अध्याय 18: सुरभि से उत्पन्न ग्यारह रुद्र

एकादशवतारान्वै शृण्वथो शांकरान्वरान् ।
याञ्छ्रुत्वा न हि बाध्येत बाधासत्यादिसम्भवा

ekādaśavatārānvai śṛṇvatho śāṃkarānvarān |
yāñchrutvā na hi bādhyeta bādhāsatyādisambhavā

पुरा सर्वे सुराश्शक्रमुखा दैत्यपराजिताः ।
त्यक्त्वामरावतीम्भीत्याऽपलायन्त निजाम्पुरीम्

purā sarve surāśśakramukhā daityaparājitāḥ |
tyaktvāmarāvatīmbhītyā'palāyanta nijāmpurīm

दैत्यप्रपीडिता देवा जग्मुस्ते कश्यपा न्तिकम् ।
बद्ध्वा करान्नतस्कन्धाः प्रणेमुस्तं सुविह्वलम्

daityaprapīḍitā devā jagmuste kaśyapā ntikam |
baddhvā karānnataskandhāḥ praṇemustaṃ suvihvalam

सुनुत्वा तं सुरास्सर्व्वे कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् ।
सर्वं निवेदयामा स्स्वदुःखन्तत्पराजयम्

sunutvā taṃ surāssarvve kṛtvā vijñaptimādarāt |
sarvaṃ nivedayāmā ssvaduḥkhantatparājayam

ततस्स कश्यपस्तात तत्पिता शिवसक्तधीः ।
तदाकर्ण्यामराकं वै दुखितोभून्न चाधिकम्

tatassa kaśyapastāta tatpitā śivasaktadhīḥ |
tadākarṇyāmarākaṃ vai dukhitobhūnna cādhikam

तानाश्वास्य मुनिस्सोऽथ धैर्यमाधाय शान्तधीः ।
काशीं जगाम सुप्रीत्या विश्वेश्वरपुरीम्मुने

tānāśvāsya munisso'tha dhairyamādhāya śāntadhīḥ |
kāśīṃ jagāma suprītyā viśveśvarapurīmmune

गंगाम्भसि ततः स्नात्वा कृत्वा तं विधिमादरात् ।
विश्वेश्वरं समानर्च साम्बं सर्वेश्वरम्प्रभुम्

gaṃgāmbhasi tataḥ snātvā kṛtvā taṃ vidhimādarāt |
viśveśvaraṃ samānarca sāmbaṃ sarveśvaramprabhum

शिवलिंगं सुसंस्थाप्य चकार विपुलन्तपः ।
शम्भुमुद्दिश्य सुप्रीत्या देवानां हितकाम्यया

śivaliṃgaṃ susaṃsthāpya cakāra vipulantapaḥ |
śambhumuddiśya suprītyā devānāṃ hitakāmyayā

महान्कालो व्यतीयाय तपतस्तस्य वै मुनेः ।
शिवपादाम्बुजासक्तमनसो धैर्य्यशालिनः

mahānkālo vyatīyāya tapatastasya vai muneḥ |
śivapādāmbujāsaktamanaso dhairyyaśālinaḥ

अथ प्रादुरभूच्छम्भुर्वरन्दातुन्तदर्षये ।
स्वपदासक्तमनसे दीनबन्धुस्सतांगतिः

atha prādurabhūcchambhurvarandātuntadarṣaye |
svapadāsaktamanase dīnabandhussatāṃgatiḥ

वरम्ब्रूहीति चोवाच सुप्रसन्नो महेश्वरः ।
कश्यपं मुनिशार्दूलं स्वभक्तं भक्तवत्सलः

varambrūhīti covāca suprasanno maheśvaraḥ |
kaśyapaṃ muniśārdūlaṃ svabhaktaṃ bhaktavatsalaḥ

दृष्ट्वाथ तं महेशानं स प्रणम्य कृताञ्जलिः ।
तुष्टाव कश्यपो हृष्टो देवतातः प्रस न्नधीः

dṛṣṭvātha taṃ maheśānaṃ sa praṇamya kṛtāñjaliḥ |
tuṣṭāva kaśyapo hṛṣṭo devatātaḥ prasa nnadhīḥ

देवदेव महेशान शरणागतवत्सल ।
सर्वेश्वरः परात्मा त्वं ध्यानगम्योद्वयोऽव्ययः

devadeva maheśāna śaraṇāgatavatsala |
sarveśvaraḥ parātmā tvaṃ dhyānagamyodvayo'vyayaḥ

बलनिग्रह कर्ता त्वं महेश्वर सतां गतिः ।
दीनबन्धुर्दयासिन्धुर्भक्तरक्षणदक्षधीः

balanigraha kartā tvaṃ maheśvara satāṃ gatiḥ |
dīnabandhurdayāsindhurbhaktarakṣaṇadakṣadhīḥ

एते सुरास्त्वदीया हि त्वद्भक्ताश्च विशेषतः ।
दैत्यैः पराजिताश्चाथ पाहि तान्दुःखितान् प्रभो

ete surāstvadīyā hi tvadbhaktāśca viśeṣataḥ |
daityaiḥ parājitāścātha pāhi tānduḥkhitān prabho

असमर्थो रमेशोपि दुःखदस्ते मुहुर्मुहुः ।
अतः सुरा मच्छरणा वेदयन्तोऽसुखं च तत्

asamartho rameśopi duḥkhadaste muhurmuhuḥ |
ataḥ surā maccharaṇā vedayanto'sukhaṃ ca tat

तदर्थं देवदेवेश देवदुःखविनाशकः ।
तत्पूरितुं तपोनिष्ठां प्रसन्नार्थं तवासदम्

tadarthaṃ devadeveśa devaduḥkhavināśakaḥ |
tatpūrituṃ taponiṣṭhāṃ prasannārthaṃ tavāsadam

शरणं ते प्रपन्नोऽस्मि सर्वथाहं महेश्वर ।
कामं मे पूरय स्वामिन्देवदुःखं विनाशय

śaraṇaṃ te prapanno'smi sarvathāhaṃ maheśvara |
kāmaṃ me pūraya svāmindevaduḥkhaṃ vināśaya

पुत्रदुःखैश्च देवेश दुःखितोऽहं विशेषतः ।
सुखिनं कुरु मामीश सहाय स्त्वन्दिवौकसाम्

putraduḥkhaiśca deveśa duḥkhito'haṃ viśeṣataḥ |
sukhinaṃ kuru māmīśa sahāya stvandivaukasām

भूत्वा मम सुतो नाथ देवा यक्षाः पराजिताः ।
दैत्यैर्महाबलैश्शम्भो सुरानन्दप्रदो भव

bhūtvā mama suto nātha devā yakṣāḥ parājitāḥ |
daityairmahābalaiśśambho surānandaprado bhava

सदैवास्तु महेशान सर्वलेखसहायकः ।
यथा दैत्यकृता बाधा न बाधेत सुरान्प्रभो

sadaivāstu maheśāna sarvalekhasahāyakaḥ |
yathā daityakṛtā bādhā na bādheta surānprabho

इत्युक्तस्स तु सर्वेशस्तथेति प्रोच्य शंकरः ।
पश्यतस्तस्य भगवांस्तत्रैवांतर्दधे हरः

ityuktassa tu sarveśastatheti procya śaṃkaraḥ |
paśyatastasya bhagavāṃstatraivāṃtardadhe haraḥ

कश्यपोऽपि महाहृष्टः स्वस्थानमगमद्द्रुतम् ।
देवेशः कथयामास सर्ववृत्तान्तमादरात्

kaśyapo'pi mahāhṛṣṭaḥ svasthānamagamaddrutam |
deveśaḥ kathayāmāsa sarvavṛttāntamādarāt

ततस्स शंकरश्शर्वस्सत्यं कर्तुं स्वकं वचः ।
सुरभ्यां कश्यपाज्जज्ञे एकादशस्वरूपवान्

tatassa śaṃkaraśśarvassatyaṃ kartuṃ svakaṃ vacaḥ |
surabhyāṃ kaśyapājjajñe ekādaśasvarūpavān

महोत्सवस्तदासीद्वे सर्वं शिवमयं त्वभूत् ।
आसन्हृष्टाः सुराश्चाथ मुनिना कश्यपेन च

mahotsavastadāsīdve sarvaṃ śivamayaṃ tvabhūt |
āsanhṛṣṭāḥ surāścātha muninā kaśyapena ca

कपाली १ पिंगलो २ भीमो ३ विरूपाक्षो ४ विलोहितः

kapālī 1 piṃgalo 2 bhīmo 3 virūpākṣo 4 vilohitaḥ

शास्ताऽ जपाद हिर्बुध्न्य श्शंभु श्चण्डो भवस्तथा

śāstā' japāda hirbudhnya śśaṃbhu ścaṇḍo bhavastathā

एकादशैते रुद्रास्तु सुरभतिनयाः स्मृताः ।
देवकार्य्यार्थमुत्पन्नाश्शिवरूपास्सुखास्पदम्

ekādaśaite rudrāstu surabhatinayāḥ smṛtāḥ |
devakāryyārthamutpannāśśivarūpāssukhāspadam

ते रुद्राः काश्यपा वीरा महाबलपराक्रमाः ।
दैत्याञ्जघ्नुश्च संग्रामे देवसाहाय्यकारिणः

te rudrāḥ kāśyapā vīrā mahābalaparākramāḥ |
daityāñjaghnuśca saṃgrāme devasāhāyyakāriṇaḥ

तद्रुद्रकृपया देवा दैत्याञ्जित्वा च निर्भयाः ।
चक्रु- स्वराज्यं सर्वे ते शक्राद्यास्स्वस्थमानसाः

tadrudrakṛpayā devā daityāñjitvā ca nirbhayāḥ |
cakru- svarājyaṃ sarve te śakrādyāssvasthamānasāḥ

अद्यापि ते महारुद्रास्सर्वे शिवस्वरूपकाः ।
देवानां रक्षणार्थाय विराजन्ते सदा दिवि

adyāpi te mahārudrāssarve śivasvarūpakāḥ |
devānāṃ rakṣaṇārthāya virājante sadā divi

ऐशान्याम्पुरि ते वासं चक्रिरे भक्तवत्सलाः ।
विरमन्ते सदा तत्र नानालीलाविशारदाः

aiśānyāmpuri te vāsaṃ cakrire bhaktavatsalāḥ |
viramante sadā tatra nānālīlāviśāradāḥ

तेषामनुचरा रुद्राः कोटिशः परिकीर्तिताः ।
सर्वत्र संस्थितास्तत्र त्रिलोकेष्वभिभागशः

teṣāmanucarā rudrāḥ koṭiśaḥ parikīrtitāḥ |
sarvatra saṃsthitāstatra trilokeṣvabhibhāgaśaḥ

इति ते वर्णितास्तातावताराश्शंकरस्य वै ।
एकादशमिता रुद्रास्सर्वलोकसुखावहाः

iti te varṇitāstātāvatārāśśaṃkarasya vai |
ekādaśamitā rudrāssarvalokasukhāvahāḥ

इदमाख्यानममलं सर्वपापप्रणाशकम् ।
धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामप्रदायकम्

idamākhyānamamalaṃ sarvapāpapraṇāśakam |
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ sarvakāmapradāyakam

य इदं शृणुयात्तात श्रावयेद्वै समाहितः ।
इह सर्वसुखम्भुक्त्वा ततो मुक्तिं लभेत सः

ya idaṃ śṛṇuyāttāta śrāvayedvai samāhitaḥ |
iha sarvasukhambhuktvā tato muktiṃ labheta saḥ