sannajihvāḥ sasādhvasāḥ |
mūrdhnā dhṛtāñjalipuṭā upatasthuradhokṣajam

7.24

अप्यर्वाग्वृत्तयो यस्य महि त्वात्मभुवादयः ।
यथामति गृणन्ति स्म कृतानुग्रहविग्रहम्

apyarvāgvṛttayo yasya mahi tvātmabhuvādayaḥ |
yathāmati gṛṇanti sma kṛtānugrahavigraham

7.25

दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमं
यज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् ।
सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदा
गृणन्प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः

dakṣo gṛhītārhaṇasādanottamaṃ
yajñeśvaraṃ viśvasṛjāṃ paraṃ gurum |
sunandanandādyanugairvṛtaṃ mudā
gṛṇanprapede prayataḥ kṛtāñjaliḥ

दक्ष उवाच

7.26

शुद्धं स्वधाम्न्युपरताखिलबुद्ध्यवस्थं
चिन्मात्रमेकमभयं प्रतिषिध्य मायाम् ।
तिष्ठन् तयैव पुरुषत्वमुपेत्य तस्याम्
आस्ते भवानपरिशुद्ध इवात्मतंत्र

śuddhaṃ svadhāmnyuparatākhilabuddhyavasthaṃ
cinmātramekamabhayaṃ pratiṣidhya māyām |
tiṣṭhan tayaiva puruṣatvamupetya tasyām
āste bhavānapariśuddha ivātmataṃtra

ऋत्विज ऊचुः

7.27

तत्त्वं न ते वयमनञ्जन रुद्रशापात्
कर्मण्यवग्रहधियो भगवन् विदामः ।
धर्मोपलक्षणमिदं त्रिवृदध्वराख्यं
ज्ञातं यदर्थमधिदैवमदो व्यवस्थाः

tattvaṃ na te vayamanañjana rudraśāpāt
karmaṇyavagrahadhiyo bhagavan vidāmaḥ |
dharmopalakṣaṇamidaṃ trivṛdadhvarākhyaṃ
jñātaṃ yadarthamadhidaivamado vyavasthāḥ

सदस्या ऊचुः

7.28

उत्पत्त्यध्वन्यशरण उरुक्लेशदुर्गेऽन्तकोग्र
व्यालान्विष्टे विषयमृगतृष्यात्मगेहोरुभारः ।
द्वन्द्वश्वभ्रे खलमृगभये शोकदावेऽज्ञसार्थः
पादौकस्ते शरणद कदा याति कामोपसृष्टः

utpattyadhvanyaśaraṇa urukleśadurge'ntakogra
vyālānviṣṭe viṣayamṛgatṛṣyātmagehorubhāraḥ |
dvandvaśvabhre khalamṛgabhaye śokadāve'jñasārthaḥ
pādaukaste śaraṇada kadā yāti kāmopasṛṣṭaḥ

रुद्र उवाच

7.29

तव वरद वराङ्घ्रावाशिषेहाखिलार्थे
ह्यपि मुनिभिरसक्तैरादरेणार्हणीये ।
यदि रचितधियं माविद्यलोकोऽपविद्धं
जपति न गणये तत्त्वत्परानुग्रहेण

tava varada varāṅghrāvāśiṣehākhilārthe
hyapi munibhirasaktairādareṇārhaṇīye |
yadi racitadhiyaṃ māvidyaloko'paviddhaṃ
japati na gaṇaye tattvatparānugraheṇa

भृगुरुवाच

7.30

यन्मायया गहनयापहृतात्मबोधा
ब्रह्मादयस्तनुभृतस्तमसि स्वपन्तः ।
नात्मन्श्रितं तव विदन्त्यधुनापि तत्त्वं
सोऽयं प्रसीदतु भवान्प्रणतात्मबन्धुः

yanmāyayā gahanayāpahṛtātmabodhā
brahmādayastanubhṛtastamasi svapantaḥ |
nātmanśritaṃ tava vidantyadhunāpi tattvaṃ
so'yaṃ prasīdatu bhavānpraṇatātmabandhuḥ

ब्रह्मोवाच

7.31

नैतत्स्वरूपं भवतोऽसौ पदार्थ
भेदग्रहैः पुरुषो यावदीक्षेत् ।
ज्ञानस्य चार्थस्य गुणस्य चाश्रयो
मायामयाद् व्यतिरिक्तो मतस्त्वम्

naitatsvarūpaṃ bhavato'sau padārtha
bhedagrahaiḥ puruṣo yāvadīkṣet |
jñānasya cārthasya guṇasya cāśrayo
māyāmayād vyatirikto matastvam

इन्द्र उवाच

7.32

इदमप्यच्युत विश्वभावनं
वपुरानन्दकरं मनोदृशाम् ।
सुरविद्विट्क्षपणैरुदायुधैः
भुजदण्डैरुपपन्नमष्टभिः

idamapyacyuta viśvabhāvanaṃ
vapurānandakaraṃ manodṛśām |
suravidviṭkṣapaṇairudāyudhaiḥ
bhujadaṇḍairupapannamaṣṭabhiḥ

पत्न्य ऊचुः

7.33

यज्ञोऽयं तव यजनाय केन सृष्टो
विध्वस्तः पशुपतिनाद्य दक्षकोपात् ।
तं नस्त्वं शवशयनाभशान्तमेधं
यज्ञात्मन्नलिनरुचा दृशा पुनीहि

yajño'yaṃ tava yajanāya kena sṛṣṭo
vidhvastaḥ paśupatinādya dakṣakopāt |
taṃ nastvaṃ śavaśayanābhaśāntamedhaṃ
yajñātmannalinarucā dṛśā punīhi

ऋषय ऊचुः

7.34

अनन्वितं ते भगवन् विचेष्टितं
यदात्मना चरसि हि कर्म नाज्यसे ।
विभूतये यत उपसेदुरीश्वरीं
न मन्यते स्वयमनुवर्ततीं भवान्

ananvitaṃ te bhagavan viceṣṭitaṃ
yadātmanā carasi hi karma nājyase |
vibhūtaye yata upasedurīśvarīṃ
na manyate svayamanuvartatīṃ bhavān

सिद्धा ऊचुः

7.35

अयं त्वत्कथामृष्टपीयूषनद्यां
मनोवारणः क्लेशदावाग्निदग्धः ।
तृषार्तोऽवगाढो न सस्मार दावं
न निष्क्रामति ब्रह्मसम्पन्नवन्नः

ayaṃ tvatkathāmṛṣṭapīyūṣanadyāṃ
manovāraṇaḥ kleśadāvāgnidagdhaḥ |
tṛṣārto'vagāḍho na sasmāra dāvaṃ
na niṣkrāmati brahmasampannavannaḥ

यजमान्युवाच

7.36

स्वागतं ते प्रसीदेश तुभ्यं नमः
श्रीनिवास श्रिया कान्तया त्राहि नः ।
त्वामृतेऽधीश नाङ्गैर्मखः शोभते
शीर्षहीनः कबन्धो यथा पुरुषः

svāgataṃ te prasīdeśa tubhyaṃ namaḥ
śrīnivāsa śriyā kāntayā trāhi naḥ |
tvāmṛte'dhīśa nāṅgairmakhaḥ śobhate
śīrṣahīnaḥ kabandho yathā puruṣaḥ

लोकपाला ऊचुः

7.37

दृष्टः किं नो दृग्भिरसद्ग्रहैस्त्वं
प्रत्यग्द्रष्टा दृश्यते येन विश्वम् ।
माया ह्येषा भवदीया हि भूमन्
यस्त्वं षष्ठः पञ्चभिर्भासि भूतैः

dṛṣṭaḥ kiṃ no dṛgbhirasadgrahaistvaṃ
pratyagdraṣṭā dṛśyate yena viśvam |
māyā hyeṣā bhavadīyā hi bhūman
yastvaṃ ṣaṣṭhaḥ pañcabhirbhāsi bhūtaiḥ

योगेश्वरा ऊचुः

7.38

प्रेयान्न तेऽन्योऽस्त्यमुतस्त्वयि प्रभो
विश्वात्मनीक्षेन्न पृथग्य आत्मनः ।
अथापि भक्त्येश तयोपधावतां
अनन्यवृत्त्यानुगृहाण वत्सल

preyānna te'nyo'styamutastvayi prabho
viśvātmanīkṣenna pṛthagya ātmanaḥ |
athāpi bhaktyeśa tayopadhāvatāṃ
ananyavṛttyānugṛhāṇa vatsala

7.39

जगदुद्भवस्थितिलयेषु दैवतो
बहुभिद्यमानगुणयाऽऽत्ममायया ।
रचितात्मभेदमतये स्वसंस्थया
विनिवर्तितभ्रमगुणात्मने नमः

jagadudbhavasthitilayeṣu daivato
bahubhidyamānaguṇayā''tmamāyayā |
racitātmabhedamataye svasaṃsthayā
vinivartitabhramaguṇātmane namaḥ

ब्रह्मोवाच

7.40

नमस्ते श्रितसत्त्वाय धर्मादीनां च सूतये ।
निर्गुणाय च यत्काष्ठां नाहं वेदापरेऽपि च

namaste śritasattvāya dharmādīnāṃ ca sūtaye |
nirguṇāya ca yatkāṣṭhāṃ nāhaṃ vedāpare'pi ca

अग्निरुवाच

7.41

यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा
हव्यं वहे स्वध्वर आज्यसिक्तम् ।
तं यज्ञियं पञ्चविधं च पञ्चभिः
स्विष्टं यजुर्भिः प्रणतोऽस्मि यज्ञम्

yattejasāhaṃ susamiddhatejā
havyaṃ vahe svadhvara ājyasiktam |
taṃ yajñiyaṃ pañcavidhaṃ ca pañcabhiḥ
sviṣṭaṃ yajurbhiḥ praṇato'smi yajñam

देवा ऊचुः

7.42

पुरा कल्पापाये स्वकृतमुदरीकृत्य विकृतं
त्वमेवाद्यस्तस्मिन् सलिल उरगेन्द्राधिशयने ।
पुमान् शेषे सिद्धैर्हृदि विमृशिताध्यात्मपदविः
स एवाद्याक्ष्णोर्यः पथि चरसि भृत्यानवसि नः

purā kalpāpāye svakṛtamudarīkṛtya vikṛtaṃ
tvamevādyastasmin salila uragendrādhiśayane |
pumān śeṣe siddhairhṛdi vimṛśitādhyātmapadaviḥ
sa evādyākṣṇoryaḥ pathi carasi bhṛtyānavasi naḥ

गन्धर्वा ऊचुः

7.43

अंशांशास्ते देव मरीच्यादय एते
ब्रह्मेन्द्राद्या देवगणा रुद्रपुरोगाः ।
क्रीडाभाण्डं विश्वमिदं यस्य विभूमन्
तस्मै नित्यं नाथ नमस्ते करवाम

aṃśāṃśāste deva marīcyādaya ete
brahmendrādyā devagaṇā rudrapurogāḥ |
krīḍābhāṇḍaṃ viśvamidaṃ yasya vibhūman
tasmai nityaṃ nātha namaste karavāma

विद्याधरा ऊचुः

7.44

त्वन्माययार्थमभिपद्य कलेवरेऽस्मिन्
कृत्वा ममाहमिति दुर्मतिरुत्पथैः स्वैः ।
क्षिप्तोऽप्यसद्विषयलालस आत्ममोहं
युष्मत्कथामृतनिषेवक उद्व्युदस्येत्

tvanmāyayārthamabhipadya kalevare'smin
kṛtvā mamāhamiti durmatirutpathaiḥ svaiḥ |
kṣipto'pyasadviṣayalālasa ātmamohaṃ
yuṣmatkathāmṛtaniṣevaka udvyudasyet

ब्राह्मणा ऊचुः

7.45

त्वं क्रतुस्त्वं हविस्त्वं हुताशः स्वयं
त्वं हि मंत्रः समिद् दर्भपात्राणि च ।
त्वं सदस्यर्त्विजो दम्पती देवता
अग्निहोत्रं स्वधा सोम आज्यं पशुः

tvaṃ kratustvaṃ havistvaṃ hutāśaḥ svayaṃ
tvaṃ hi maṃtraḥ samid darbhapātrāṇi ca |
tvaṃ sadasyartvijo dampatī devatā
agnihotraṃ svadhā soma ājyaṃ paśuḥ

7.46

त्वं पुरा गां रसाया महासूकरो
दंष्ट्रया पद्मिनीं वारणेन्द्रो यथा ।
स्तूयमानो नदन् लीलया योगिभिः
व्युज्जहर्थ त्रयीगात्र यज्ञक्रतुः

tvaṃ purā gāṃ rasāyā mahāsūkaro
daṃṣṭrayā padminīṃ vāraṇendro yathā |
stūyamāno nadan līlayā yogibhiḥ
vyujjahartha trayīgātra yajñakratuḥ

7.47

स प्रसीद त्वमस्माकं आकाङ्क्षतां
दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् ।
कीर्त्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते
यज्ञविघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः

sa prasīda tvamasmākaṃ ākāṅkṣatāṃ
darśanaṃ te paribhraṣṭasatkarmaṇām |
kīrtyamāne nṛbhirnāmni yajñeśa te
yajñavighnāḥ kṣayaṃ yānti tasmai namaḥ

मैत्रेय उवाच

7.48

इति दक्षः कविर्यज्ञं भद्र रुद्राभिमर्शितम् ।
कीर्त्यमाने हृषीकेशे सन्निन्ये यज्ञभावने

iti dakṣaḥ kaviryajñaṃ bhadra rudrābhimarśitam |
kīrtyamāne hṛṣīkeśe sanninye yajñabhāvane

7.49

भगवान् स्वेन भागेन सर्वात्मा सर्वभागभुक् ।
दक्षं बभाष आभाष्य प्रीयमाण इवानघ

bhagavān svena bhāgena sarvātmā sarvabhāgabhuk |
dakṣaṃ babhāṣa ābhāṣya prīyamāṇa ivānagha

श्रीभगवानुवाच

7.50

अहं ब्रह्मा च शर्वश्च जगतः कारणं परम् ।
आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयं दृगविशेषणः

ahaṃ brahmā ca śarvaśca jagataḥ kāraṇaṃ param |
ātmeśvara upadraṣṭā svayaṃ dṛgaviśeṣaṇaḥ

7.51

आत्ममायां समाविश्य सोऽहं गुणमयीं द्विज ।
सृजन् रक्षन् हरन् विश्वं दध्रे संज्ञां क्रियोचिताम्

ātmamāyāṃ samāviśya so'haṃ guṇamayīṃ dvija |
sṛjan rakṣan haran viśvaṃ dadhre saṃjñāṃ kriyocitām

7.52

तस्मिन् ब्रह्मण्यद्वितीये केवले परमात्मनि ।
ब्रह्मरुद्रौ च भूतानि भेदेनाज्ञोऽनुपश्यति

tasmin brahmaṇyadvitīye kevale paramātmani |
brahmarudrau ca bhūtāni bhedenājño'nupaśyati

7.53

यथा पुमान्न स्वाङ्गेषु शिरःपाण्यादिषु क्वचित् ।
पारक्यबुद्धिं कुरुते एवं भूतेषु मत्परः

yathā pumānna svāṅgeṣu śiraḥpāṇyādiṣu kvacit |
pārakyabuddhiṃ kurute evaṃ bhūteṣu matparaḥ

7.54

त्रयाणां एकभावानां यो न पश्यति वै भिदाम् ।
सर्वभूतात्मनां ब्रह्मन् स शान्तिं अधिगच्छति

trayāṇāṃ ekabhāvānāṃ yo na paśyati vai bhidām |
sarvabhūtātmanāṃ brahman sa śāntiṃ adhigacchati

मैत्रेय उवाच

7.55

एवं भगवतादिष्टः प्रजापतिपतिर्हरिम् ।
अर्चित्वा क्रतुना स्वेन देवान् उभयतोऽयजत्

evaṃ bhagavatādiṣṭaḥ prajāpatipatirharim |
arcitvā kratunā svena devān ubhayato'yajat

7.56

रुद्रं च स्वेन भागेन ह्युपाधावत्समाहितः ।
कर्मणोदवसानेन सोमपानितरानपि ।
उदवस्य सहर्त्विग्भिः सस्नाववभृथं ततः

rudraṃ ca svena bhāgena hyupādhāvatsamāhitaḥ |
karmaṇodavasānena somapānitarānapi |
udavasya sahartvigbhiḥ sasnāvavabhṛthaṃ tataḥ

7.57

तस्मा अप्यनुभावेन स्वेनैवावाप्तराधसे ।
धर्म एव मतिं दत्त्वा त्रिदशास्ते दिवं ययुः

tasmā apyanubhāvena svenaivāvāptarādhase |
dharma eva matiṃ dattvā tridaśāste divaṃ yayuḥ

7.58

एवं दाक्षायणी हित्वा सती पूर्वकलेवरम् ।
जज्ञे हिमवतः क्षेत्रे मेनायामिति शुश्रुम

evaṃ dākṣāyaṇī hitvā satī pūrvakalevaram |
jajñe himavataḥ kṣetre menāyāmiti śuśruma

7.59

तमेव दयितं भूय आवृङ्क्ते पतिमम्बिका ।
अनन्यभावैकगतिं शक्तिः सुप्तेव पूरुषम्

tameva dayitaṃ bhūya āvṛṅkte patimambikā |
ananyabhāvaikagatiṃ śaktiḥ supteva pūruṣam

7.60

एतद्भगवतः शम्भोः कर्म दक्षाध्वरद्रुहः ।
श्रुतं भागवतात् शिष्याद् उद्धवान्मे बृहस्पतेः

etadbhagavataḥ śambhoḥ karma dakṣādhvaradruhaḥ |
śrutaṃ bhāgavatāt śiṣyād uddhavānme bṛhaspateḥ

7.61

इदं पवित्रं परमीशचेष्टितं
यशस्यमायुष्यमघौघमर्षणम् ।
यो नित्यदाऽऽकर्ण्य नरोऽनुकीर्तयेद्
धुनोत्यघं कौरव भक्तिभावतः

idaṃ pavitraṃ paramīśaceṣṭitaṃ
yaśasyamāyuṣyamaghaughamarṣaṇam |
yo nityadā''karṇya naro'nukīrtayed
dhunotyaghaṃ kaurava bhaktibhāvataḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)