अध्याय 34: शंखचूड तुलसी से विदा लेकर युद्ध को चलता है

विधितात महाबुद्धे मुने जीव चिरं समाः ।
कथितं सुमहच्चित्रं चरितं चन्द्रमौलिनः

vidhitāta mahābuddhe mune jīva ciraṃ samāḥ |
kathitaṃ sumahaccitraṃ caritaṃ candramaulinaḥ

शिवदूते गते तत्र शङ्खचूडश्च दानवः ।
किं चकार प्रतापी स तत्त्वं वद सुविस्तरम्

śivadūte gate tatra śaṅkhacūḍaśca dānavaḥ |
kiṃ cakāra pratāpī sa tattvaṃ vada suvistaram

अथ दूते गते तत्र शंखचूडः प्रतापवान् ।
उवाच तुलसीं वार्तां गत्वाभ्यंतरमेव ताम्

atha dūte gate tatra śaṃkhacūḍaḥ pratāpavān |
uvāca tulasīṃ vārtāṃ gatvābhyaṃtarameva tām

शम्भुदूतमुखाद्देवि युद्धायाहं समुद्यतः ।
तेन गच्छाम्यहं योद्धुं शासनं कुरु मे ध्रुवम्

śambhudūtamukhāddevi yuddhāyāhaṃ samudyataḥ |
tena gacchāmyahaṃ yoddhuṃ śāsanaṃ kuru me dhruvam

इत्येवमुक्त्वा स ज्ञानी नानाबोधनतः प्रियाम् ।
क्रीडां चकार हर्षेण तमनादृत्य शंकरम्

ityevamuktvā sa jñānī nānābodhanataḥ priyām |
krīḍāṃ cakāra harṣeṇa tamanādṛtya śaṃkaram

तौ दम्पती चिक्रीडाते निमग्नौ सुखसागरे ।
नानाकामकलाभिश्च निशि चाटुशुतैरपि

tau dampatī cikrīḍāte nimagnau sukhasāgare |
nānākāmakalābhiśca niśi cāṭuśutairapi

ब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय प्रातःकृत्यं विधाय च ।
नित्यकार्यं च कृत्वादौ ददौ दानमनंतकम्

brāhme muhūrta utthāya prātaḥkṛtyaṃ vidhāya ca |
nityakāryaṃ ca kṛtvādau dadau dānamanaṃtakam

पुत्रं कृत्वा च राजेन्द्रं सर्वेषु दान वेषु च ।
पुत्रे समर्प्य भार्यां च स राज्यं सर्वसंपदम्

putraṃ kṛtvā ca rājendraṃ sarveṣu dāna veṣu ca |
putre samarpya bhāryāṃ ca sa rājyaṃ sarvasaṃpadam

प्रियामाश्वासयामास स राजा रुदतीं पुनः ।
निषेधतीं च गमनं नाना वार्तां प्रकथ्य च

priyāmāśvāsayāmāsa sa rājā rudatīṃ punaḥ |
niṣedhatīṃ ca gamanaṃ nānā vārtāṃ prakathya ca

निजसेनापतिं वीरं समाहूय समादृतः ।
आदिदेश स सनद्धस्संग्रामं कर्तुऽमुद्यतः

nijasenāpatiṃ vīraṃ samāhūya samādṛtaḥ |
ādideśa sa sanaddhassaṃgrāmaṃ kartu'mudyataḥ

अद्य सेनापते वीरास्सर्वे समरशालिनः ।
संनद्धाखिलकर्माणो निर्गच्छंतु रणाय च

adya senāpate vīrāssarve samaraśālinaḥ |
saṃnaddhākhilakarmāṇo nirgacchaṃtu raṇāya ca

दैत्याश्च दानवाः शूरा षडशीतिरुदा युधाः ।
कंकानां बलिनां शीघ्रं सेना निर्यांतु निर्भयाः

daityāśca dānavāḥ śūrā ṣaḍaśītirudā yudhāḥ |
kaṃkānāṃ balināṃ śīghraṃ senā niryāṃtu nirbhayāḥ

पञ्चाशदसुराणां हि निर्गच्छंतु कुलानि वै ।
कोटिवीर्याणि युद्धार्थं शम्भुना देवपक्षिणा

pañcāśadasurāṇāṃ hi nirgacchaṃtu kulāni vai |
koṭivīryāṇi yuddhārthaṃ śambhunā devapakṣiṇā

संनद्धानि च धौम्राणां कुलानि च शतं द्रुतम् ।
निर्गच्छंतु रणार्थं हि शम्भुना मम शासनात्

saṃnaddhāni ca dhaumrāṇāṃ kulāni ca śataṃ drutam |
nirgacchaṃtu raṇārthaṃ hi śambhunā mama śāsanāt

कालकेयाश्च मौर्याश्च दौर्हृदाः कालकास्तथा ।
सज्जा निर्यान्तु युद्धाय रुद्रेण मम शासनात्

kālakeyāśca mauryāśca daurhṛdāḥ kālakāstathā |
sajjā niryāntu yuddhāya rudreṇa mama śāsanāt

इत्याज्ञाप्यासुरपतिर्दानवेन्द्रो महाबलः ।
निर्जगाम महासैन्यः सहस्रैबहुभिर्वृतः

ityājñāpyāsurapatirdānavendro mahābalaḥ |
nirjagāma mahāsainyaḥ sahasraibahubhirvṛtaḥ

तस्य सेनापतिश्चैव युद्धशास्त्रविशारदः ।
महारथो महावीरो रथिनां प्रवरो रणे

tasya senāpatiścaiva yuddhaśāstraviśāradaḥ |
mahāratho mahāvīro rathināṃ pravaro raṇe

त्रिलक्षाक्षौहिणीयुक्तो मांडल्यं च चकार ह ।
बहिर्बभूव शिबिराद्रणे वीरभयङ्करः

trilakṣākṣauhiṇīyukto māṃḍalyaṃ ca cakāra ha |
bahirbabhūva śibirādraṇe vīrabhayaṅkaraḥ

रत्नेन्द्रं सारनिर्माणं विमानमभिरुह्य सः ।
गुरुवर्गं पुरस्कृत्य रणार्थं प्रययौ किल ॥ ॥ ।
पुष्पभद्रानदीतीरे यत्राक्षयवटः शुभः ।
सिद्धाश्रमे च सिद्धानां सिद्धिक्षेत्रं सुसिद्धिदम्

ratnendraṃ sāranirmāṇaṃ vimānamabhiruhya saḥ |
guruvargaṃ puraskṛtya raṇārthaṃ prayayau kila || || |
puṣpabhadrānadītīre yatrākṣayavaṭaḥ śubhaḥ |
siddhāśrame ca siddhānāṃ siddhikṣetraṃ susiddhidam

कपिलस्य ततः स्थानं पुण्यक्षेत्रे च भारते ।
पश्चिमोदधिपूर्वे च मलयस्य हि पश्चिमे

kapilasya tataḥ sthānaṃ puṇyakṣetre ca bhārate |
paścimodadhipūrve ca malayasya hi paścime

श्रीशैलोत्तरभागे च गंधमादनदक्षिणे ।
पंचयोजनविस्तीर्णं दैर्घ्ये शतगुणस्तथा

śrīśailottarabhāge ca gaṃdhamādanadakṣiṇe |
paṃcayojanavistīrṇaṃ dairghye śataguṇastathā

शुद्धस्फटिकसंकाशा भारते च सुपुण्यदा ।
पुष्पभद्रा नदी रम्या जलपूर्णा सरस्वती

śuddhasphaṭikasaṃkāśā bhārate ca supuṇyadā |
puṣpabhadrā nadī ramyā jalapūrṇā sarasvatī

लवणोदधिप्रिया भार्या शश्वत्सौभाग्यसं युता ।
सरस्वतीसंश्रिता च निर्गता सा हिमालयात्

lavaṇodadhipriyā bhāryā śaśvatsaubhāgyasaṃ yutā |
sarasvatīsaṃśritā ca nirgatā sā himālayāt

गोमंतं वामतः कृत्वा प्रविष्टा पश्चिमोदधौ ।
तत्र गत्वा शंखचूडः शिव सेनां ददर्श ह

gomaṃtaṃ vāmataḥ kṛtvā praviṣṭā paścimodadhau |
tatra gatvā śaṃkhacūḍaḥ śiva senāṃ dadarśa ha