अध्याय 32: पुष्पदन्त शिव का सन्देश शंखचूड तक ले जाते हैं

अथेशानो महारुद्रो दुष्टकालस्सतांगतिः ।
शंखचूडवधं चित्ते निश्चिकाय सुरेच्छया

atheśāno mahārudro duṣṭakālassatāṃgatiḥ |
śaṃkhacūḍavadhaṃ citte niścikāya surecchayā

दूतं कृत्वा चित्ररथं गंधर्वेश्वरमीप्सितम् ।
शीघ्रं प्रस्थापयामास शंखचूडांतिके मुदा

dūtaṃ kṛtvā citrarathaṃ gaṃdharveśvaramīpsitam |
śīghraṃ prasthāpayāmāsa śaṃkhacūḍāṃtike mudā

सर्वेश्वराज्ञया दूतो ययौ तन्नगरं च सः ।
महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्

sarveśvarājñayā dūto yayau tannagaraṃ ca saḥ |
mahendranagarotkṛṣṭaṃ kuberabhavanādhikam

गत्वा ददर्श तन्मध्ये शंखचूडालयं वरम् ।
राजितं द्वादशैर्द्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्

gatvā dadarśa tanmadhye śaṃkhacūḍālayaṃ varam |
rājitaṃ dvādaśairdvārairdvārapālasamanvitam

स दृष्ट्वा पुष्पदन्तस्तु वरं द्वारं ददर्श सः ।
कथयामास वृत्तांतं द्वारपालाय निर्भयः

sa dṛṣṭvā puṣpadantastu varaṃ dvāraṃ dadarśa saḥ |
kathayāmāsa vṛttāṃtaṃ dvārapālāya nirbhayaḥ

अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यंतरे मुदा ।
अतीव सुन्दरं रम्यं विस्तीर्णं समलंकृतम्

atikramya ca taddvāraṃ jagāmābhyaṃtare mudā |
atīva sundaraṃ ramyaṃ vistīrṇaṃ samalaṃkṛtam

स गत्वा शंखचूडं तं ददर्श दनुजाधिपम् ।
वीरमंडल मध्यस्थं रत्नसिंहासनस्थितम्

sa gatvā śaṃkhacūḍaṃ taṃ dadarśa danujādhipam |
vīramaṃḍala madhyasthaṃ ratnasiṃhāsanasthitam

दानवेन्द्रैः परिवृतं सेवितं च त्रिकोटिभिः ।
शतः कोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिश्शस्त्रपाणिभिः

dānavendraiḥ parivṛtaṃ sevitaṃ ca trikoṭibhiḥ |
śataḥ koṭibhiranyaiśca bhramadbhiśśastrapāṇibhiḥ

एवंभूतं च तं दृष्ट्वा पुष्पदंतस्सविस्मयः ।
उवाच रणवृत्तांतं यदुक्तं शंकरेण च

evaṃbhūtaṃ ca taṃ dṛṣṭvā puṣpadaṃtassavismayaḥ |
uvāca raṇavṛttāṃtaṃ yaduktaṃ śaṃkareṇa ca

राजेन्द्र शिवदूतोऽहं पुष्पदंताभिधः प्रभो ।
यदुक्तं शंकरेणैव तच्छृणु त्वं ब्रवीमि ते

rājendra śivadūto'haṃ puṣpadaṃtābhidhaḥ prabho |
yaduktaṃ śaṃkareṇaiva tacchṛṇu tvaṃ bravīmi te

राज्यं देहि च देवानामधिकारं हि सांप्रतम् ।
नोचेत्कुरु रणं सार्द्धं परेण च मया सताम्

rājyaṃ dehi ca devānāmadhikāraṃ hi sāṃpratam |
nocetkuru raṇaṃ sārddhaṃ pareṇa ca mayā satām

देवा मां शरणापन्ना देवेशं शंकरं सताम् ।
अहं क्रुद्धो महारुद्रस्त्वां वधिष्याम्यसंशयम्

devā māṃ śaraṇāpannā deveśaṃ śaṃkaraṃ satām |
ahaṃ kruddho mahārudrastvāṃ vadhiṣyāmyasaṃśayam

हरोऽस्मि सर्वदेवेभ्यो ह्यभयं दत्तवानहम् ।
खलदंडधरोऽहं वै शरणागतवत्सलः

haro'smi sarvadevebhyo hyabhayaṃ dattavānaham |
khaladaṃḍadharo'haṃ vai śaraṇāgatavatsalaḥ

राज्यं दास्यसि किं वा त्वं करिष्यसि रणं च किम् ।
तत्त्वं ब्रूहि द्वयोरेकं दानवेन्द्र विचार्य वै

rājyaṃ dāsyasi kiṃ vā tvaṃ kariṣyasi raṇaṃ ca kim |
tattvaṃ brūhi dvayorekaṃ dānavendra vicārya vai

इत्युक्तं यन्महेशेन तुभ्यं तन्मे निवेदितम् ।
वितथं शंभुवाक्यं न कदापि दनुजाधिप

ityuktaṃ yanmaheśena tubhyaṃ tanme niveditam |
vitathaṃ śaṃbhuvākyaṃ na kadāpi danujādhipa

अहं स्वस्वामिनं गंतुमिच्छामि त्वरितं हरम् ।
गत्वा वक्ष्यामि किं शंभोस्तथा त्वं वद मामिह

ahaṃ svasvāminaṃ gaṃtumicchāmi tvaritaṃ haram |
gatvā vakṣyāmi kiṃ śaṃbhostathā tvaṃ vada māmiha

इत्थं च पुष्पदंतस्य शिवदूतस्य सत्पतेः ।
आकर्ण्य वचनं राजा हसित्वा तमुवाच सः

itthaṃ ca puṣpadaṃtasya śivadūtasya satpateḥ |
ākarṇya vacanaṃ rājā hasitvā tamuvāca saḥ

राज्यं दास्ये न देवेभ्यो वीरभोग्या वसुंधरा ।
रणं दास्यामि ते रुद्र देवानां पक्षपातिने

rājyaṃ dāsye na devebhyo vīrabhogyā vasuṃdharā |
raṇaṃ dāsyāmi te rudra devānāṃ pakṣapātine

यस्योपरि प्रयायी स्यात्स वीरो भुवेनऽधमः ।
अतः पूर्वमहं रुद्र त्वां गमिष्याम्यसंशयम्

yasyopari prayāyī syātsa vīro bhuvena'dhamaḥ |
ataḥ pūrvamahaṃ rudra tvāṃ gamiṣyāmyasaṃśayam

प्रभात आगमिष्यामि वीरयात्रा विचारतः ।
त्वं गच्छाचक्ष्व रुद्राय हीदृशं वचनं मम

prabhāta āgamiṣyāmi vīrayātrā vicārataḥ |
tvaṃ gacchācakṣva rudrāya hīdṛśaṃ vacanaṃ mama

इति श्रुत्वा शंखचूडवचनं सुप्रहस्य सः ।
उवाच दानवेन्द्रं स शंभुदूतस्तु गर्वितम्

iti śrutvā śaṃkhacūḍavacanaṃ suprahasya saḥ |
uvāca dānavendraṃ sa śaṃbhudūtastu garvitam

अन्येषामपि राजेन्द्र गणानां शंकरस्य च ।
न स्थातुं संमुखे योग्यः किं पुनस्तस्य संमुखम्

anyeṣāmapi rājendra gaṇānāṃ śaṃkarasya ca |
na sthātuṃ saṃmukhe yogyaḥ kiṃ punastasya saṃmukham

स त्वं देहि च देवानामधिकाराणि सर्वशः ।
त्वमरे गच्छ पातालं यदि जीवितुमिच्छसि

sa tvaṃ dehi ca devānāmadhikārāṇi sarvaśaḥ |
tvamare gaccha pātālaṃ yadi jīvitumicchasi

सामान्यममरं तं नो विद्धि दानवसत्तम ।
शंकरः परमात्मा हि सर्वेषामीश्वरेश्वरः

sāmānyamamaraṃ taṃ no viddhi dānavasattama |
śaṃkaraḥ paramātmā hi sarveṣāmīśvareśvaraḥ

इन्द्राद्यास्सकला देवा यस्याज्ञावर्तिनस्सदा ।
सप्रजापतयस्सिद्धा मुनयश्चाप्यहीश्वराः

indrādyāssakalā devā yasyājñāvartinassadā |
saprajāpatayassiddhā munayaścāpyahīśvarāḥ

हरेर्विधेश्च स स्वामी निर्गुणस्सगुणस्स हि ।
यस्य भ्रूभंगमात्रेण सर्वेषां प्रलयो भवेत्

harervidheśca sa svāmī nirguṇassaguṇassa hi |
yasya bhrūbhaṃgamātreṇa sarveṣāṃ pralayo bhavet

शिवस्य पूर्णरूपश्च लोकसंहारकारकः ।
सतां गतिर्दुष्टहंता निर्विकारः परात्परः

śivasya pūrṇarūpaśca lokasaṃhārakārakaḥ |
satāṃ gatirduṣṭahaṃtā nirvikāraḥ parātparaḥ

ब्रह्मणोधिपतिस्सोऽपि हरेरपि महेश्वरः ।
अवमान्या न वै तस्य शासना दानवर्षभ

brahmaṇodhipatisso'pi harerapi maheśvaraḥ |
avamānyā na vai tasya śāsanā dānavarṣabha

किं बहूक्तेन राजेन्द्र मनसा संविचार्य च ।
रुद्रं विद्धि महेशानं परं ब्रह्म चिदात्मकम्

kiṃ bahūktena rājendra manasā saṃvicārya ca |
rudraṃ viddhi maheśānaṃ paraṃ brahma cidātmakam

देहि राज्यं हि देवानामधिकारांश्च सर्वशः ।
एवं ते कुशलं तात भविष्यत्यन्यथा भयम्

dehi rājyaṃ hi devānāmadhikārāṃśca sarvaśaḥ |
evaṃ te kuśalaṃ tāta bhaviṣyatyanyathā bhayam

इति श्रुत्वा दानवेंद्रः शंखचूडः प्रतापवान् ।
उवाच शिवदूतं तं भवितव्यविमोहितः

iti śrutvā dānaveṃdraḥ śaṃkhacūḍaḥ pratāpavān |
uvāca śivadūtaṃ taṃ bhavitavyavimohitaḥ

स्वतो राज्यं न दास्यामि नाधिकारान् विनिश्चयात् ।
विना युद्धं महेशेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

svato rājyaṃ na dāsyāmi nādhikārān viniścayāt |
vinā yuddhaṃ maheśena satyametadbravīmyaham

कालाधीनं जगत्सर्वं विज्ञेयं सचराचरम् ।
कालाद्भवति सर्वं हि विनश्यति च कालतः

kālādhīnaṃ jagatsarvaṃ vijñeyaṃ sacarācaram |
kālādbhavati sarvaṃ hi vinaśyati ca kālataḥ

त्वं गच्छ शंकरं रुद्रं मयोक्तं वद तत्त्वत ।
स च युक्तं करोत्वेवं बहुवार्तां कुरुष्व नो

tvaṃ gaccha śaṃkaraṃ rudraṃ mayoktaṃ vada tattvata |
sa ca yuktaṃ karotvevaṃ bahuvārtāṃ kuruṣva no

इत्युक्त्वा शिवदूतोऽसौ जगाम स्वामिनं निजम् ।
यथार्थं कथयामास पुष्पदंतश्च सन्मुने

ityuktvā śivadūto'sau jagāma svāminaṃ nijam |
yathārthaṃ kathayāmāsa puṣpadaṃtaśca sanmune