अध्याय 38: भद्रकाली का शंखचूड से युद्ध

सा च गत्वा हि संग्रामं सिंहनादं चकार ह ।
देव्याश्च तेन नादेन मूर्च्छामापुश्च दानवाः

sā ca gatvā hi saṃgrāmaṃ siṃhanādaṃ cakāra ha |
devyāśca tena nādena mūrcchāmāpuśca dānavāḥ

अट्टाट्टहासमशिवं चकार च पुनः पुनः ।
तदा पपौ च माध्वीकं ननर्त रणमूर्द्धनि

aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ cakāra ca punaḥ punaḥ |
tadā papau ca mādhvīkaṃ nanarta raṇamūrddhani

उग्रदंष्ट्रा चोग्रदंडा कोटवी च पपौ मधु ।
अन्याश्च देव्यस्तत्राजौ ननृतुर्मधु संपपुः

ugradaṃṣṭrā cogradaṃḍā koṭavī ca papau madhu |
anyāśca devyastatrājau nanṛturmadhu saṃpapuḥ

महान् कोलाहलो जातो गणदेवदले तदा ।
जहृषुर्बहुगर्जंतस्सर्वे सुरगणादयः

mahān kolāhalo jāto gaṇadevadale tadā |
jahṛṣurbahugarjaṃtassarve suragaṇādayaḥ

दृष्ट्वा कालीं शंखचूडश्शीघ्रमाजौ समाययौ ।
दानवाश्च भयं प्राप्ता राजा तेभ्योऽभयं ददौ

dṛṣṭvā kālīṃ śaṃkhacūḍaśśīghramājau samāyayau |
dānavāśca bhayaṃ prāptā rājā tebhyo'bhayaṃ dadau

काली चिक्षेप वह्निं च प्रलयाग्निशिखोपमम् ।
राजा जघान तं शीघ्रं वैष्णवांकितलीलया

kālī cikṣepa vahniṃ ca pralayāgniśikhopamam |
rājā jaghāna taṃ śīghraṃ vaiṣṇavāṃkitalīlayā

नारायणास्त्रं सा देवी चिक्षेप तदुपर्यरम् ।
वृद्धिं जगाम तच्छस्त्रं दृष्ट्वा वामं च दानवम्

nārāyaṇāstraṃ sā devī cikṣepa taduparyaram |
vṛddhiṃ jagāma tacchastraṃ dṛṣṭvā vāmaṃ ca dānavam

तं दृष्ट्वा शंखचूडश्च प्रलयाग्निशिखोपमम् ।
पपात दंडवद्भूमौ प्रणनाम पुनःपुनः

taṃ dṛṣṭvā śaṃkhacūḍaśca pralayāgniśikhopamam |
papāta daṃḍavadbhūmau praṇanāma punaḥpunaḥ

निवृत्तिं प्राप तच्छ्स्त्रं दृष्ट्वा नम्रं च दानवम् ।
ब्रह्मास्त्रमथ सा देवी चिक्षेप मंत्रपूर्वकम्

nivṛttiṃ prāpa tacchstraṃ dṛṣṭvā namraṃ ca dānavam |
brahmāstramatha sā devī cikṣepa maṃtrapūrvakam

तं दृष्ट्वा प्रज्ज्वलंतं च प्रणम्य भुवि संस्थितः ।
ब्रह्मास्त्रेण दानवेन्द्रो विनिवारं चकार ह

taṃ dṛṣṭvā prajjvalaṃtaṃ ca praṇamya bhuvi saṃsthitaḥ |
brahmāstreṇa dānavendro vinivāraṃ cakāra ha

अथ क्रुद्धो दानवेन्द्रो धनुराकृष्य रंहसा ।
चिक्षेप दिव्यान्यस्त्राणि देव्यै वै मंत्रपूर्वकम्

atha kruddho dānavendro dhanurākṛṣya raṃhasā |
cikṣepa divyānyastrāṇi devyai vai maṃtrapūrvakam

आहारं समरे चक्रे प्रसार्य मुखमायतम् ।
जगर्ज साट्टहासं च दानवा भयमाययुः

āhāraṃ samare cakre prasārya mukhamāyatam |
jagarja sāṭṭahāsaṃ ca dānavā bhayamāyayuḥ

काल्यै चिक्षेप शक्तिं स शतयोजनमायताम् ।
देवी दिव्यास्त्रजालेन शतखंडं चकार सा

kālyai cikṣepa śaktiṃ sa śatayojanamāyatām |
devī divyāstrajālena śatakhaṃḍaṃ cakāra sā

स च वैष्णवमस्त्रं च चिक्षेप चंडिकोपरि ।
माहेश्वरेण काली च विनिवारं चकार सा

sa ca vaiṣṇavamastraṃ ca cikṣepa caṃḍikopari |
māheśvareṇa kālī ca vinivāraṃ cakāra sā

एवं चिरतरं युद्धमन्योन्यं संबभूव ह ।
प्रेक्षका अभवन्सर्वे देवाश्च दानवा अपि

evaṃ cirataraṃ yuddhamanyonyaṃ saṃbabhūva ha |
prekṣakā abhavansarve devāśca dānavā api

अथ कुद्धा महादेवी काली कालसमा रणे ।
जग्राह मन्त्रपूतं च शरं पाशुपतं रुषा

atha kuddhā mahādevī kālī kālasamā raṇe |
jagrāha mantrapūtaṃ ca śaraṃ pāśupataṃ ruṣā

क्षेपात्पूर्वं तन्निषेद्धुं वाग्बभूवाशरीरिणी ।
न क्षिपास्त्रमिदं देवि शंखचूडाय वै रुषा

kṣepātpūrvaṃ tanniṣeddhuṃ vāgbabhūvāśarīriṇī |
na kṣipāstramidaṃ devi śaṃkhacūḍāya vai ruṣā

मृत्युः पाशुपतान्नास्त्यमोघादपि च चंडिके ।
शंखचूडस्य वीरस्योपायमन्यं विचारय

mṛtyuḥ pāśupatānnāstyamoghādapi ca caṃḍike |
śaṃkhacūḍasya vīrasyopāyamanyaṃ vicāraya

इत्याकर्ण्य भद्रकाली न चिक्षेप तदस्त्रकम् ।
शतलक्षं दानवानां जघास लीलया क्षुधा

ityākarṇya bhadrakālī na cikṣepa tadastrakam |
śatalakṣaṃ dānavānāṃ jaghāsa līlayā kṣudhā

अत्तुं जगाम वेगेन शंखचूडं भयंकरी ।
दिव्यास्त्रेण च रौद्रेण वारयामास दानवः

attuṃ jagāma vegena śaṃkhacūḍaṃ bhayaṃkarī |
divyāstreṇa ca raudreṇa vārayāmāsa dānavaḥ

अथ क्रुद्धो दानवेन्द्रः खड्गं चिक्षेप सत्वरम् ।
ग्रीष्मसूर्योपमं तीक्ष्णधारमत्यंतभीकरम्

atha kruddho dānavendraḥ khaḍgaṃ cikṣepa satvaram |
grīṣmasūryopamaṃ tīkṣṇadhāramatyaṃtabhīkaram

सा काली तं समालोक्यायांतं प्रज्वलितं रुषा ।
प्रसार्य मुखमाहारं चक्रे तस्य च पश्यतः

sā kālī taṃ samālokyāyāṃtaṃ prajvalitaṃ ruṣā |
prasārya mukhamāhāraṃ cakre tasya ca paśyataḥ

दिव्यान्यस्त्राणि चान्यानि चिच्छेद दानवेश्वरः ।
प्राप्तानि पूर्वतश्चक्रे शतखंडानि तानि च

divyānyastrāṇi cānyāni ciccheda dānaveśvaraḥ |
prāptāni pūrvataścakre śatakhaṃḍāni tāni ca

पुनरत्तुं महादेवी वेगतस्तं जगाम ह ।
सर्वसिद्धेश्वरः श्रीमानंतर्धानं चकार सः

punarattuṃ mahādevī vegatastaṃ jagāma ha |
sarvasiddheśvaraḥ śrīmānaṃtardhānaṃ cakāra saḥ

वेगेन मुष्टिना काली तमदृष्ट्वा च दानवम् ।
बभंज च रथं तस्य जघान किल सारथिम्

vegena muṣṭinā kālī tamadṛṣṭvā ca dānavam |
babhaṃja ca rathaṃ tasya jaghāna kila sārathim

अथागत्य द्रुतं मायी चक्रं चिक्षेप वेगतः ।
भद्रकाल्यै शंखचूडः प्रलयाग्निशिखो पमम्

athāgatya drutaṃ māyī cakraṃ cikṣepa vegataḥ |
bhadrakālyai śaṃkhacūḍaḥ pralayāgniśikho pamam

सा देवी तं तदा चक्रं वामहस्तेन लीलया ।
जग्राह स्वमुखेनैवाहारं चक्रे रुषा द्रुतम्

sā devī taṃ tadā cakraṃ vāmahastena līlayā |
jagrāha svamukhenaivāhāraṃ cakre ruṣā drutam

मुष्ट्या जघान तं देवी महाकोपेन वेगतः ।
बभ्राम दानवेन्द्रोपि क्षणं मूर्च्छामवाप सः

muṣṭyā jaghāna taṃ devī mahākopena vegataḥ |
babhrāma dānavendropi kṣaṇaṃ mūrcchāmavāpa saḥ

क्षणेन चेतनां प्राप्य स चोत्तस्थौ प्रतापवान् ।
न चक्रे बाहु युद्धं च मातृबुद्ध्या तया सह

kṣaṇena cetanāṃ prāpya sa cottasthau pratāpavān |
na cakre bāhu yuddhaṃ ca mātṛbuddhyā tayā saha

गृहीत्वा दानवं देवी भ्रामयित्वा पुनःपुनः ।
ऊर्द्ध्वं च प्रापयामास महाकोपेन वेगतः

gṛhītvā dānavaṃ devī bhrāmayitvā punaḥpunaḥ |
ūrddhvaṃ ca prāpayāmāsa mahākopena vegataḥ

उत्पपात च वेगेन शंखचूडः प्रतापवान् ।
निपत्य च समुत्तस्था प्रणम्य भद्रकालिकाम्

utpapāta ca vegena śaṃkhacūḍaḥ pratāpavān |
nipatya ca samuttasthā praṇamya bhadrakālikām

रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानं सुमनो हरम् ।
आरुरोह स हृष्टात्मा न भ्रान्तोपि महारणे

ratnendrasāranirmāṇavimānaṃ sumano haram |
āruroha sa hṛṣṭātmā na bhrāntopi mahāraṇe

दानवानां हि क्षतजं सा पपौ कालिका क्षुधा ।
एतस्मिन्नंतरे तत्र वाग्वभूवाशरीरिणी

dānavānāṃ hi kṣatajaṃ sā papau kālikā kṣudhā |
etasminnaṃtare tatra vāgvabhūvāśarīriṇī

लक्षं च दानवेन्द्राणामवशिष्टं रणेऽधुना ।
उद्धतं गुञ्जतां सार्द्धं ततस्त्वं भुंक्ष्व चेश्वरि

lakṣaṃ ca dānavendrāṇāmavaśiṣṭaṃ raṇe'dhunā |
uddhataṃ guñjatāṃ sārddhaṃ tatastvaṃ bhuṃkṣva ceśvari

संग्रामे दानवेन्द्रं च हंतुं न कुरु मानसम् ।
अवध्योयं शंखचूडस्तव देवीति निश्चयम्

saṃgrāme dānavendraṃ ca haṃtuṃ na kuru mānasam |
avadhyoyaṃ śaṃkhacūḍastava devīti niścayam

तच्छुत्वा वचनं देवी निःसृतं व्योममंडलात् ।
दानवानां बहूनां च मांसं च रुधिरं तथा

tacchutvā vacanaṃ devī niḥsṛtaṃ vyomamaṃḍalāt |
dānavānāṃ bahūnāṃ ca māṃsaṃ ca rudhiraṃ tathā

भुक्त्वा पीत्वा भद्रकाली शंकरांतिकमाययौ ।
उवाच रणवृत्तांतं पौर्वापर्येण सक्रमम्

bhuktvā pītvā bhadrakālī śaṃkarāṃtikamāyayau |
uvāca raṇavṛttāṃtaṃ paurvāparyeṇa sakramam