अध्याय 1: श्रीकृष्ण को पाशुपत ज्ञान और पुत्र की प्राप्ति

ओं
नमस्समस्तसंसारचक्रभ्रमणहेतवे ।
गौरीकुचतटद्वन्द्वकुंकुमांकितवक्षसे

oṃ
namassamastasaṃsāracakrabhramaṇahetave |
gaurīkucataṭadvandvakuṃkumāṃkitavakṣase

उक्त्वा भगवतो लब्धप्रसादादुपमन्युना ।
नियमादुत्थितो वायुर्मध्ये प्राप्ते दिवाकरे

uktvā bhagavato labdhaprasādādupamanyunā |
niyamādutthito vāyurmadhye prāpte divākare

ऋषयश्चापि ते सर्वे नैमिषारण्यवासिनः ।
अथायमर्थः प्रष्टव्य इति कृत्वा विनिश्चयम्

ṛṣayaścāpi te sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ |
athāyamarthaḥ praṣṭavya iti kṛtvā viniścayam

कृत्वा यथा स्वकं कृत्यं प्रत्यहं ते यथा पुरा ।
भगवंतमुपायांतं समीक्ष्य समुपाविशन्

kṛtvā yathā svakaṃ kṛtyaṃ pratyahaṃ te yathā purā |
bhagavaṃtamupāyāṃtaṃ samīkṣya samupāviśan

अथासौ नियमस्यांते भगवानम्बरोद्भवः ।
मध्ये मुनिसभायास्तु भेजे कॢप्तं वरासनम्

athāsau niyamasyāṃte bhagavānambarodbhavaḥ |
madhye munisabhāyāstu bheje kḷptaṃ varāsanam

सुखासनोपविष्टश्च वायुर्लोकनमस्कृतः ।
श्रीमद्विभूतिमीशस्य हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

sukhāsanopaviṣṭaśca vāyurlokanamaskṛtaḥ |
śrīmadvibhūtimīśasya hṛdi kṛtvedamabravīt

तं प्रपद्ये महादेवं सर्वज्ञमपराजितम् ।
विभूतिस्सकलं यस्य चराचरमिदं जगत्

taṃ prapadye mahādevaṃ sarvajñamaparājitam |
vibhūtissakalaṃ yasya carācaramidaṃ jagat

इत्याकर्ण्य शुभां वाणीमृषयः क्षीणकल्मषाः ।
विभूतिविस्तरं श्रोतुमूचुस्ते परमं वचः

ityākarṇya śubhāṃ vāṇīmṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |
vibhūtivistaraṃ śrotumūcuste paramaṃ vacaḥ

उक्तं भगवता वृत्तमुपमन्योर्महात्मनः ।
क्षीरार्थेनापि तपसा यत्प्राप्तं परमेश्वरात्

uktaṃ bhagavatā vṛttamupamanyormahātmanaḥ |
kṣīrārthenāpi tapasā yatprāptaṃ parameśvarāt

दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा ।
धौम्याग्रजस्ततस्तेन कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

dṛṣṭo 'sau vāsudevena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā |
dhaumyāgrajastatastena kṛtvā pāśupataṃ vratam

प्राप्तं च परमं ज्ञानमिति प्रागेव शुश्रुम ।
कथं स लब्धवान् कृष्णो ज्ञानं पाशुपतं परम्

prāptaṃ ca paramaṃ jñānamiti prāgeva śuśruma |
kathaṃ sa labdhavān kṛṣṇo jñānaṃ pāśupataṃ param

स्वेच्छया ह्यवतीर्णोपि वासुदेवस्सनातनः ।
निंदयन्निव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः

svecchayā hyavatīrṇopi vāsudevassanātanaḥ |
niṃdayanniva mānuṣyaṃ dehaśuddhiṃ cakāra saḥ

पुत्रार्थं हि तपस्तप्तुं गतस्तस्य महामुनेः ।
आश्रमं मुनिभिर्दृष्टं दृष्टवांस्तत्र वै मुनिम्

putrārthaṃ hi tapastaptuṃ gatastasya mahāmuneḥ |
āśramaṃ munibhirdṛṣṭaṃ dṛṣṭavāṃstatra vai munim

भस्मावदातसर्वांगं त्रिपुंड्रांकितमस्तकम् ।
रुद्राक्षमालाभरणं जटामंडलमंडितम्

bhasmāvadātasarvāṃgaṃ tripuṃḍrāṃkitamastakam |
rudrākṣamālābharaṇaṃ jaṭāmaṃḍalamaṃḍitam

तच्छिष्यभूतैर्मुनिभिश्शास्त्रैर्वेदमिवावृतम् ।
शिवध्यानरतं शांतमुपमन्युं महाद्युतिम्

tacchiṣyabhūtairmunibhiśśāstrairvedamivāvṛtam |
śivadhyānarataṃ śāṃtamupamanyuṃ mahādyutim

नमश्चकार तं दृष्ट्वा हृष्टसर्वतनूरुहः ।
बहुमानेन कृष्णो ऽसौ त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम् ।
स्तुतिं चकार सुप्रीत्या नतस्कंधः कृताञ्जलिः

namaścakāra taṃ dṛṣṭvā hṛṣṭasarvatanūruhaḥ |
bahumānena kṛṣṇo 'sau triḥ kṛtvā tu pradakṣiṇām |
stutiṃ cakāra suprītyā nataskaṃdhaḥ kṛtāñjaliḥ

तस्यावलोकनादेव मुनेः कृष्णस्य धीमतः ।
नष्टमासीन्मलं सर्वं मायाजं कार्ममेव च

tasyāvalokanādeva muneḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ |
naṣṭamāsīnmalaṃ sarvaṃ māyājaṃ kārmameva ca

तपःक्षीणमलं कृष्णमुपमन्युर्यथाविधिः ।
भस्मनोद्धूल्य तं मन्त्रैरग्निरित्यादिभिः क्रमात्

tapaḥkṣīṇamalaṃ kṛṣṇamupamanyuryathāvidhiḥ |
bhasmanoddhūlya taṃ mantrairagnirityādibhiḥ kramāt

अथ पाशुपतं साक्षाद्व्रतं द्वादशमासिकम् ।
कारयित्वा मुनिस्तस्मै प्रददौ ज्ञानमुत्तमम्

atha pāśupataṃ sākṣādvrataṃ dvādaśamāsikam |
kārayitvā munistasmai pradadau jñānamuttamam

तदाप्रभृति तं कृष्णं मुनयश्शंसितव्रताः ।
दिव्याः पाशुपताः सर्वे परिवृत्योपतस्थिरे

tadāprabhṛti taṃ kṛṣṇaṃ munayaśśaṃsitavratāḥ |
divyāḥ pāśupatāḥ sarve parivṛtyopatasthire

ततो गुरुनियोगाद्वै कृष्णः परमशक्तिमान् ।
तपश्चकार पुत्रार्थं सांबमुद्दिश्य शंकरम्

tato guruniyogādvai kṛṣṇaḥ paramaśaktimān |
tapaścakāra putrārthaṃ sāṃbamuddiśya śaṃkaram

तपसो तेन वर्षांते दृष्टो ऽसौ परमेश्वरः ।
श्रिया परमया युक्तस्सांबश्च सगणश्शिवः

tapaso tena varṣāṃte dṛṣṭo 'sau parameśvaraḥ |
śriyā paramayā yuktassāṃbaśca sagaṇaśśivaḥ

वरार्थमाविर्भूतस्य हरस्य सुभगाकृतेः ।
स्तुतिं चकार नत्वासौ कृष्णः सम्यक्कृतांजलिः

varārthamāvirbhūtasya harasya subhagākṛteḥ |
stutiṃ cakāra natvāsau kṛṣṇaḥ samyakkṛtāṃjaliḥ

सांबं समगणव्यग्रो लब्धवान्पुत्रमात्मनः ।
तपसा तुष्टचित्तेन दत्तं विष्णोश्शिवेन वै

sāṃbaṃ samagaṇavyagro labdhavānputramātmanaḥ |
tapasā tuṣṭacittena dattaṃ viṣṇośśivena vai

यस्मात्सांबो महादेवः प्रददौ पुत्रमात्मनः ।
तस्माज्जांबवतीसूनुं सांबं चक्रे स नामतः

yasmātsāṃbo mahādevaḥ pradadau putramātmanaḥ |
tasmājjāṃbavatīsūnuṃ sāṃbaṃ cakre sa nāmataḥ

तदेतत्कथितं सर्वं कृष्णस्यामितकर्मणः ।
महर्षेर्ज्ञानलाभश्च पुत्रलाभश्च शंकरात्

tadetatkathitaṃ sarvaṃ kṛṣṇasyāmitakarmaṇaḥ |
maharṣerjñānalābhaśca putralābhaśca śaṃkarāt

य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा ।
स विष्णोर्ज्ञानमासाद्य तेनैव सह मोदते

ya idaṃ kīrtayennityaṃ śṛṇuyācchrāvayettathā |
sa viṣṇorjñānamāsādya tenaiva saha modate