अत्रानुवर्ण्यतेऽभीक्ष्णं विश्वात्मा भगवान् हरिः ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रः क्रोधसमुद्भवः
atrānuvarṇyate'bhīkṣṇaṃ viśvātmā bhagavān hariḥ |
yasya prasādajo brahmā rudraḥ krodhasamudbhavaḥ
Skandha 12
Chapter 5: Shuka's last teaching to Parikshit
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां द्वादशस्कन्धे ब्रह्मोपदेशो नाम पंचमोऽध्यायः ॥
13 verses · 5 of 13
What happens in this chapter
Shuka's last teaching to Parikshit
Shri Shuka gives Parikshit his final instruction. Throughout this Purana, he says, Hari, the soul of all, has been sung again and again, from whose grace Brahma was born and from whose anger Rudra. Now give up the animal thought, "I am going to die." You were not born and you will not perish as the body does. As a seed differs from its sprout, as fire differs from the wood, the self differs from the body. When a pot breaks, the space within is simply space again; so when the body falls, the jiva is Brahman. Meditate on Vasudeva and know: I am Brahman, the supreme abode. Then you will not even see Takshaka biting your foot, nor see your body and the world as separate from yourself.
त्वं तु राजन् मरिष्येति पशुबुद्धिमिमां जहि ।
न जातः प्रागभूतोऽद्य देहवत्त्वं न नङ्क्ष्यसि
tvaṃ tu rājan mariṣyeti paśubuddhimimāṃ jahi |
na jātaḥ prāgabhūto'dya dehavattvaṃ na naṅkṣyasi
न भविष्यसि भूत्वा त्वं पुत्रपौत्रादिरूपवान् ।
बीजाङ्कुरवद् देहादेः व्यतिरिक्तो यथानलः
na bhaviṣyasi bhūtvā tvaṃ putrapautrādirūpavān |
bījāṅkuravad dehādeḥ vyatirikto yathānalaḥ
स्वप्ने यथा शिरश्छेदं पञ्चत्वाद्यात्मनः स्वयम् ।
यस्मात्पश्यति देहस्य तत आत्मा ह्यजोऽमरः
svapne yathā śiraśchedaṃ pañcatvādyātmanaḥ svayam |
yasmātpaśyati dehasya tata ātmā hyajo'maraḥ
घटे भिन्ने घटाकाश आकाशः स्याद् यथा पुरा ।
एवं देहे मृते जीवो ब्रह्म सम्पद्यते पुनः
ghaṭe bhinne ghaṭākāśa ākāśaḥ syād yathā purā |
evaṃ dehe mṛte jīvo brahma sampadyate punaḥ
मनः सृजति वै देहान् गुणान् कर्माणि चात्मनः ।
तन्मनः सृजते माया ततो जीवस्य संसृतिः
manaḥ sṛjati vai dehān guṇān karmāṇi cātmanaḥ |
tanmanaḥ sṛjate māyā tato jīvasya saṃsṛtiḥ
स्नेहाधिष्ठानवर्त्यग्नि संयोगो यावदीयते ।
ततो दीपस्य दीपत्वं एवं देहकृतो भवः ।
रजःसत्त्वतमोवृत्त्या जायतेऽथ विनश्यति
snehādhiṣṭhānavartyagni saṃyogo yāvadīyate |
tato dīpasya dīpatvaṃ evaṃ dehakṛto bhavaḥ |
rajaḥsattvatamovṛttyā jāyate'tha vinaśyati
न तत्रात्मा स्वयंज्योतिः यो व्यक्ताव्यक्तयोः परः ।
आकाश इव चाधारो ध्रुवोऽनन्तोपमस्ततः
na tatrātmā svayaṃjyotiḥ yo vyaktāvyaktayoḥ paraḥ |
ākāśa iva cādhāro dhruvo'nantopamastataḥ
एवमात्मानमात्मस्थम् आत्मनैवामृश प्रभो ।
बुद्ध्यानुमानगर्भिण्या वासुदेवानुचिन्तया
evamātmānamātmastham ātmanaivāmṛśa prabho |
buddhyānumānagarbhiṇyā vāsudevānucintayā
चोदितो विप्रवाक्येन न त्वां धक्ष्यति तक्षकः ।
मृत्यवो नोपधक्ष्यन्ति मृत्यूनां मृत्युमीश्वरम्
codito vipravākyena na tvāṃ dhakṣyati takṣakaḥ |
mṛtyavo nopadhakṣyanti mṛtyūnāṃ mṛtyumīśvaram
अहं ब्रह्म परं धाम ब्रह्माहं परमं पदम् ।
एवं समीक्ष्य चात्मानम् आत्मन्याधाय निष्कले
ahaṃ brahma paraṃ dhāma brahmāhaṃ paramaṃ padam |
evaṃ samīkṣya cātmānam ātmanyādhāya niṣkale
दशन्तं तक्षकं पादे लेलिहानं विषाननैः ।
न द्रक्ष्यसि शरीरं च विश्वं च पृथगात्मनः
daśantaṃ takṣakaṃ pāde lelihānaṃ viṣānanaiḥ |
na drakṣyasi śarīraṃ ca viśvaṃ ca pṛthagātmanaḥ
एतत्ते कथितं तात यदात्मा पृष्टवान् नृप ।
हरेर्विश्वात्मनश्चेष्टां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
etatte kathitaṃ tāta yadātmā pṛṣṭavān nṛpa |
harerviśvātmanaśceṣṭāṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)