अध्याय 28: छायापुरुष दर्शन और व्यास का सनत्कुमार को प्रणाम

देवदेव महादेव कथितं कालवंचनम् ।
शब्दब्रह्मस्वरूपं च योगलक्षणमुत्तमम्

devadeva mahādeva kathitaṃ kālavaṃcanam |
śabdabrahmasvarūpaṃ ca yogalakṣaṇamuttamam

कथितं ते समासेनच्छायिकं ज्ञानमुत्तमम् ।
विस्तरेण समाख्याहि योगिनां हितकाम्यया

kathitaṃ te samāsenacchāyikaṃ jñānamuttamam |
vistareṇa samākhyāhi yogināṃ hitakāmyayā

शृणु देवि प्रवक्ष्यामिच्छायापुरुषलक्षणम् ।
यज्ज्ञात्वा पुरुषः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते

śṛṇu devi pravakṣyāmicchāyāpuruṣalakṣaṇam |
yajjñātvā puruṣaḥ samyaksarvapāpaiḥ pramucyate

सूर्य्यं हि पृष्ठतः कृत्वा सोमं वा वरवर्णिनि ।
शुक्लाम्बरधरस्स्रग्वी गंधधूपादिवासितः

sūryyaṃ hi pṛṣṭhataḥ kṛtvā somaṃ vā varavarṇini |
śuklāmbaradharassragvī gaṃdhadhūpādivāsitaḥ

संस्मरेन्मे महामंत्रं सर्वकामफलप्रदम् ।
नवात्मकं पिंडभूतं स्वां छायां संनिरीक्षयेत्

saṃsmarenme mahāmaṃtraṃ sarvakāmaphalapradam |
navātmakaṃ piṃḍabhūtaṃ svāṃ chāyāṃ saṃnirīkṣayet

दृष्ट्वा तां पुनराकाशे श्वेतवर्णस्वरूपिणीम् ।
स पश्यत्येकभावस्तु शिवं परमकारणम्

dṛṣṭvā tāṃ punarākāśe śvetavarṇasvarūpiṇīm |
sa paśyatyekabhāvastu śivaṃ paramakāraṇam

ब्रह्मप्राप्तिर्भवेत्तस्य कालविद्भिरितीरितम् ।
ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

brahmaprāptirbhavettasya kālavidbhiritīritam |
brahmahatyādikaiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ

शिरोहीनं यदा पश्येत्षड्भिर्मासैर्भवेत्क्षयः ।
समस्तं वाङ्मयं तस्य योगिनस्तु यथा तथा

śirohīnaṃ yadā paśyetṣaḍbhirmāsairbhavetkṣayaḥ |
samastaṃ vāṅmayaṃ tasya yoginastu yathā tathā

शुक्ले धर्मं विजानीयात्कृष्णे पापं विनिर्दिशेत् ।
रक्ते बंधं विजानीयात्पीते विद्विषमादिशेत्

śukle dharmaṃ vijānīyātkṛṣṇe pāpaṃ vinirdiśet |
rakte baṃdhaṃ vijānīyātpīte vidviṣamādiśet

विवाहो बंधुनाशस्स्याद्द्वितुंडे चैव क्षुद्भयम् ।
विकटौ नश्यते भार्य्या विजंघे धनमेव हि

vivāho baṃdhunāśassyāddvituṃḍe caiva kṣudbhayam |
vikaṭau naśyate bhāryyā vijaṃghe dhanameva hi

पादाभावे विदेशस्स्यादित्येतत्कथितं मया ।
तद्विचार्य्यं प्रयत्त्नेन पुरुषेण महेश्वरि

pādābhāve videśassyādityetatkathitaṃ mayā |
tadvicāryyaṃ prayattnena puruṣeṇa maheśvari

सम्यक्तं पुरुषं दृष्ट्वा संनिवेश्यात्मनात्मनि ।
जपेन्नवात्मकं मंत्रं हृदयं मे महेश्वरि

samyaktaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā saṃniveśyātmanātmani |
japennavātmakaṃ maṃtraṃ hṛdayaṃ me maheśvari

वत्सरे विगते मंत्री तन्नास्ति यन्न साधयेत् ।
अणिमादिगुणानष्टौ खेचरत्वं प्रपद्यते

vatsare vigate maṃtrī tannāsti yanna sādhayet |
aṇimādiguṇānaṣṭau khecaratvaṃ prapadyate

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शक्तिं ज्ञातुं दुरासदाम् ।
प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ज्ञानिनामग्रतः स्थितम्

punaranyatpravakṣyāmi śaktiṃ jñātuṃ durāsadām |
pratyakṣaṃ dṛśyate loke jñānināmagrataḥ sthitam

अज्ञेया लिख्यते लोके या सर्पीकृतकुण्डली ।
सा मात्रा यानसंस्थापि दृश्यते न च पठ्यते

ajñeyā likhyate loke yā sarpīkṛtakuṇḍalī |
sā mātrā yānasaṃsthāpi dṛśyate na ca paṭhyate

ब्रह्माण्डमूर्ध्निगा या च स्तुता वेदैस्तु नित्यशः ।
जननी सर्वविद्यानां गुप्तविद्येति गीयते

brahmāṇḍamūrdhnigā yā ca stutā vedaistu nityaśaḥ |
jananī sarvavidyānāṃ guptavidyeti gīyate

खेचरा सा विनिर्दिष्टा सर्वप्राणिषु संस्थिता ।
दृश्यादृश्याचला नित्या व्यक्ताव्यक्ता सनातनी

khecarā sā vinirdiṣṭā sarvaprāṇiṣu saṃsthitā |
dṛśyādṛśyācalā nityā vyaktāvyaktā sanātanī

अवर्णा वर्णसंयुक्ता प्रोच्यते बिंदुमालिनी ।
तां पश्यन्सर्वदा योगी कृतकृत्योऽभिजायते

avarṇā varṇasaṃyuktā procyate biṃdumālinī |
tāṃ paśyansarvadā yogī kṛtakṛtyo'bhijāyate

सर्वतीर्थकृतस्नानाद्भवेद्दानस्य यत्फलम् ।
सर्वयज्ञफलं यच्च मालिन्या दर्शनात्तदा

sarvatīrthakṛtasnānādbhaveddānasya yatphalam |
sarvayajñaphalaṃ yacca mālinyā darśanāttadā

प्राप्नोत्यत्र न संदेहस्सत्यं वै कथितं मया ।
सर्वतीर्थेषु यत्स्नात्वा दत्त्वा दानानि सर्वशः

prāpnotyatra na saṃdehassatyaṃ vai kathitaṃ mayā |
sarvatīrtheṣu yatsnātvā dattvā dānāni sarvaśaḥ

सर्वेषां देवि यज्ञानां यत्फलं तल्लभेत्पुमान् ।
किं बहूक्त्या महेशानि सर्वान्कामान्समश्नुते

sarveṣāṃ devi yajñānāṃ yatphalaṃ tallabhetpumān |
kiṃ bahūktyā maheśāni sarvānkāmānsamaśnute

तस्माज्ज्ञानं यथायोगमभ्यसेत्सततं बुधः ।
अभ्यासाज्जायते सिद्धिर्योगोऽभ्यासात्प्रवर्धते

tasmājjñānaṃ yathāyogamabhyasetsatataṃ budhaḥ |
abhyāsājjāyate siddhiryogo'bhyāsātpravardhate

संवित्तिर्लभ्यतेऽभ्यासादभ्यासान्मोक्षमश्नुते ।
अभ्यासस्सततं कार्यो धीमता मोक्षकारणम्

saṃvittirlabhyate'bhyāsādabhyāsānmokṣamaśnute |
abhyāsassatataṃ kāryo dhīmatā mokṣakāraṇam

इत्येतत्कथितं देवि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ।
किमन्यत्पृच्छ्यते तत्त्वं वद सत्यं ब्रवीमि ते

ityetatkathitaṃ devi bhuktimuktiphalapradam |
kimanyatpṛcchyate tattvaṃ vada satyaṃ bravīmi te

इति श्रुत्वा ब्रह्मपुत्रवचनं परमार्थदम् ।
प्रसन्नोऽभूदति व्यासः पाराशर्य्यो मुनीश्वराः

iti śrutvā brahmaputravacanaṃ paramārthadam |
prasanno'bhūdati vyāsaḥ pārāśaryyo munīśvarāḥ

सनत्कुमारं सर्वज्ञं ब्रह्मपुत्रं कृपानिधिम् ।
व्यासः परमसंतुष्टः प्रणनाम मुहुर्मुहुःष

sanatkumāraṃ sarvajñaṃ brahmaputraṃ kṛpānidhim |
vyāsaḥ paramasaṃtuṣṭaḥ praṇanāma muhurmuhuḥṣa

ततस्तुष्टाव तं व्यासः कालेयस्स मुनीश्वरः ।
सनत्कुमारं मुनयः सुरविज्ञानसागरम्

tatastuṣṭāva taṃ vyāsaḥ kāleyassa munīśvaraḥ |
sanatkumāraṃ munayaḥ suravijñānasāgaram

कृतार्थोऽहं मुनिश्रेष्ठ ब्रह्मत्वं मे त्वया कृतम् ।
नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽतु धन्यस्त्वं ब्रह्मवित्तमः

kṛtārtho'haṃ muniśreṣṭha brahmatvaṃ me tvayā kṛtam |
namaste'stu namaste'tu dhanyastvaṃ brahmavittamaḥ

इति स्तुत्वा स कालेयो ब्रह्मपुत्रं महामुनिम् ।
तूष्णीं बभूव सुप्रीतः परमानंदनिर्भरः

iti stutvā sa kāleyo brahmaputraṃ mahāmunim |
tūṣṇīṃ babhūva suprītaḥ paramānaṃdanirbharaḥ

ब्रह्मपुत्रस्तमामंत्र्य पूजितस्तेन शौनकः ।
ययौ स्वधाम सुप्रीतो व्यासोऽपि प्रीतमानसः

brahmaputrastamāmaṃtrya pūjitastena śaunakaḥ |
yayau svadhāma suprīto vyāso'pi prītamānasaḥ

इति मे वर्णितो विप्राः सुखदः परमार्थयुक् ।
सनत्कुमारकालेयसंवादो ज्ञानवर्द्धनः

iti me varṇito viprāḥ sukhadaḥ paramārthayuk |
sanatkumārakāleyasaṃvādo jñānavarddhanaḥ