अध्याय 8: चित्रगुप्त की फटकार और नरकों के नाम

भो भो दुष्कृतकर्म्माणः पर द्रव्यापहारकाः ।
गर्विता रूपवीर्येण परदारावमर्द्दकाः

bho bho duṣkṛtakarmmāṇaḥ para dravyāpahārakāḥ |
garvitā rūpavīryeṇa paradārāvamarddakāḥ

यस्त्वयं क्रियते कर्म तदिदं भुज्यते पुनः ।
तत्किमात्मोपघातार्थं भवद्भिर्दुष्कृतं कृतम्

yastvayaṃ kriyate karma tadidaṃ bhujyate punaḥ |
tatkimātmopaghātārthaṃ bhavadbhirduṣkṛtaṃ kṛtam

इदानीं किं प्रलप्यध्वे पीड्यमानास्स्वकर्मभिः ।
भुज्यंतां स्वानि कर्म्माणि नास्ति दोषो हि कस्यचित्

idānīṃ kiṃ pralapyadhve pīḍyamānāssvakarmabhiḥ |
bhujyaṃtāṃ svāni karmmāṇi nāsti doṣo hi kasyacit

एवं ते पृथिवीपालास्संप्राप्तास्तत्समीपतः ।
स्वकीयैः कर्म्मभिघौरैर्दुष्कर्म्मबलदर्पिणः

evaṃ te pṛthivīpālāssaṃprāptāstatsamīpataḥ |
svakīyaiḥ karmmabhighaurairduṣkarmmabaladarpiṇaḥ

तानपि क्रोधसंयुक्तश्चित्रगुप्तो महाप्रभुः ।
संशिक्षयति धर्मज्ञो यमराजानुशिक्षया

tānapi krodhasaṃyuktaścitragupto mahāprabhuḥ |
saṃśikṣayati dharmajño yamarājānuśikṣayā

भो भो नृपा दुराचाराः प्रजा विध्वंसकारिणः ।
अल्पकालस्य राज्यस्य कृते किं दुष्कृतं कृतम्

bho bho nṛpā durācārāḥ prajā vidhvaṃsakāriṇaḥ |
alpakālasya rājyasya kṛte kiṃ duṣkṛtaṃ kṛtam

राज्यभोगेन मोहेन बलादन्यायतः प्रजाः ।
यद्दण्डिताः फलं तस्य भुज्यतामधुना नृपाः

rājyabhogena mohena balādanyāyataḥ prajāḥ |
yaddaṇḍitāḥ phalaṃ tasya bhujyatāmadhunā nṛpāḥ

क्व तद्राज्यं कलत्रं च यदर्थमशुभं कृतम् ।
तत्सर्वं संपरित्यज्य यूयमेकाकिनः स्थिताः

kva tadrājyaṃ kalatraṃ ca yadarthamaśubhaṃ kṛtam |
tatsarvaṃ saṃparityajya yūyamekākinaḥ sthitāḥ

पश्यामि तद्बलं नष्टं येन विध्वंसिताः प्रजाः ।
यमदूतैर्योज्यमाना अधुना कीदृशं भवेत्

paśyāmi tadbalaṃ naṣṭaṃ yena vidhvaṃsitāḥ prajāḥ |
yamadūtairyojyamānā adhunā kīdṛśaṃ bhavet

एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपलब्धा यमेन ते ।
स्वानि कर्माणि शोचंति तूष्णीं तिष्ठंति पार्थिवाः

evaṃ bahuvidhairvākyairupalabdhā yamena te |
svāni karmāṇi śocaṃti tūṣṇīṃ tiṣṭhaṃti pārthivāḥ

इति कर्म्म समुद्दिश्य नृपाणां धर्म्मराड्यमः ।
तत्पापपंकशुद्ध्यर्थमिदं दूतान्ब्रवीति च

iti karmma samuddiśya nṛpāṇāṃ dharmmarāḍyamaḥ |
tatpāpapaṃkaśuddhyarthamidaṃ dūtānbravīti ca

भोभोश्चण्ड महाचंड गृहीत्वा नृपतीन्बलात् ।
नियमेन विशुद्यध्वं क्रमेण नरकाग्निषु

bhobhoścaṇḍa mahācaṃḍa gṛhītvā nṛpatīnbalāt |
niyamena viśudyadhvaṃ krameṇa narakāgniṣu

ततश्शीघ्रं समादाय नृपान्संगृह्य पादयोः ।
भ्रामयित्वा तु वेगेन निक्षिप्योर्ध्वं प्रगृह्य च ॥ ।
सर्वप्रायेण महतातीव तप्ते शिलातले ।
आस्फालयंति तरसा वज्रेणेव महाद्रुमान्

tataśśīghraṃ samādāya nṛpānsaṃgṛhya pādayoḥ |
bhrāmayitvā tu vegena nikṣipyordhvaṃ pragṛhya ca || |
sarvaprāyeṇa mahatātīva tapte śilātale |
āsphālayaṃti tarasā vajreṇeva mahādrumān

ततस्सरक्तं श्रोत्रेण स्रवते जर्जरीकृतः ।
निस्संज्ञस्स सदा देही निश्चेष्टस्संप्रजायते

tatassaraktaṃ śrotreṇa sravate jarjarīkṛtaḥ |
nissaṃjñassa sadā dehī niśceṣṭassaṃprajāyate

ततस्स वायुना स्पृष्टस्सतैरुज्जीवितः पुनः ।
ततः पापविशुद्ध्यर्थं क्षिपंति नरकार्णवे

tatassa vāyunā spṛṣṭassatairujjīvitaḥ punaḥ |
tataḥ pāpaviśuddhyarthaṃ kṣipaṃti narakārṇave

अष्टाविंशतिसंख्याभिः क्षित्यधस्सप्तकोटयः ।
सप्तमस्य तलस्यांते घोरे तमसि संस्थितः

aṣṭāviṃśatisaṃkhyābhiḥ kṣityadhassaptakoṭayaḥ |
saptamasya talasyāṃte ghore tamasi saṃsthitaḥ

घोराख्या प्रथमा कोटिः सुघोरा तदधः स्थिता ।
अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पंचमी

ghorākhyā prathamā koṭiḥ sughorā tadadhaḥ sthitā |
atighorā mahāghorā ghorarūpā ca paṃcamī

षष्ठी तलातलाख्या च सप्तमी च भयानका ।
अष्टमी कालरात्रिश्च नवमी च भयोत्कटा

ṣaṣṭhī talātalākhyā ca saptamī ca bhayānakā |
aṣṭamī kālarātriśca navamī ca bhayotkaṭā

दशमी तदधश्चण्डा महाचण्डा ततोऽप्यधः ।
चण्डकोलाहला चान्या प्रचण्डा चण्डनायिका

daśamī tadadhaścaṇḍā mahācaṇḍā tato'pyadhaḥ |
caṇḍakolāhalā cānyā pracaṇḍā caṇḍanāyikā

पद्मा पद्मावती भीता भीमा भीषणनायिका ।
कराला विकराला च वज्राविंशतिमा स्मृता

padmā padmāvatī bhītā bhīmā bhīṣaṇanāyikā |
karālā vikarālā ca vajrāviṃśatimā smṛtā

त्रिकोणा पञ्चकोणा च सुदीर्घा चाखिलार्तिदा ।
समा भीमबला भोग्रा दीप्तप्रायेति चान्तिमी

trikoṇā pañcakoṇā ca sudīrghā cākhilārtidā |
samā bhīmabalā bhogrā dīptaprāyeti cāntimī

इति ते नामतः प्रोक्ता घोरा नरककोटयः ।
अष्टाविंशतिरेवैताः पापानां यातनात्मिकाः

iti te nāmataḥ proktā ghorā narakakoṭayaḥ |
aṣṭāviṃśatirevaitāḥ pāpānāṃ yātanātmikāḥ

तासां क्रमेण विज्ञेयाः पंच पञ्चैव नायकाः ।
प्रत्येकं सर्वकोटीनां नामतस्संनिबोधत

tāsāṃ krameṇa vijñeyāḥ paṃca pañcaiva nāyakāḥ |
pratyekaṃ sarvakoṭīnāṃ nāmatassaṃnibodhata

रौरवः प्रथमस्तेषां रुवंते यत्र देहिनः ।
महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च

rauravaḥ prathamasteṣāṃ ruvaṃte yatra dehinaḥ |
mahārauravapīḍābhirmahāṃto'pi rudaṃti ca

ततश्शीतं तथा चोष्णं पंचाद्या नायकास्स्मृताः ।
सुघोरस्तु महातीक्ष्णस्तथा संजीवनः स्मृतः

tataśśītaṃ tathā coṣṇaṃ paṃcādyā nāyakāssmṛtāḥ |
sughorastu mahātīkṣṇastathā saṃjīvanaḥ smṛtaḥ

महातमो विलोमश्च विलोपश्चापि कंटक ।
तीव्रवेगः करालश्च विकरालः प्रकंपनः

mahātamo vilomaśca vilopaścāpi kaṃṭaka |
tīvravegaḥ karālaśca vikarālaḥ prakaṃpanaḥ

महावक्रश्च कालश्च कालसूत्रः प्रगर्जनः ।
सूचीमुखस्सुनेतिश्च खादकस्सुप्रपीडनः

mahāvakraśca kālaśca kālasūtraḥ pragarjanaḥ |
sūcīmukhassunetiśca khādakassuprapīḍanaḥ

कुम्भीपाकसुपाकौ च क्रकचश्चातिदारुणः ।
अंगारराशिभवनं मेरुरसृक्प्रहितस्ततः

kumbhīpākasupākau ca krakacaścātidāruṇaḥ |
aṃgārarāśibhavanaṃ merurasṛkprahitastataḥ

तीक्ष्णतुण्डश्च शकुनिर्महासंवर्तकः क्रतुः ।
तप्तजंतुः पंकलेपः प्रतिमांसस्त्रपूद्भवः

tīkṣṇatuṇḍaśca śakunirmahāsaṃvartakaḥ kratuḥ |
taptajaṃtuḥ paṃkalepaḥ pratimāṃsastrapūdbhavaḥ

उच्छ्वासस्सुनिरुच्छ्वासो सुदीर्घः कूटशाल्मलिः ।
दुरिष्टस्सुमहावादः प्रवादस्सुप्रतापनः

ucchvāsassunirucchvāso sudīrghaḥ kūṭaśālmaliḥ |
duriṣṭassumahāvādaḥ pravādassupratāpanaḥ

ततो मेघो वृषः शाल्मस्सिंहव्याघ्रगजाननाः ।
श्वसूकराजमहिषघूककोकवृकाननाः

tato megho vṛṣaḥ śālmassiṃhavyāghragajānanāḥ |
śvasūkarājamahiṣaghūkakokavṛkānanāḥ

ग्राहकुंभीननक्राख्या स्सर्पकूर्माख्यवायसाः ।
गृध्रोलूकहलोकाख्याः शार्दूलक्रथकर्कटाः

grāhakuṃbhīnanakrākhyā ssarpakūrmākhyavāyasāḥ |
gṛdhrolūkahalokākhyāḥ śārdūlakrathakarkaṭāḥ

मंडूकाः पूतिवक्त्राश्च रक्ताक्षः पूतिमृत्तिकाः ।
कणधूम्रस्तथाग्निश्च कृमिगन्धिवपुस्तथा

maṃḍūkāḥ pūtivaktrāśca raktākṣaḥ pūtimṛttikāḥ |
kaṇadhūmrastathāgniśca kṛmigandhivapustathā

अग्नीध्रश्चाप्रतिष्ठश्च रुधिराभश्श्वभोजनः ।
लाला भेक्षांत्रभक्षौ च सर्वभक्षः सुदारुणः

agnīdhraścāpratiṣṭhaśca rudhirābhaśśvabhojanaḥ |
lālā bhekṣāṃtrabhakṣau ca sarvabhakṣaḥ sudāruṇaḥ

कंटकस्सुविशालश्च विकटः कटपूतनः ।
अंबरीषः कटाहश्च कष्टा वैतरणी नदी

kaṃṭakassuviśālaśca vikaṭaḥ kaṭapūtanaḥ |
aṃbarīṣaḥ kaṭāhaśca kaṣṭā vaitaraṇī nadī

सुतप्तलोहशयन एकपादः प्रपूरणः ।
असितालवनं घोरमस्थिभंगः सुपूरणः

sutaptalohaśayana ekapādaḥ prapūraṇaḥ |
asitālavanaṃ ghoramasthibhaṃgaḥ supūraṇaḥ

विलातसोऽसुयंत्रोऽपि कूटपाशः प्रमर्दनः ।
महाचूर्ण्णो सुचूर्ण्णोऽपि तप्तलोहमयं तथा

vilātaso'suyaṃtro'pi kūṭapāśaḥ pramardanaḥ |
mahācūrṇṇo sucūrṇṇo'pi taptalohamayaṃ tathā

पर्वतः क्षुरधारा च तथा यमलपर्वतः ।
मूत्रविष्ठाश्रुकूपश्च क्षारकूपश्च शीतलः

parvataḥ kṣuradhārā ca tathā yamalaparvataḥ |
mūtraviṣṭhāśrukūpaśca kṣārakūpaśca śītalaḥ

मुसलोलूखलं यन्त्रं शिलाशकटलांगलम् ।
तालपत्रासिगहनं महाशकटमण्डपम्

musalolūkhalaṃ yantraṃ śilāśakaṭalāṃgalam |
tālapatrāsigahanaṃ mahāśakaṭamaṇḍapam

संमोहमस्थिभंगश्च तप्तश्चलमयो गुडम् ।
बहुदुखं महाक्लेशः कश्मलं समलं मलात्

saṃmohamasthibhaṃgaśca taptaścalamayo guḍam |
bahudukhaṃ mahākleśaḥ kaśmalaṃ samalaṃ malāt

हालाहलो विरूपश्च स्वरूपश्च यमानुगः ॥ ,
एकपादस्त्रिपादश्च तीव्रश्चाचीवरं तमः

hālāhalo virūpaśca svarūpaśca yamānugaḥ || ,
ekapādastripādaśca tīvraścācīvaraṃ tamaḥ

अष्टाविंशतिरित्येते क्रमशः पंचपंचकम् ।
कोटीनामानुपूर्व्येण पंच पंचैव नायकाः

aṣṭāviṃśatirityete kramaśaḥ paṃcapaṃcakam |
koṭīnāmānupūrvyeṇa paṃca paṃcaiva nāyakāḥ

रौरवाय प्रबोध्यंते नरकाणां शतं स्मृतम् ।
चत्वारिंशच्छतं प्रोक्तं महानरकमण्डलम्

rauravāya prabodhyaṃte narakāṇāṃ śataṃ smṛtam |
catvāriṃśacchataṃ proktaṃ mahānarakamaṇḍalam

इति ते व्यास संप्रोक्ता नरकस्य स्थितिर्मया ।
प्रसंख्यानाच्च वैराग्यं शृणु पापगतिं च ताम्

iti te vyāsa saṃproktā narakasya sthitirmayā |
prasaṃkhyānācca vairāgyaṃ śṛṇu pāpagatiṃ ca tām