अध्याय 36: देवताओं और दानवों का युद्ध आरम्भ होता है

स दूतस्तत्र गत्वा च शिववाक्यं जगाद ह ।
सविस्तरं यथार्थं च निश्चयं तस्य तत्त्वतः

sa dūtastatra gatvā ca śivavākyaṃ jagāda ha |
savistaraṃ yathārthaṃ ca niścayaṃ tasya tattvataḥ

तच्छुत्वा शंखचूडोऽसौ दानवेन्द्रः प्रतापवान् ।
अंगीचकार सुप्रीत्या रणमेव स दानवः

tacchutvā śaṃkhacūḍo'sau dānavendraḥ pratāpavān |
aṃgīcakāra suprītyā raṇameva sa dānavaḥ

समारुरोह यानं च सहामात्यैश्च सत्वरः ॥ ।
आदिदेश स्वसैन्यं च युद्धार्थं शंकरेण च

samāruroha yānaṃ ca sahāmātyaiśca satvaraḥ || |
ādideśa svasainyaṃ ca yuddhārthaṃ śaṃkareṇa ca

शिवस्स्वसैन्यं देवांश्च प्रेरयामास सत्वरः ।
स्वयमप्यखिलेशोपि सन्नद्धोभूच्च लीलया

śivassvasainyaṃ devāṃśca prerayāmāsa satvaraḥ |
svayamapyakhileśopi sannaddhobhūcca līlayā

युद्धारंभो बभूवाशु नेदुर्वाद्यानि भूरिशः ।
कोलाहलश्च संजातो वीरशब्दस्तथैव च

yuddhāraṃbho babhūvāśu nedurvādyāni bhūriśaḥ |
kolāhalaśca saṃjāto vīraśabdastathaiva ca

देवदानवयोर्युद्धं स्परमभून्मुने ।
धर्मतो युयुधे तत्र देवदानवयोर्गणः

devadānavayoryuddhaṃ sparamabhūnmune |
dharmato yuyudhe tatra devadānavayorgaṇaḥ

स्वयं महेन्द्रो युयुधे सार्धं च वृषपर्वणा ।
भास्करो युयुधे विप्रचित्तिना सह धर्मतः

svayaṃ mahendro yuyudhe sārdhaṃ ca vṛṣaparvaṇā |
bhāskaro yuyudhe vipracittinā saha dharmataḥ

दंभेन सह विष्णुश्च चकार परमं रणम् ।
कालासुरेण कालश्च गोकर्णेन हुताशनः

daṃbhena saha viṣṇuśca cakāra paramaṃ raṇam |
kālāsureṇa kālaśca gokarṇena hutāśanaḥ

कुबेरः कालकेयेन विश्वकर्मा मयेन च ।
भयंकरेण मृत्युश्च संहारेण यमस्तथा

kuberaḥ kālakeyena viśvakarmā mayena ca |
bhayaṃkareṇa mṛtyuśca saṃhāreṇa yamastathā

कालम्बिकेन वरुणश्चंचलेन समीरणः ।
बुधश्च घटपृष्ठेन रक्ताक्षेण शनैश्चरः

kālambikena varuṇaścaṃcalena samīraṇaḥ |
budhaśca ghaṭapṛṣṭhena raktākṣeṇa śanaiścaraḥ

जयन्तो रत्नसारेण वसवो वर्चसां गणैः ।
अश्विनौ दीप्तिमद्भ्यां च धूम्रेण नलकूबरः

jayanto ratnasāreṇa vasavo varcasāṃ gaṇaiḥ |
aśvinau dīptimadbhyāṃ ca dhūmreṇa nalakūbaraḥ

धुरंधरेण धर्मश्च गणकाक्षेण मंगलः ।
शोभाकरेण वैश्वानः पिपिटेन च मन्मथः

dhuraṃdhareṇa dharmaśca gaṇakākṣeṇa maṃgalaḥ |
śobhākareṇa vaiśvānaḥ pipiṭena ca manmathaḥ

गोकामुखेन चूर्णेन खड्गनाम्नाऽसुरेण च ।
धूम्रेण संहलेनापि विश्वेन च प्रतापिना

gokāmukhena cūrṇena khaḍganāmnā'sureṇa ca |
dhūmreṇa saṃhalenāpi viśvena ca pratāpinā

पलाशेन द्वादशाऽर्का युयुधुर्धर्मतः परे ।
असुरैरमरास्सार्द्धं शिवसाहाय्यशालिनः

palāśena dvādaśā'rkā yuyudhurdharmataḥ pare |
asurairamarāssārddhaṃ śivasāhāyyaśālinaḥ

एकादश महारुद्राश्चैकादशभयंकरैः ।
असुरैर्युयुधुर्वीरैर्मैहाबलपराक्रमैः

ekādaśa mahārudrāścaikādaśabhayaṃkaraiḥ |
asurairyuyudhurvīrairmaihābalaparākramaiḥ

महामणिश्च युयुधे चोग्रचंडादिभिस्सह ।
राहुणा सह चन्द्रश्च जीवः शुक्रेण धर्मतः

mahāmaṇiśca yuyudhe cogracaṃḍādibhissaha |
rāhuṇā saha candraśca jīvaḥ śukreṇa dharmataḥ

नन्दीश्वरादयस्सर्वे दानवप्रवरैस्सह ।
युयुधुश्च महायुद्धे नोक्ता विस्तरतः पृथक्

nandīśvarādayassarve dānavapravaraissaha |
yuyudhuśca mahāyuddhe noktā vistarataḥ pṛthak

वटमूले तदा शंभुस्तस्थौ काल्याः सुतेन च ।
सर्वे च युयुधुस्सैन्यसमूहास्सततं मुने

vaṭamūle tadā śaṃbhustasthau kālyāḥ sutena ca |
sarve ca yuyudhussainyasamūhāssatataṃ mune

रत्नसिंहासने रम्ये कोटिदानवसंयुतः ।
उवास शंखचूडश्च रत्नभूषणभूषितः

ratnasiṃhāsane ramye koṭidānavasaṃyutaḥ |
uvāsa śaṃkhacūḍaśca ratnabhūṣaṇabhūṣitaḥ

महायुद्धो बभूवाथ देवासुरविमर्दनः ।
नानायुधानि दिव्यानि चलंतिस्म महामृधे

mahāyuddho babhūvātha devāsuravimardanaḥ |
nānāyudhāni divyāni calaṃtisma mahāmṛdhe

गदर्ष्टिपट्टिशाश्चक्रभुशुंडिप्रासमुद्गराः ।
निस्त्रिंशभल्लपरिघाः शक्त्युन्मुखपरश्वधाः

gadarṣṭipaṭṭiśāścakrabhuśuṃḍiprāsamudgarāḥ |
nistriṃśabhallaparighāḥ śaktyunmukhaparaśvadhāḥ

शरतोमरखड्गाश्च शतघ्न्यश्च सहस्रशः ।
भिंदिपालादयश्चान्ये वीरहस्तेषु शोभिताः

śaratomarakhaḍgāśca śataghnyaśca sahasraśaḥ |
bhiṃdipālādayaścānye vīrahasteṣu śobhitāḥ

शिरांसि चिच्छिदुश्चैभिर्वीरास्तत्र महो त्सवाः ।
वीराणामुभयोश्चैव सैन्ययोर्गर्जतो रणे

śirāṃsi cicchiduścaibhirvīrāstatra maho tsavāḥ |
vīrāṇāmubhayoścaiva sainyayorgarjato raṇe

गजास्तुरंगा बहवः स्यन्दनाश्च पदातयः ।
सारोहवाहा विविधास्तत्रासन् सुविखंडिताः

gajāsturaṃgā bahavaḥ syandanāśca padātayaḥ |
sārohavāhā vividhāstatrāsan suvikhaṃḍitāḥ

निकृत्तबाहूरुकरकटिकर्णयुगांघ्रयः ।
संछिन्नध्वजबाणासितनुत्र वरभूषणाः

nikṛttabāhūrukarakaṭikarṇayugāṃghrayaḥ |
saṃchinnadhvajabāṇāsitanutra varabhūṣaṇāḥ

समुद्धतकिरीटैश्च शिरोभिस्सह कुंडलैः ।
संरंभनष्टैरास्तीर्णा बभौ भूः करभोरुभिः

samuddhatakirīṭaiśca śirobhissaha kuṃḍalaiḥ |
saṃraṃbhanaṣṭairāstīrṇā babhau bhūḥ karabhorubhiḥ

महाभुजैस्साभरणैस्संछिन्नैस्सायुधैस्तथा ।
अंगैरन्यैश्च सहसा पटलैर्वा ससारघैः

mahābhujaissābharaṇaissaṃchinnaissāyudhaistathā |
aṃgairanyaiśca sahasā paṭalairvā sasāraghaiḥ

मृधे भटाः प्रधावंतः कबंधान् स्वशिरोक्षिभिः ।
पश्यंतस्तत्र चोत्पेतुरुद्यतायुधसद्भुजैः

mṛdhe bhaṭāḥ pradhāvaṃtaḥ kabaṃdhān svaśirokṣibhiḥ |
paśyaṃtastatra cotpeturudyatāyudhasadbhujaiḥ

वल्गंतोऽतितरां वीरा युयुधुश्च परस्परम् ।
शस्त्रास्त्रैर्विविधैस्तत्र महाबलपराक्रमाः

valgaṃto'titarāṃ vīrā yuyudhuśca parasparam |
śastrāstrairvividhaistatra mahābalaparākramāḥ

केचित्स्वर्णमुखैर्बाणैर्विनिहत्य भटान्मृधे ।
व्यनदन् वीरसन्नादं सतोया इव तोयदाः

kecitsvarṇamukhairbāṇairvinihatya bhaṭānmṛdhe |
vyanadan vīrasannādaṃ satoyā iva toyadāḥ

सर्वतश्शरकूटेन वीरस्सरथसारथिम् ।
वीरं संछादयामास प्रावृट्सूर्यमिवांबुदः

sarvataśśarakūṭena vīrassarathasārathim |
vīraṃ saṃchādayāmāsa prāvṛṭsūryamivāṃbudaḥ

अन्योन्यमभिसंसृत्य युयुधुर्द्वन्द्वयोधिनः ।
आह्वयंतो विशंतोऽग्रे क्षिपंतो मर्मभिर्मिथः

anyonyamabhisaṃsṛtya yuyudhurdvandvayodhinaḥ |
āhvayaṃto viśaṃto'gre kṣipaṃto marmabhirmithaḥ

सर्वतो वीरसंघाश्च नानाबाहुध्वजायुधाः ।
व्यदृश्यंत महासंख्ये कुर्वंतः सिंहसंरवम्

sarvato vīrasaṃghāśca nānābāhudhvajāyudhāḥ |
vyadṛśyaṃta mahāsaṃkhye kurvaṃtaḥ siṃhasaṃravam

महारवान्स्वशंखांश्च विदध्मुर्वै पृथक् पृथक् ।
वल्गनं चक्रिरे तत्र महावीराः प्रहर्षिताः

mahāravānsvaśaṃkhāṃśca vidadhmurvai pṛthak pṛthak |
valganaṃ cakrire tatra mahāvīrāḥ praharṣitāḥ

एवं चिरतरं कालं देवदानवयोर्महत् ।
बभूव युद्धं विकटं करालं वीरहर्षदम्

evaṃ cirataraṃ kālaṃ devadānavayormahat |
babhūva yuddhaṃ vikaṭaṃ karālaṃ vīraharṣadam

महाप्रभोश्च लीलेयं शंकरस्य परात्मनः ।
यया समीहितं सर्वं सदेवासुरमानुषम्

mahāprabhośca līleyaṃ śaṃkarasya parātmanaḥ |
yayā samīhitaṃ sarvaṃ sadevāsuramānuṣam