वायवीय संहिता — उत्तर भाग

अध्याय 33: सुगन्धमय लिंग का महाव्रत

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे आमुष्मिककर्मविधिवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ॥

18 श्लोक · 33 में से 41

इस अध्याय में क्या होता है

सुगन्धमय लिंग का महाव्रत

उपमन्यु केवल परलोक का फल देने वाला विधान बताते हैं और कहते हैं कि त्रिलोकी में इसके समान कोई कर्म नहीं। ब्रह्मा, विष्णु, रुद्र, इन्द्र और लोकपाल, नवग्रह, विश्वामित्र और वसिष्ठ, श्वेत, अगस्त्य और दधीचि, नन्दी, महाकाल और भृंगी, दैत्य, नाग और यक्ष, सबने इसे किया और इसी से अपना-अपना पद पाया; इसी से गणेश गणों के स्वामी बने। अँगूठे जितना छोटा, सब सुगन्धित द्रव्यों से बना लिंग कमलासन पर स्थापित कर बिल्वपत्र से पूजा जाता है; उसके चारों ओर अगरु, मैनसिल, चन्दन और हरताल रखे जाते हैं, श्वेत कमल, घृत-मिश्रित खीर और घी के दीप चढ़ाए जाते हैं। अन्त में वह लिंग ही शिव को निवेदित होता है। इसे शिवलिंग महाव्रत कहते हैं; यह गुप्त है और केवल शिवभक्तों को दिया जाए।

उपमन्युरुवाच

33.1

अतः परं प्रवक्ष्यामि केवलामुष्मिकं विधिम् ।
नैतेन सदृशं किंचित्कर्मास्ति भुवनत्रये

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kevalāmuṣmikaṃ vidhim |
naitena sadṛśaṃ kiṃcitkarmāsti bhuvanatraye

33.2

पुण्यातिशयसंयुक्तः सर्वैर्देवैरनुष्ठितः ।
ब्रह्मणा विष्णुना चैव रुद्रेण च विशेषतः

puṇyātiśayasaṃyuktaḥ sarvairdevairanuṣṭhitaḥ |
brahmaṇā viṣṇunā caiva rudreṇa ca viśeṣataḥ

33.3

इंद्रादिलोकपारैश्च सूर्याद्यैर्नवभिर्ग्रहैः ।
विश्वामित्रवसिष्ठाद्यैर्ब्रह्मविद्भिर्महर्षिभिः

iṃdrādilokapāraiśca sūryādyairnavabhirgrahaiḥ |
viśvāmitravasiṣṭhādyairbrahmavidbhirmaharṣibhiḥ

33.4

श्वेतागस्त्यदधीचाद्यैरस्माभिश्च शिवाश्रितैः ।
नंदीश्वरमहाकालभृंगीशाद्यैर्गणेश्वरैः

śvetāgastyadadhīcādyairasmābhiśca śivāśritaiḥ |
naṃdīśvaramahākālabhṛṃgīśādyairgaṇeśvaraiḥ

33.5

पातालवासिभिर्दैत्यैः शेषाद्यैश्च महोरगैः ।
सिद्धैर्यक्षैश्च गंधर्वै रक्षोभूतपिशाचकैः

pātālavāsibhirdaityaiḥ śeṣādyaiśca mahoragaiḥ |
siddhairyakṣaiśca gaṃdharvai rakṣobhūtapiśācakaiḥ

33.6

स्वंस्वं पदमनुप्राप्तं सर्वैरयमनुष्ठितः ।
अनेन विधिना सर्वे देवा देवत्वमागताः

svaṃsvaṃ padamanuprāptaṃ sarvairayamanuṣṭhitaḥ |
anena vidhinā sarve devā devatvamāgatāḥ

33.7

ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नो विष्णुर्विष्णुत्वमागतः ।
रुद्रो रुद्रत्वमापन्न इंद्रश्चेन्द्रत्वमागतः

brahmā brahmatvamāpanno viṣṇurviṣṇutvamāgataḥ |
rudro rudratvamāpanna iṃdraścendratvamāgataḥ

33.8

गणेशश्च गणेशत्वमनेन विधिना गतः ।
सितचंदनतोयेन लिंगं स्नाप्य शिवं शिवाम् ।
श्वेतैर्विकसितैः पद्मैः संपूज्य प्रणिपत्य च

gaṇeśaśca gaṇeśatvamanena vidhinā gataḥ |
sitacaṃdanatoyena liṃgaṃ snāpya śivaṃ śivām |
śvetairvikasitaiḥ padmaiḥ saṃpūjya praṇipatya ca

33.9

तत्र पद्मासनं रम्यं कृत्वा लक्षणसंयुतम् ।
विभवे सति हेमाद्यै रत्नाद्यैर्वा स्वशक्तितः

tatra padmāsanaṃ ramyaṃ kṛtvā lakṣaṇasaṃyutam |
vibhave sati hemādyai ratnādyairvā svaśaktitaḥ

33.10

मध्ये केसरजालास्य स्थाप्य लिंगं कनीयसम् ।
अंगुष्ठप्रतिमं रम्यं सर्वगन्धमयं शुभम्

madhye kesarajālāsya sthāpya liṃgaṃ kanīyasam |
aṃguṣṭhapratimaṃ ramyaṃ sarvagandhamayaṃ śubham

33.11

दक्षिणे स्थापयित्वा तु बिल्वपत्रैः समर्चयेत् ।
अगुरुं दक्षिणे पार्श्वे पश्चिमे तु मनःशिलाम्

dakṣiṇe sthāpayitvā tu bilvapatraiḥ samarcayet |
aguruṃ dakṣiṇe pārśve paścime tu manaḥśilām

33.12

उत्तरे चंदनं दद्याद्धरितालं तु पूर्वतः ।
सुगन्धैः कुसुमै रम्यैर्विचित्रैश्चापि पूजयेत्

uttare caṃdanaṃ dadyāddharitālaṃ tu pūrvataḥ |
sugandhaiḥ kusumai ramyairvicitraiścāpi pūjayet

33.13

धूपं कृष्णागुरुं दद्यात्सर्वतश्च सगुग्गुलम् ।
वासांसि चातिसूक्ष्माणि विकाशानि निवेदयेत्

dhūpaṃ kṛṣṇāguruṃ dadyātsarvataśca saguggulam |
vāsāṃsi cātisūkṣmāṇi vikāśāni nivedayet

33.14

पायसं घृतसंमिश्रं घृतदीपांश्च दापयेत् ।
सर्वं निवेद्य मन्त्रेण ततो गच्छेत्प्रदक्षिणाम्

pāyasaṃ ghṛtasaṃmiśraṃ ghṛtadīpāṃśca dāpayet |
sarvaṃ nivedya mantreṇa tato gacchetpradakṣiṇām

33.15

प्रणम्य भक्त्या देवेशं स्तुत्वा चान्ते क्षमापयेत् ।
सर्वोपहारसंमिश्रं ततो लिंगं निवेदयेत्

praṇamya bhaktyā deveśaṃ stutvā cānte kṣamāpayet |
sarvopahārasaṃmiśraṃ tato liṃgaṃ nivedayet

33.16

शिवाय शिवमन्त्रेण दक्षिणामूर्तिमाश्रितः ।
एवं यो ऽर्चयते नित्यं पञ्चगन्धमयं शुभम्

śivāya śivamantreṇa dakṣiṇāmūrtimāśritaḥ |
evaṃ yo 'rcayate nityaṃ pañcagandhamayaṃ śubham

33.17

सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ।
एतद्व्रतोत्तमं गुह्यं शिवलिंगमहाव्रतम्

sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate |
etadvratottamaṃ guhyaṃ śivaliṃgamahāvratam

33.18

भक्तस्य ते समाख्यातं न देयं यस्य कस्यचित् ।
देयं च शिवभक्तेभ्यः शिवेन कथितं पुरा

bhaktasya te samākhyātaṃ na deyaṃ yasya kasyacit |
deyaṃ ca śivabhaktebhyaḥ śivena kathitaṃ purā

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)