अध्याय 4: शिव और शक्ति, दिव्य युगल की विभूति

भगवन्परमेशस्य शर्वस्यामिततेजसः ।
मूर्तिभिर्विश्वमेवेदं यथा व्याप्तं तथा श्रुतम्

bhagavanparameśasya śarvasyāmitatejasaḥ |
mūrtibhirviśvamevedaṃ yathā vyāptaṃ tathā śrutam

अथैतज्ज्ञातुमिच्छामि याथात्म्यं पमेशयोः ।
स्त्रीपुंभावात्मकं चेदं ताभ्यां कथमधिष्ठितम्

athaitajjñātumicchāmi yāthātmyaṃ pameśayoḥ |
strīpuṃbhāvātmakaṃ cedaṃ tābhyāṃ kathamadhiṣṭhitam

श्रीमद्विभूतिं शिवयोर्याथात्म्यं च समासतः ।
वक्ष्ये तद्विस्तराद्वक्तुं भवेनापि न शक्यते

śrīmadvibhūtiṃ śivayoryāthātmyaṃ ca samāsataḥ |
vakṣye tadvistarādvaktuṃ bhavenāpi na śakyate

शक्तिः साक्षान्महादेवी महादेवश्च शक्तिमान् ।
तयोर्विभूतिलेशो वै सर्वमेतच्चराचरम्

śaktiḥ sākṣānmahādevī mahādevaśca śaktimān |
tayorvibhūtileśo vai sarvametaccarācaram

वस्तु किंचिदचिद्रूपं किंचिद्वस्तु चिदात्मकम् ।
द्वयं शुद्धमशुद्धं च परं चापरमेव च

vastu kiṃcidacidrūpaṃ kiṃcidvastu cidātmakam |
dvayaṃ śuddhamaśuddhaṃ ca paraṃ cāparameva ca

यत्संसरति चिच्चक्रमचिच्चक्रसमन्वितम् ।
तदेवाशुद्धमपरमितरं तु परं शुभम्

yatsaṃsarati ciccakramaciccakrasamanvitam |
tadevāśuddhamaparamitaraṃ tu paraṃ śubham

अपरं च परं चैव द्वयं चिदचिदात्मकम् ।
शिवस्य च शिवायाश्च स्वाम्यं चैतत्स्वभावतः

aparaṃ ca paraṃ caiva dvayaṃ cidacidātmakam |
śivasya ca śivāyāśca svāmyaṃ caitatsvabhāvataḥ

शिवयोर्वै वशे विश्वं न विश्वस्य वशे शिवौ ।
ईशितव्यमिदं यस्मात्तस्माद्विश्वेश्वरौ शिवौ

śivayorvai vaśe viśvaṃ na viśvasya vaśe śivau |
īśitavyamidaṃ yasmāttasmādviśveśvarau śivau

यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः ।
नानयोरंतरं विद्याच्चंद्रचन्द्रिकयोरिव

yathā śivastathā devī yathā devī tathā śivaḥ |
nānayoraṃtaraṃ vidyāccaṃdracandrikayoriva

चंद्रो न खलु भात्येष यथा चंद्रिकया विना ।
न भाति विद्यमानो ऽपि तथा शक्त्या विना शिवः

caṃdro na khalu bhātyeṣa yathā caṃdrikayā vinā |
na bhāti vidyamāno 'pi tathā śaktyā vinā śivaḥ

प्रभया हि विनायद्वद्भानुरेष न विद्यते ।
प्रभा च भानुना तेन सुतरां तदुपाश्रया

prabhayā hi vināyadvadbhānureṣa na vidyate |
prabhā ca bhānunā tena sutarāṃ tadupāśrayā

एवं परस्परापेक्षा शक्तिशक्तिमतोः स्थिता ।
न शिवेन विना शक्तिर्न शक्त्या च विना शिवः

evaṃ parasparāpekṣā śaktiśaktimatoḥ sthitā |
na śivena vinā śaktirna śaktyā ca vinā śivaḥ

शक्तौयया शिवो नित्यं भक्तौ मुक्तौ च देहिनाम् ।
आद्या सैका परा शक्तिश्चिन्मयी शिवसंश्रया

śaktauyayā śivo nityaṃ bhaktau muktau ca dehinām |
ādyā saikā parā śaktiścinmayī śivasaṃśrayā

यामाहुरखिलेशस्य तैस्तैरनुगुणैर्गुणैः ।
समानधर्मिणीमेव शिवस्य परमात्मनः

yāmāhurakhileśasya taistairanuguṇairguṇaiḥ |
samānadharmiṇīmeva śivasya paramātmanaḥ

सैका परा च चिद्रूपा शक्तिः प्रसवधर्मिणी ।
विभज्य बहुधा विश्वं विदधाति शिवेच्छया

saikā parā ca cidrūpā śaktiḥ prasavadharmiṇī |
vibhajya bahudhā viśvaṃ vidadhāti śivecchayā

सा मूलप्रकृतिर्माया त्रिगुणा च त्रिधा स्मृता ।
शिवया च विपर्यस्तं यया ततमिदं जगत्

sā mūlaprakṛtirmāyā triguṇā ca tridhā smṛtā |
śivayā ca viparyastaṃ yayā tatamidaṃ jagat

एकधा च द्विधा चैव तथा शतसहस्रधा ।
शक्तयः खलु भिद्यंते बहुधा व्यवहारतः

ekadhā ca dvidhā caiva tathā śatasahasradhā |
śaktayaḥ khalu bhidyaṃte bahudhā vyavahārataḥ

शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता ।
ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिलादिव

śivecchayā parāśaktiḥ śivatattvaikatāṃ gatā |
tataḥ parisphuratyādau sarge tailaṃ tilādiva

ततः क्रियाख्यया शक्त्या शक्तौ शक्तिमदुत्थया ।
तस्यां विक्षोभ्यमाणायामादौ नादः समुद्बभौ

tataḥ kriyākhyayā śaktyā śaktau śaktimadutthayā |
tasyāṃ vikṣobhyamāṇāyāmādau nādaḥ samudbabhau

नादाद्विनिःसृतो बिंदुर्बिंदोदेवस्सदाशिवः ।
तस्मान्महेश्वरो जातः शुद्धविद्या महेश्वरात्

nādādviniḥsṛto biṃdurbiṃdodevassadāśivaḥ |
tasmānmaheśvaro jātaḥ śuddhavidyā maheśvarāt

सा वाचामीश्वरी शक्तिर्वागीशाख्या हि शूलिनः ।
या सा वर्णस्वरूपेण मातृकेपि विजृम्भते

sā vācāmīśvarī śaktirvāgīśākhyā hi śūlinaḥ |
yā sā varṇasvarūpeṇa mātṛkepi vijṛmbhate

अथानंतसमावेशान्माया कालमवासृजत् ।
नियतिञ्च कलां विद्यां कलातोरागपूरुषौ

athānaṃtasamāveśānmāyā kālamavāsṛjat |
niyatiñca kalāṃ vidyāṃ kalātorāgapūruṣau

मायातः पुनरेवाभूदव्यक्तं त्रिगुणात्मकम् ।
त्रिगुणाच्च ततो व्यक्ताद्विभक्ताः स्युस्त्रयो गुणाः

māyātaḥ punarevābhūdavyaktaṃ triguṇātmakam |
triguṇācca tato vyaktādvibhaktāḥ syustrayo guṇāḥ

सत्त्वं रजस्तमश्चेति यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ।
गुणेभ्यः क्षोभ्यमाणेभ्यो गुणेशाख्यास्त्रिमूर्तयः

sattvaṃ rajastamaśceti yairvyāptamakhilaṃ jagat |
guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyo guṇeśākhyāstrimūrtayaḥ

अभवन्महदादीनि तत्त्वानि च यथाक्रमम् ।
तेभ्यस्स्युरण्डपिण्डानि त्वसंख्यानि शिवाज्ञया ।
अधिष्ठितान्यनन्ताद्यैर्विद्येशैश्चक्रवर्तिभिः

abhavanmahadādīni tattvāni ca yathākramam |
tebhyassyuraṇḍapiṇḍāni tvasaṃkhyāni śivājñayā |
adhiṣṭhitānyanantādyairvidyeśaiścakravartibhiḥ

शरीरांतरभेदेन शक्तेर्भेदाः प्रकीर्तिताः ।
नानारूपास्तु विज्ञेयाः स्थूलसूक्ष्मविभेदतः

śarīrāṃtarabhedena śakterbhedāḥ prakīrtitāḥ |
nānārūpāstu vijñeyāḥ sthūlasūkṣmavibhedataḥ

रुद्रस्य रौद्री सा शक्तिर्विष्णौर्वै वैष्णवी मता ।
ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रोक्ता चेन्द्रस्यैंद्रीति कथ्यते

rudrasya raudrī sā śaktirviṣṇaurvai vaiṣṇavī matā |
brahmāṇī brahmaṇaḥ proktā cendrasyaiṃdrīti kathyate

किमत्र बहुनोक्तेन यद्विश्वमिति कीर्तितम् ।
शक्यात्मनैव तद्व्याप्तं यथा देहे ऽंतरात्मना

kimatra bahunoktena yadviśvamiti kīrtitam |
śakyātmanaiva tadvyāptaṃ yathā dehe 'ṃtarātmanā

तस्माच्छक्तिमयं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् ।
कला या परमा शक्तिः कथिता परमात्मनः

tasmācchaktimayaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam |
kalā yā paramā śaktiḥ kathitā paramātmanaḥ

एवमेषा परा शक्तिरीश्वरेच्छानुयायिनी ।
स्थिरं चरं च यद्विश्वं सृजतीति विनिश्चयः

evameṣā parā śaktirīśvarecchānuyāyinī |
sthiraṃ caraṃ ca yadviśvaṃ sṛjatīti viniścayaḥ

ज्ञानक्रिया चिकीर्षाभिस्तिसृभिस्स्वात्मशक्तिभिः ।
शक्तिमानीश्वरः शश्वद्विश्वं व्याप्याधितिष्ठति

jñānakriyā cikīrṣābhistisṛbhissvātmaśaktibhiḥ |
śaktimānīśvaraḥ śaśvadviśvaṃ vyāpyādhitiṣṭhati

इदमित्थमिदं नेत्थं भवेदित्येवमात्मिका ।
इच्छाशक्तिर्महेशस्य नित्या कार्यनियामिका

idamitthamidaṃ netthaṃ bhavedityevamātmikā |
icchāśaktirmaheśasya nityā kāryaniyāmikā

ज्ञानशक्तिस्तु तत्कार्यं करणं कारणं तथा ।
प्रयोजनं च तत्त्वेन बुद्धिरूपाध्यवस्यति

jñānaśaktistu tatkāryaṃ karaṇaṃ kāraṇaṃ tathā |
prayojanaṃ ca tattvena buddhirūpādhyavasyati

यथेप्सितं क्रियाशक्तिर्यथाध्यवसितं जगत् ।
कल्पयत्यखिलं कार्यं क्षणात्संकल्परूपिणी

yathepsitaṃ kriyāśaktiryathādhyavasitaṃ jagat |
kalpayatyakhilaṃ kāryaṃ kṣaṇātsaṃkalparūpiṇī

यथा शक्तित्रयोत्थानं शक्तिप्रसवधर्मिणी ।
शक्त्या परमया नुन्ना प्रसूते सकलं जगत्

yathā śaktitrayotthānaṃ śaktiprasavadharmiṇī |
śaktyā paramayā nunnā prasūte sakalaṃ jagat

एवं शक्तिसमायोगाच्छक्तिमानुच्यते शिवः ।
शक्तिशक्तिमदुत्थं तु शाक्तं शैवमिदं जगत्

evaṃ śaktisamāyogācchaktimānucyate śivaḥ |
śaktiśaktimadutthaṃ tu śāktaṃ śaivamidaṃ jagat

यथा न जायते पुत्रः पितरं मातरं विना ।
तथा भवं भवानीं च विना नैतच्चराचरम् ।
स्त्रीपुंसप्रभवं विश्वं स्त्रीपुंसात्मकमेव च

yathā na jāyate putraḥ pitaraṃ mātaraṃ vinā |
tathā bhavaṃ bhavānīṃ ca vinā naitaccarācaram |
strīpuṃsaprabhavaṃ viśvaṃ strīpuṃsātmakameva ca

स्त्रीपुंसयोर्विभूतिश्च स्त्रीपुंसाभ्यामधिष्ठितम् ।
परमात्मा शिवः प्रोक्तश्शिवा सा च प्रकीर्तिता

strīpuṃsayorvibhūtiśca strīpuṃsābhyāmadhiṣṭhitam |
paramātmā śivaḥ proktaśśivā sā ca prakīrtitā

शिवस्सदाशिवः प्रोक्तः शिवा सा च मनोन्मनी ।
शिवो महेश्वरो ज्ञेयः शिवा मायेति कथ्यते

śivassadāśivaḥ proktaḥ śivā sā ca manonmanī |
śivo maheśvaro jñeyaḥ śivā māyeti kathyate

पुरुषः परमेशानः प्रकृतिः परमेश्वरी ।
रुद्रो महेश्वरस्साक्षाद्रुद्राणी रुद्रवल्लभा

puruṣaḥ parameśānaḥ prakṛtiḥ parameśvarī |
rudro maheśvarassākṣādrudrāṇī rudravallabhā

विष्णुर्विश्वेश्वरो देवो लक्ष्मीर्विश्वेश्वरप्रिया ।
ब्रह्मा शिवो यदा स्रष्टा ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रिया

viṣṇurviśveśvaro devo lakṣmīrviśveśvarapriyā |
brahmā śivo yadā sraṣṭā brahmāṇī brahmaṇaḥ priyā

भास्करो भगवाञ्छंभुः प्रभा भगवती शिवा ।
महेंद्रो मन्मथारातिः शची शैलेन्द्रकन्यका

bhāskaro bhagavāñchaṃbhuḥ prabhā bhagavatī śivā |
maheṃdro manmathārātiḥ śacī śailendrakanyakā

जातवेदा महादेवः स्वाहा शर्वार्धदेहिनी ।
यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका

jātavedā mahādevaḥ svāhā śarvārdhadehinī |
yamastriyaṃbako devastatpriyā girikanyakā

निरृतिर्भगवानीशो नैरृती नगनंदनी ।
वरुणो भगवान्रुद्रो वारुणी भूधरात्मजा

nirṛtirbhagavānīśo nairṛtī naganaṃdanī |
varuṇo bhagavānrudro vāruṇī bhūdharātmajā

बालेंदुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोहरा ।
यक्षो यज्ञशिरोहर्ता ऋद्धिर्हिमगिरीन्द्रजा

bāleṃduśekharo vāyuḥ śivā śivamanoharā |
yakṣo yajñaśirohartā ṛddhirhimagirīndrajā

चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा ।
ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी

caṃdrārdhaśekharaścaṃdro rohiṇī rudravallabhā |
īśānaḥ parameśānastadāryā parameśvarī

अनंतवलयो ऽनंतो ह्यनंतानंतवल्लभा ।
कालाग्निरुद्रः कालारिः काली कालांतकप्रिया

anaṃtavalayo 'naṃto hyanaṃtānaṃtavallabhā |
kālāgnirudraḥ kālāriḥ kālī kālāṃtakapriyā

पुरुषाख्यो मनुश्शंभुः शतरूपा शिवप्रिया ।
दक्षस्साक्षान्महादेवः प्रसूतिः परमेश्वरी

puruṣākhyo manuśśaṃbhuḥ śatarūpā śivapriyā |
dakṣassākṣānmahādevaḥ prasūtiḥ parameśvarī

रुचिर्भवो भवानी च बुधैराकूतिरुच्यते ।
भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया

rucirbhavo bhavānī ca budhairākūtirucyate |
bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyā

मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा ।
गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता

marīcibhagavānrudraḥ saṃbhūtiśśarvavallabhā |
gaṃgādharo 'ṃgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः ।
पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया

pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāṃtā pinākinaḥ |
pulahastripuradhvaṃsī tatpriyā tu śivapriyā

क्रतुध्वंसी क्रतुः प्रोक्तः संनतिर्दयिता विभोः ।
त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः

kratudhvaṃsī kratuḥ proktaḥ saṃnatirdayitā vibhoḥ |
trinetro 'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ

कश्यपः कालहा देवो देवमाता महेश्वरी ।
वसिष्ठो मन्मथारातिर्देवी साक्षादरुंधती

kaśyapaḥ kālahā devo devamātā maheśvarī |
vasiṣṭho manmathārātirdevī sākṣādaruṃdhatī

शंकरः पुरुषास्सर्वे स्त्रियस्सर्वा महेश्वरी ।
सर्वे स्त्रीपुरुषास्तस्मात्तयोरेव विभूतयः

śaṃkaraḥ puruṣāssarve striyassarvā maheśvarī |
sarve strīpuruṣāstasmāttayoreva vibhūtayaḥ

विषयी भगवानीशो विषयः परमेश्वरी ।
श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता शूलवरायुधः

viṣayī bhagavānīśo viṣayaḥ parameśvarī |
śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā śūlavarāyudhaḥ

प्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शंकरवल्लभा ।
प्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रावतंसकः

praṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṃkaravallabhā |
praṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrāvataṃsakaḥ

द्रष्टव्यं वस्तुरूपं तु बिभर्ति वक्तवल्लभा ।
द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखंडशिखामणिः

draṣṭavyaṃ vasturūpaṃ tu bibharti vaktavallabhā |
draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṃḍaśikhāmaṇiḥ

रसजातं महादेवी देवो रसयिता शिवः ।
प्रेयजातं च गिरिजा प्रेयांश्चैव गराशनः

rasajātaṃ mahādevī devo rasayitā śivaḥ |
preyajātaṃ ca girijā preyāṃścaiva garāśanaḥ

मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी ।
मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः

maṃtavyavastutāṃ dhatte sadā devī maheśvarī |
maṃtā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ

बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा ।
देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः

boddhavyavasturūpaṃ tu bibharti bhavavallabhā |
devassa eva bhagavānboddhā mugdhenduśekharaḥ

प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः ।
प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी

prāṇaḥ pinākī sarveṣāṃ prāṇināṃ bhagavānprabhuḥ |
prāṇasthitistu sarveṣāmaṃbikā cāṃburūpiṇī

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा ।
क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः

bibharti kṣetratāṃ devī tripurāṃtakavallabhā |
kṣetrajñatvaṃ tadā dhatte bhagavānaṃtakāṃtakaḥ

अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा ।
आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया

ahaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā niśā |
ākāśaḥ śaṃkaro devaḥ pṛthivī śaṃkarapriyā

समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका ।
वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया

samudro bhagavānīśo velā śailendrakanyakā |
vṛkṣo vṛṣadhvajo devo latā viśveśvarapriyā

पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः ।
स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा

puṃlliṃgamakhilaṃ dhatte bhagavānpuraśāsanaḥ |
striliṃgaṃ cākhilaṃ dhatte devī devamanoramā

शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा ।
अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः

śabdajālamaśeṣaṃ tu dhatte sarvasya vallabhā |
arthasvarūpamakhilaṃ dhatte mugdhenduśekharaḥ

यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता ।
सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः

yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudāhṛtā |
sā sā viśveśvarī devī sa sa sarvo maheśvaraḥ

यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम् ।
तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम्

yatparaṃ yatpavitraṃ ca yatpuṇyaṃ yacca maṃgalam |
tattadāha mahābhāgāstayostejovijṛṃbhitam

यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम् ।
तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत्

yathā dīpasya dīptasya śikhā dīpayate gṛham |
tathā tejastayoretadvyāpya dīpayate jagat

तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः ।
सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः

tṛṇādiśivamūrtyaṃtaṃ viśvakhyātiśayakramaḥ |
sannikarṣakramavaśāttayoriti parā śrutiḥ

सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ ।
पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा

sarvākārātmakāvetau sarvaśreyovidhāyinau |
pūjanīyau namaskāryau ciṃtanīyau ca sarvadā

यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः ।
कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया

yathāprajñamidaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ parameśayoḥ |
kathitaṃ hi mayā te 'dya na tu tāvadiyattayā

तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः ।
महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम्

tatkathaṃ śakyate vaktuṃ yāthātmyaṃ parameśayoḥ |
mahatāmapi sarveṣāṃ manaso 'pi bahirgatam

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम् ।
अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्

aṃtargatamananyānāmīśvarārpitacetasām |
anyeṣāṃ buddhyanārūḍhamārūḍhaṃ ca yathaiva tat

येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता ।
अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः

yeyamuktā vibhūtirvai prākṛtī sā parā matā |
aprākṛtāṃ parāmanyāṃ guhyāṃ guhyavido viduḥ

यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह ।
अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी

yato vāco nivartaṃte manasā cendriyaissaha |
aprākṛtī parā caiṣā vibhūtiḥ pārameśvarī

सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः ।
सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः

saiveha paramaṃ dhāma saiveha paramā gatiḥ |
saiveha paramā kāṣṭhā vibhūtiḥ parameṣṭhinaḥ

तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः ।
गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा

tāṃ prāptuṃ prayataṃte 'tra jitaśvāsā jiteṃdriyāḥ |
garbhakārā gṛhadvāraṃ niśchidraṃ ghaṭituṃ yathā

संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम् ।
विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन

saṃsārāśīviṣālīḍhamṛtasaṃjīvanauṣadham |
vibhūtiṃ śivayorvidvānna bibheti kutaścana

यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः ।
सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते

yaḥ parāmaparāṃ caiva vibhūtiṃ vetti tattvataḥ |
so 'paro bhūtimullaṃghya parāṃ bhūtiṃ samaśnute

एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः ।
रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति

etatte kathitaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ paramātmanoḥ |
rahasyamapi yogyo 'si bhargabhakto bhavāniti

नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन ।
व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम्

nāśiṣyebhyo 'pyaśaivebhyo nābhaktebhyaḥ kadācana |
vyāharedīśayorbhūtimiti vedānuśāsanam

तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि ।
त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा

tasmāttvamatikalyāṇaparebhyaḥ kathayenna hi |
tvādṛśebhyo 'nurūpebhyaḥ kathayaitanna cānyathā

विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत् ।
संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्

vibhūtimetāṃ śivayoryogyebhyo yaḥ pradāpayet |
saṃsārasāgarānmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt

कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः ।
त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः

kīrtanādasya naśyaṃti mahāntyaḥ pāpakoṭayaḥ |
triścaturdhāsamabhyastairvinaśyaṃti tato 'dhikāḥ

नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा ।
विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते

naśyaṃtyaniṣṭaripavo vardhante suhṛdastathā |
vidyā ca vardhate śaivī matissatye pravartate

भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे ।
यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

bhaktiḥ parāḥ śive sāmbe sānuge saparicchide |
yadyadiṣṭatamaṃ cānyattattadāpnotyasaṃśayam

अन्तःशुचिः शिवे भक्तो विस्रब्धः कीर्तयेद्यदि ।
प्रबलैः कर्मभिः पूर्वैः फलं चेत्प्रतिबध्यते ।
पुनः पुनः समभ्यस्येत्तस्य नास्तीह दुर्ल्लभम्

antaḥśuciḥ śive bhakto visrabdhaḥ kīrtayedyadi |
prabalaiḥ karmabhiḥ pūrvaiḥ phalaṃ cetpratibadhyate |
punaḥ punaḥ samabhyasyettasya nāstīha durllabham