अध्याय 18: नारद जलन्धर में पार्वती की कामना जगाते हैं

एवं शासति धर्मेण महीं तस्मिन्महासुरे ।
बभूवुर्दुःखिनो देवा भ्रातृभावान्मुनीश्वर

evaṃ śāsati dharmeṇa mahīṃ tasminmahāsure |
babhūvurduḥkhino devā bhrātṛbhāvānmunīśvara

दुःखितास्ते सुरास्सर्वे शिवं शरणमाययुः ।
मनसा शंकरं देवदेवं सर्वप्रभुंप्रभुम्

duḥkhitāste surāssarve śivaṃ śaraṇamāyayuḥ |
manasā śaṃkaraṃ devadevaṃ sarvaprabhuṃprabhum

तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिर्भगवंतं महेश्वरम् ।
निवृत्तये स्वदुःखस्य सर्वदं भक्तवत्सलम्

tuṣṭuvurvāgbhiriṣṭābhirbhagavaṃtaṃ maheśvaram |
nivṛttaye svaduḥkhasya sarvadaṃ bhaktavatsalam

आहूय स महादेवो भक्तानां सर्वकामदः ॥ ।
नारदं प्रेरयामास देवकार्यचिकीर्षया

āhūya sa mahādevo bhaktānāṃ sarvakāmadaḥ || |
nāradaṃ prerayāmāsa devakāryacikīrṣayā

अथ देवमुनिर्ज्ञानी शंभुभक्तस्सतां गतिः ।
शिवाज्ञया ययौ दैत्यपुरे देवान्स नारदः

atha devamunirjñānī śaṃbhubhaktassatāṃ gatiḥ |
śivājñayā yayau daityapure devānsa nāradaḥ

व्याकुलास्ते सुरास्सर्वे वासवाद्या द्रुतं मुनिम् ।
आगच्छंतं समालोक्य समुत्तस्थुर्हि नारदम्

vyākulāste surāssarve vāsavādyā drutaṃ munim |
āgacchaṃtaṃ samālokya samuttasthurhi nāradam

ददुस्त आसनं नत्त्वा मुनये प्रीतिपूर्वकम् ।
नारदाय सुराश्शक्रमुखा उत्कंठिताननाः

dadusta āsanaṃ nattvā munaye prītipūrvakam |
nāradāya surāśśakramukhā utkaṃṭhitānanāḥ

सुखासीनं मुनिवरमासने सुप्रणम्य तम् ।
पुनः प्रोचुस्सुरा दीना वासवाद्या मुनीश्वरम्

sukhāsīnaṃ munivaramāsane supraṇamya tam |
punaḥ procussurā dīnā vāsavādyā munīśvaram

भोभो मुनिवरश्रेष्ठ दुःखं शृणु कृपाकर ।
श्रुत्वा तन्नाशय क्षिप्रं प्रभुस्त्वं शंकरप्रियः

bhobho munivaraśreṣṭha duḥkhaṃ śṛṇu kṛpākara |
śrutvā tannāśaya kṣipraṃ prabhustvaṃ śaṃkarapriyaḥ

जलंधरेण दैत्येन सुरा विद्राविता भृशम् ।
स्वस्थानाद्भर्तृभावाच्च दुःखिता वयमाकुलाः

jalaṃdhareṇa daityena surā vidrāvitā bhṛśam |
svasthānādbhartṛbhāvācca duḥkhitā vayamākulāḥ

स्वस्थानादुष्णरश्मिश्च चन्द्रो निस्सारितस्तथा ।
वह्निश्च धर्मराजश्च लोकपालास्तथेतरे

svasthānāduṣṇaraśmiśca candro nissāritastathā |
vahniśca dharmarājaśca lokapālāstathetare

सुबलिष्ठेन वै तेन सर्वे देवाः प्रपीडिताः ।
दुःखं प्राप्ता वयं चातिशरणं त्वां समागताः

subaliṣṭhena vai tena sarve devāḥ prapīḍitāḥ |
duḥkhaṃ prāptā vayaṃ cātiśaraṇaṃ tvāṃ samāgatāḥ

संग्रामे स हृषीकेशं स्ववशं कृतवान् बली ।
जलंधरो महादैत्यः सर्वामरविमर्दकः

saṃgrāme sa hṛṣīkeśaṃ svavaśaṃ kṛtavān balī |
jalaṃdharo mahādaityaḥ sarvāmaravimardakaḥ

तस्य वश्यो वराधीनोऽवात्सीत्तत्सदने हरिः ।
सलक्ष्म्या सहितो विष्णुर्यो नस्सर्वार्थसाधकः

tasya vaśyo varādhīno'vātsīttatsadane hariḥ |
salakṣmyā sahito viṣṇuryo nassarvārthasādhakaḥ

जलंधरविनाशाय यत्नं कुरु महामते ।
त्वं नो दैववशात्प्राप्तस्सदा सर्वार्थसाधकः

jalaṃdharavināśāya yatnaṃ kuru mahāmate |
tvaṃ no daivavaśātprāptassadā sarvārthasādhakaḥ

इत्याकर्ण्य वचस्तेषाममराणां स नारदः ।
आश्वास्य मुनिशार्दूलस्तानुवाच कृपाकरः

ityākarṇya vacasteṣāmamarāṇāṃ sa nāradaḥ |
āśvāsya muniśārdūlastānuvāca kṛpākaraḥ

जानेऽहं वै सुरा यूयं दैत्यराजपराजिताः ।
दुःख प्राप्ताः पीडिताश्च स्थानान्निस्सारिताः खलुः

jāne'haṃ vai surā yūyaṃ daityarājaparājitāḥ |
duḥkha prāptāḥ pīḍitāśca sthānānnissāritāḥ khaluḥ

स्वशक्त्या भवतां स्वार्थं करिष्ये नात्र संशयः ।
अनुकूलोऽहमिव वो दुःखं प्राप्ता यतो ऽमराः

svaśaktyā bhavatāṃ svārthaṃ kariṣye nātra saṃśayaḥ |
anukūlo'hamiva vo duḥkhaṃ prāptā yato 'marāḥ

एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठ द्रष्टुं दानववल्लभम् ।
आश्वास्य सकलान्देवाञ्जलंधरसभां ययौ

evamuktvā muniśreṣṭha draṣṭuṃ dānavavallabham |
āśvāsya sakalāndevāñjalaṃdharasabhāṃ yayau

अथागतं मुनिश्रेष्ठं दृष्ट्वा देवो जलंधरः ।
उत्थाय परया भक्त्या ददौ श्रेष्ठासनं वरम्

athāgataṃ muniśreṣṭhaṃ dṛṣṭvā devo jalaṃdharaḥ |
utthāya parayā bhaktyā dadau śreṣṭhāsanaṃ varam

स तं संपूज्य विधिवद्दानवेन्द्रोऽति विस्मितः ।
सुप्रहस्य तदा वाक्यं जगाद मुनिसत्तमम्

sa taṃ saṃpūjya vidhivaddānavendro'ti vismitaḥ |
suprahasya tadā vākyaṃ jagāda munisattamam

कुत आगम्यते ब्रह्मन्किं च दृष्टं त्वया क्वचित् ।
यदर्थमिह आयातस्तदाज्ञापय मां मुने

kuta āgamyate brahmankiṃ ca dṛṣṭaṃ tvayā kvacit |
yadarthamiha āyātastadājñāpaya māṃ mune

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दैत्येन्द्रस्य महामुनिः ।
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदो हि जलंधरम्

ityākarṇya vacastasya daityendrasya mahāmuniḥ |
pratyuvāca prasannātmā nārado hi jalaṃdharam

सर्वदानवदैत्येन्द्र जलंधर महामते ।
धन्यस्त्वं सर्वलोकेश रत्नभोक्ता त्वमेव हि

sarvadānavadaityendra jalaṃdhara mahāmate |
dhanyastvaṃ sarvalokeśa ratnabhoktā tvameva hi

मदागमनहेतुं वै शृणु दैत्येन्द्रसत्तम ।
यदर्थमिह चायातस्त्वहं वक्ष्येखिलं हि तत्

madāgamanahetuṃ vai śṛṇu daityendrasattama |
yadarthamiha cāyātastvahaṃ vakṣyekhilaṃ hi tat

गतः कैलासशिखरं दैत्येन्द्राहं यदृच्छया ।
योजनायुतविस्तीर्णं कल्पद्रुममहावनम्

gataḥ kailāsaśikharaṃ daityendrāhaṃ yadṛcchayā |
yojanāyutavistīrṇaṃ kalpadrumamahāvanam

कामधेनुशताकीर्णं चिंतामणिसुदीपितम् ।
सर्वरुक्ममयं दिव्यं सर्वत्राद्भुतशोभितम्

kāmadhenuśatākīrṇaṃ ciṃtāmaṇisudīpitam |
sarvarukmamayaṃ divyaṃ sarvatrādbhutaśobhitam

तत्रोमया सहासीनं दृष्टवानस्मि शंकरम् ।
सर्वाङ्गसुन्दरं गौरं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

tatromayā sahāsīnaṃ dṛṣṭavānasmi śaṃkaram |
sarvāṅgasundaraṃ gauraṃ trinetraṃ candraśekharam

तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं वितर्को मेऽभवत्तदा ।
क्वापीदृशी भवेद्वृद्धिस्त्रैलोक्ये वा न वेति च

taṃ dṛṣṭvā mahadāścaryaṃ vitarko me'bhavattadā |
kvāpīdṛśī bhavedvṛddhistrailokye vā na veti ca

तावत्तवापि दैत्येन्द्र समृद्धिस्संस्मृता मया ।
तद्विलोकनकामोऽहं त्वत्सांनिध्यमिहा गतः

tāvattavāpi daityendra samṛddhissaṃsmṛtā mayā |
tadvilokanakāmo'haṃ tvatsāṃnidhyamihā gataḥ

इति नारदतः श्रुत्वा स दैत्येन्द्रो जलंधरः ।
स्वसमृद्धिं समग्रां वै दर्शयामास सादरम्

iti nāradataḥ śrutvā sa daityendro jalaṃdharaḥ |
svasamṛddhiṃ samagrāṃ vai darśayāmāsa sādaram

दृष्ट्वा स नारदो ज्ञानी देवकार्यसुसाधकः ।
प्रभुप्रेरणया प्राह दैत्येन्द्रं तं जलंधरम्

dṛṣṭvā sa nārado jñānī devakāryasusādhakaḥ |
prabhupreraṇayā prāha daityendraṃ taṃ jalaṃdharam

तवास्ति सुसमृद्धिर्हि वरवीर खिलाधुना ।
त्रैलोक्यस्य पतिस्त्वं हि चित्रं किं चात्र संभवम्

tavāsti susamṛddhirhi varavīra khilādhunā |
trailokyasya patistvaṃ hi citraṃ kiṃ cātra saṃbhavam

मणयो रत्नपुंजाश्च गजाद्याश्च समृद्धयः ।
ते गृहेऽद्य विभांतीह यानि रत्नानि तान्यपि

maṇayo ratnapuṃjāśca gajādyāśca samṛddhayaḥ |
te gṛhe'dya vibhāṃtīha yāni ratnāni tānyapi

गजरत्नं त्वयानीतं शक्रस्यैरावतस्तथा ।
अश्वरत्नं महावीर सूर्यस्योच्चैःश्रवा हयः

gajaratnaṃ tvayānītaṃ śakrasyairāvatastathā |
aśvaratnaṃ mahāvīra sūryasyoccaiḥśravā hayaḥ

कल्पवृक्षस्त्वयानीतो निधयो धनदस्य च ।
हंसयुक्तविमानं च त्वयानीतं हि वेधसः

kalpavṛkṣastvayānīto nidhayo dhanadasya ca |
haṃsayuktavimānaṃ ca tvayānītaṃ hi vedhasaḥ

इत्येवं वररत्नानि दिवि पृथ्व्यां रसातले ।
यानि दैत्येन्द्र ते भांति गृहे तानि समस्ततः

ityevaṃ vararatnāni divi pṛthvyāṃ rasātale |
yāni daityendra te bhāṃti gṛhe tāni samastataḥ

त्वत्समृद्धिमिमां पश्यन्सम्पूर्णां विविधामहम् ।
प्रसन्नोऽस्मि महावीर गजाश्वादिसुशोभिताम्

tvatsamṛddhimimāṃ paśyansampūrṇāṃ vividhāmaham |
prasanno'smi mahāvīra gajāśvādisuśobhitām

जायारत्नं महाश्रेष्ठं जलंधर न ते गृहे ।
तदानेतुं विशेषेण स्त्रीरत्नं वै त्वमर्हसि

jāyāratnaṃ mahāśreṣṭhaṃ jalaṃdhara na te gṛhe |
tadānetuṃ viśeṣeṇa strīratnaṃ vai tvamarhasi

यस्य गेहे सुरत्नानि सर्वाणि हि जलंधर ।
जायारत्नं न चेत्तानि न शोभंते वृथा ध्रुवम्

yasya gehe suratnāni sarvāṇi hi jalaṃdhara |
jāyāratnaṃ na cettāni na śobhaṃte vṛthā dhruvam

इत्येवं वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः ।
उवाच दैत्यराजो हि मदनाकुलमानसः

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā nāradasya mahātmanaḥ |
uvāca daityarājo hi madanākulamānasaḥ

भो भो नारद देवर्षे नमस्तेस्तु महाप्रभो ।
जायारत्नवरं कुत्र वर्तते तद्वदाधुना

bho bho nārada devarṣe namastestu mahāprabho |
jāyāratnavaraṃ kutra vartate tadvadādhunā

ब्रह्मांडे यत्र कुत्रापि तद्रत्नं यदि वर्त्तते ।
तदानेष्ये ततो ब्रह्मन्सत्यं सत्यं न संशयः

brahmāṃḍe yatra kutrāpi tadratnaṃ yadi varttate |
tadāneṣye tato brahmansatyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

कैलासे ह्यतिरम्ये च वर्वद्धिं सुसमाकुले ।
योगिरूपधरश्शंभुरस्ति तत्र दिगम्बरः

kailāse hyatiramye ca varvaddhiṃ susamākule |
yogirūpadharaśśaṃbhurasti tatra digambaraḥ

तस्य भार्या सुरम्या हि सर्वलक्षणलक्षिता ।
सर्वांगसुन्दरी नाम्ना पार्वतीति मनोहरा

tasya bhāryā suramyā hi sarvalakṣaṇalakṣitā |
sarvāṃgasundarī nāmnā pārvatīti manoharā

तदीदृशं रूपमनन्यसंगतं दृष्टं न कुत्रापि कुतूहलाढ्यम् ।
अत्यद्भुतं मोहनकृत्सुयोगिनां सुदर्शनीयं परमर्द्धिकारि

tadīdṛśaṃ rūpamananyasaṃgataṃ dṛṣṭaṃ na kutrāpi kutūhalāḍhyam |
atyadbhutaṃ mohanakṛtsuyogināṃ sudarśanīyaṃ paramarddhikāri

स्वचित्ते कल्पयाम्यद्य शिवादन्यस्समृद्धिवान् ।
जायारत्नान्विताद्वीर त्रिलोक्या न जलंधर

svacitte kalpayāmyadya śivādanyassamṛddhivān |
jāyāratnānvitādvīra trilokyā na jalaṃdhara

यस्या लावण्यजलधौ निमग्नश्चतुराननः ।
स्वधैर्य्यं मुमुचे पूर्वं तया कान्योपमीयते

yasyā lāvaṇyajaladhau nimagnaścaturānanaḥ |
svadhairyyaṃ mumuce pūrvaṃ tayā kānyopamīyate

गतरागोऽपि हि यया मदनारिस्स्वलीलया ।
निजतंत्रोऽपि यतस्स स्वात्म वशगः कृतः

gatarāgo'pi hi yayā madanārissvalīlayā |
nijataṃtro'pi yatassa svātma vaśagaḥ kṛtaḥ

यथा स्त्रीरत्नसंभोक्तुस्समृद्धिस्तस्य साभवत् ।
तथा न तव दैत्येन्द्र सर्वरत्नाधिपस्य च

yathā strīratnasaṃbhoktussamṛddhistasya sābhavat |
tathā na tava daityendra sarvaratnādhipasya ca

इत्युक्त्वा स तु देवर्षिर्नारदो लोकविश्रुतः ।
ययौ विहायसा देवोपकारकरणोद्यतः

ityuktvā sa tu devarṣirnārado lokaviśrutaḥ |
yayau vihāyasā devopakārakaraṇodyataḥ