Skandha 10

Chapter 28: Nanda rescued from Varuna; Vraja sees Vaikuntha

इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे पूर्वार्धे अष्टाविंशोऽध्यायः ॥

17 verses · 28 of 90

What happens in this chapter

Nanda rescued from Varuna; Vraja sees Vaikuntha

After fasting on Ekadashi and worshipping Janardana, Nanda enters the Yamuna to bathe for the Dvadashi, not noticing that it is still the asura hour of night. A servant of Varuna seizes him and takes him to Varuna's realm. The gopas cry out for Krishna and Rama. Krishna goes to Varuna, who worships him and begs pardon for his servant's ignorance, and returns with his father. Nanda tells the gopas of the honour shown to his son by a guardian of the worlds. Wondering, they hope he will show them his own subtle abode. In compassion Krishna has them dip in the Brahma-hrada, where Akrura would later have his vision, and lifts them out to see the eternal realm of Brahman, beyond darkness, where the Vedas praise him.

श्रीशुक उवाच

28.1

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् ।
स्नातुं नन्दस्तु कालिन्द्यां द्वादश्यां जलमाविशत्

ekādaśyāṃ nirāhāraḥ samabhyarcya janārdanam |
snātuṃ nandastu kālindyāṃ dvādaśyāṃ jalamāviśat

28.2

तं गृहीत्वानयद् भृत्यो वरुणस्यासुरोऽन्तिकम् ।
अवज्ञायासुरीं वेलां प्रविष्टमुदकं निशि

taṃ gṛhītvānayad bhṛtyo varuṇasyāsuro'ntikam |
avajñāyāsurīṃ velāṃ praviṣṭamudakaṃ niśi

28.3

चुक्रुशुस्तमपश्यन्तः कृष्ण रामेति गोपकाः ।
भगवांस्तदुपश्रुत्य पितरं वरुणाहृतम् ।
तदन्तिकं गतो राजन् स्वानामभयदो विभुः

cukruśustamapaśyantaḥ kṛṣṇa rāmeti gopakāḥ |
bhagavāṃstadupaśrutya pitaraṃ varuṇāhṛtam |
tadantikaṃ gato rājan svānāmabhayado vibhuḥ

28.4

प्राप्तं वीक्ष्य हृषीकेशं लोकपालः सपर्यया ।
महत्या पूजयित्वाऽऽह तद्दर्शनमहोत्सवः

prāptaṃ vīkṣya hṛṣīkeśaṃ lokapālaḥ saparyayā |
mahatyā pūjayitvā''ha taddarśanamahotsavaḥ

श्रीवरुण उवाच

28.5

अद्य मे निभृतो देहो अद्यैवार्थोऽधिगतः प्रभो ।
त्वत्पादभाजो भगवन् अवापुः पारमध्वनः

adya me nibhṛto deho adyaivārtho'dhigataḥ prabho |
tvatpādabhājo bhagavan avāpuḥ pāramadhvanaḥ

28.6

नमस्तुभ्यं भगवते ब्रह्मणे परमात्मने ।
न यत्र श्रूयते माया लोकसृष्टिविकल्पना

namastubhyaṃ bhagavate brahmaṇe paramātmane |
na yatra śrūyate māyā lokasṛṣṭivikalpanā

28.7

अजानता मामकेन मूढेनाकार्यवेदिना ।
आनीतोऽयं तव पिता तद् भवान् क्षन्तुमर्हति

ajānatā māmakena mūḍhenākāryavedinā |
ānīto'yaṃ tava pitā tad bhavān kṣantumarhati

28.8

ममाप्यनुग्रहं कृष्ण कर्तुं अर्हस्यशेषदृक् ।
गोविन्द नीयतामेष पिता ते पितृवत्सल

mamāpyanugrahaṃ kṛṣṇa kartuṃ arhasyaśeṣadṛk |
govinda nīyatāmeṣa pitā te pitṛvatsala

श्रीशुक उवाच

28.9

एवं प्रसादितः कृष्णो भगवान् ईश्वरेश्वरः ।
आदायागात् स्वपितरं बन्धूनां चावहन् मुदम्

evaṃ prasāditaḥ kṛṣṇo bhagavān īśvareśvaraḥ |
ādāyāgāt svapitaraṃ bandhūnāṃ cāvahan mudam

28.10

नन्दस्त्वतीन्द्रियं दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् ।
कृष्णे च सन्नतिं तेषां ज्ञातिभ्यो विस्मितोऽब्रवीत्

nandastvatīndriyaṃ dṛṣṭvā lokapālamahodayam |
kṛṣṇe ca sannatiṃ teṣāṃ jñātibhyo vismito'bravīt

28.11

ते चौत्सुक्यधियो राजन् मत्वा गोपास्तमीश्वरम् ।
अपि नः स्वगतिं सूक्ष्मां उपाधास्यदधीश्वरः

te cautsukyadhiyo rājan matvā gopāstamīśvaram |
api naḥ svagatiṃ sūkṣmāṃ upādhāsyadadhīśvaraḥ

28.12

इति स्वानां स भगवान् विज्ञायाखिलदृक् स्वयम् ।
सङ्कल्पसिद्धये तेषां कृपयैतदचिन्तयत्

iti svānāṃ sa bhagavān vijñāyākhiladṛk svayam |
saṅkalpasiddhaye teṣāṃ kṛpayaitadacintayat

28.13

जनो वै लोक एतस्मिन् अविद्याकामकर्मभिः ।
उच्चावचासु गतिषु न वेद स्वां गतिं भ्रमन्

jano vai loka etasmin avidyākāmakarmabhiḥ |
uccāvacāsu gatiṣu na veda svāṃ gatiṃ bhraman

28.14

इति सञ्चिन्त्य भगवान् महाकारुणिको हरिः ।
दर्शयामास लोकं स्वं गोपानां तमसः परम्

iti sañcintya bhagavān mahākāruṇiko hariḥ |
darśayāmāsa lokaṃ svaṃ gopānāṃ tamasaḥ param

28.15

सत्यं ज्ञानमनन्तं यद् ब्रह्म ज्योतिः सनातनम् ।
यद्धि पश्यन्ति मुनयो गुणापाये समाहिताः

satyaṃ jñānamanantaṃ yad brahma jyotiḥ sanātanam |
yaddhi paśyanti munayo guṇāpāye samāhitāḥ

28.16

ते तु ब्रह्मह्रदं नीता मग्नाः कृष्णेन चोद्धृताः ।
ददृशुर्ब्रह्मणो लोकं यत्राक्रूरोऽध्यगात् पुरा

te tu brahmahradaṃ nītā magnāḥ kṛṣṇena coddhṛtāḥ |
dadṛśurbrahmaṇo lokaṃ yatrākrūro'dhyagāt purā

28.17

नन्दादयस्तु तं दृष्ट्वा परमानन्दनिवृताः ।
कृष्णं च तत्रच्छन्दोभिः स्तूयमानं सुविस्मिताः

nandādayastu taṃ dṛṣṭvā paramānandanivṛtāḥ |
kṛṣṇaṃ ca tatracchandobhiḥ stūyamānaṃ suvismitāḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)