अध्याय 41: देवताओं की महादेव से दक्ष के लिए विनती

देवदेव महादेव लौकिकाचारकृत्प्रभो ।
ब्रह्म त्वामीश्वरं शंभुं जानीमः कृपया तव

devadeva mahādeva laukikācārakṛtprabho |
brahma tvāmīśvaraṃ śaṃbhuṃ jānīmaḥ kṛpayā tava

किं मोहयसि नस्तात मायया परया तव ।
दुर्ज्ञेयया सदा पुंसां मोहिन्या परमेश्वर

kiṃ mohayasi nastāta māyayā parayā tava |
durjñeyayā sadā puṃsāṃ mohinyā parameśvara

प्रकृतः पुरुषस्यापि जगतो योनिबीजयोः ।
परब्रह्म परस्त्वं च मनोवाचामगोचरः

prakṛtaḥ puruṣasyāpi jagato yonibījayoḥ |
parabrahma parastvaṃ ca manovācāmagocaraḥ

त्वमेव विश्वं सृजसि पास्यत्सि निजतंत्रतः ।
स्वरूपां शिवशक्तिं हि क्रीडन्नूर्णपटो यथा

tvameva viśvaṃ sṛjasi pāsyatsi nijataṃtrataḥ |
svarūpāṃ śivaśaktiṃ hi krīḍannūrṇapaṭo yathā

त्वमेव क्रतुमीशान ससर्जिथ दयापरः ।
दक्षेण सूत्रेण विभो सदा त्रय्यभिपत्तये

tvameva kratumīśāna sasarjitha dayāparaḥ |
dakṣeṇa sūtreṇa vibho sadā trayyabhipattaye

त्वयैव लोकेवसितास्सेतवो यान् धृतव्रताः ।
शुद्धान् श्रद्दधते विप्रा वेदमार्गविचक्षणाः

tvayaiva lokevasitāssetavo yān dhṛtavratāḥ |
śuddhān śraddadhate viprā vedamārgavicakṣaṇāḥ

कर्तुस्त्वं मंगलानां हि स्वपरं तु मुखे विभो ।
अमंगलानां च हितं मिश्रं वाथ विपर्ययम्

kartustvaṃ maṃgalānāṃ hi svaparaṃ tu mukhe vibho |
amaṃgalānāṃ ca hitaṃ miśraṃ vātha viparyayam

सर्वकर्मफलानां हि सदा दाता त्वमेव हि ।
सर्वे हि प्रोक्ता हि यशस्तत्पतिस्त्वं श्रुतिश्रुतः

sarvakarmaphalānāṃ hi sadā dātā tvameva hi |
sarve hi proktā hi yaśastatpatistvaṃ śrutiśrutaḥ

पृथग्धियः कर्मदृशोऽरुंतुदाश्च दुराशयाः ।
वितुदंति परान्मूढा दुरुक्तैर्मत्सरान्विताः

pṛthagdhiyaḥ karmadṛśo'ruṃtudāśca durāśayāḥ |
vitudaṃti parānmūḍhā duruktairmatsarānvitāḥ

तेषां दैववधानां भो भूयात्त्वच्च वधो विभो ।
भगवन्परमेशान कृपां कुरु परप्रभो

teṣāṃ daivavadhānāṃ bho bhūyāttvacca vadho vibho |
bhagavanparameśāna kṛpāṃ kuru paraprabho

नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने ।
कपर्दिने महेशाय ज्योत्स्नाय महते नमः

namo rudrāya śāṃtāya brahmaṇe paramātmane |
kapardine maheśāya jyotsnāya mahate namaḥ

त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः ।
त्रिगुणात्मा निर्गुणश्च प्रकृतेः पुरुषात्परः

tvaṃ hi viśvasṛjāṃ sraṣṭā dhātā tvaṃ prapitāmahaḥ |
triguṇātmā nirguṇaśca prakṛteḥ puruṣātparaḥ

नमस्ते नीलकंठाय वेधसे परमात्मने ।
विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे

namaste nīlakaṃṭhāya vedhase paramātmane |
viśvāya viśvabījāya jagadānaṃdahetave

ओंकारस्त्वं वषट्कारस्सर्वारंभप्रवर्तकः ।
हंतकास्स्वधाकारो हव्यकव्यान्नभुक् सदा

oṃkārastvaṃ vaṣaṭkārassarvāraṃbhapravartakaḥ |
haṃtakāssvadhākāro havyakavyānnabhuk sadā

कृतः कथं यज्ञभंगस्त्वया धर्मपरायण ।
ब्रह्मण्यस्त्वं महादेव कथं यज्ञहनो विभो

kṛtaḥ kathaṃ yajñabhaṃgastvayā dharmaparāyaṇa |
brahmaṇyastvaṃ mahādeva kathaṃ yajñahano vibho

ब्राह्मणानां गवां चैव धर्मस्य प्रतिपालकः ।
शरण्योसि सदानंत्यः सर्वेषां प्राणिनां प्रभो

brāhmaṇānāṃ gavāṃ caiva dharmasya pratipālakaḥ |
śaraṇyosi sadānaṃtyaḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ prabho

नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे ।
नमो भवाय देवाय रसायांबुमयाय ते

namaste bhagavan rudra bhāskarāmitatejase |
namo bhavāya devāya rasāyāṃbumayāya te

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः ।
रुद्रायाग्निस्वरूपाय महातेजस्विने नमः

śarvāya kṣitirūpāya sadā surabhiṇe namaḥ |
rudrāyāgnisvarūpāya mahātejasvine namaḥ

ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमोनमः ।
पशूनांपतये तुभ्यं यजमानाय वेधसे

īśāya vāyave tubhyaṃ saṃsparśāya namonamaḥ |
paśūnāṃpataye tubhyaṃ yajamānāya vedhase

भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः ।
महादेवाय सोमाय प्रवृत्ताय नमोस्तु ते

bhīmāya vyomarūpāya śabdamātrāya te namaḥ |
mahādevāya somāya pravṛttāya namostu te

उग्राय सूर्यरूपाय नमस्ते कर्मयोगिने ।
नमस्ते कालकालाय नमस्ते रुद्र मन्यवे

ugrāya sūryarūpāya namaste karmayogine |
namaste kālakālāya namaste rudra manyave

नमश्शिवाय भीमाय शंकराय शिवाय ते ।
उग्रोसि सर्व भूतानां नियंता यच्छिवोसि नः

namaśśivāya bhīmāya śaṃkarāya śivāya te |
ugrosi sarva bhūtānāṃ niyaṃtā yacchivosi naḥ

मयस्कराय विश्वाय ब्रह्मणे ह्यार्तिनाशिने ।
अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः

mayaskarāya viśvāya brahmaṇe hyārtināśine |
ambikāpataye tubhyamumāyāḥ pataye namaḥ

शर्वाय सर्वरूपाय पुरुषाय परात्मने ।
सदसद्व्यक्तिहीनाय महतः कारणाय ते

śarvāya sarvarūpāya puruṣāya parātmane |
sadasadvyaktihīnāya mahataḥ kāraṇāya te

जाताय बहुधा लोके प्रभूताय नमोनमः ।
नीलाय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

jātāya bahudhā loke prabhūtāya namonamaḥ |
nīlāya nīlarudrāya kadrudrāya pracetase

मीढुष्टमाय देवाय शिपिविष्टाय ते नमः ।
महीयसे नमस्तुभ्यं हंत्रे देवारिणां सदा

mīḍhuṣṭamāya devāya śipiviṣṭāya te namaḥ |
mahīyase namastubhyaṃ haṃtre devāriṇāṃ sadā

ताराय च सुताराय तरुणाय सुतेजसे ।
हरिकेशाय देवाय महेशाय नमोनमः

tārāya ca sutārāya taruṇāya sutejase |
harikeśāya devāya maheśāya namonamaḥ

देवानां शंभवे तुभ्यं विभवे परमात्मने ।
परमाय नमस्तुभ्यं कालकंठाय ते नमः

devānāṃ śaṃbhave tubhyaṃ vibhave paramātmane |
paramāya namastubhyaṃ kālakaṃṭhāya te namaḥ

हिरण्याय परेशाय हिरण्यवपुषे नमः ।
भीमाय भीमरूपाय भीमकर्मरताय च

hiraṇyāya pareśāya hiraṇyavapuṣe namaḥ |
bhīmāya bhīmarūpāya bhīmakarmaratāya ca

भस्मदिग्धशरीराय रुद्राक्षाभरणाय च ।
नमो ह्रस्वाय दीर्घाय वामनाय नमोस्तु ते

bhasmadigdhaśarīrāya rudrākṣābharaṇāya ca |
namo hrasvāya dīrghāya vāmanāya namostu te

दूरेवधाय ते देवा ग्रेवधाय नमोनमः ।
धन्विने शूलिने तुभ्यं गदिने हलिने नमः

dūrevadhāya te devā grevadhāya namonamaḥ |
dhanvine śūline tubhyaṃ gadine haline namaḥ

नानायुधधरायैव दैत्यदानवनाशिने ।
सद्याय सद्यरूपाय सद्योजाताय वै नमः

nānāyudhadharāyaiva daityadānavanāśine |
sadyāya sadyarūpāya sadyojātāya vai namaḥ

वामाय वामरूपाय वामनेत्राय ते नमः ।
अघोराय परेशाय विकटाय नमोनमः

vāmāya vāmarūpāya vāmanetrāya te namaḥ |
aghorāya pareśāya vikaṭāya namonamaḥ

तत्पुरुषाय नाथाय पुराणपुरुषाय च ।
पुरुषार्थप्रदानाय व्रतिने परमेष्ठिने

tatpuruṣāya nāthāya purāṇapuruṣāya ca |
puruṣārthapradānāya vratine parameṣṭhine

ईशानाय नमस्तुभ्यमीश्वराय नमो नमः ।
ब्रह्मणे ब्रह्मरूपाय नमस्साक्षात्परात्मने

īśānāya namastubhyamīśvarāya namo namaḥ |
brahmaṇe brahmarūpāya namassākṣātparātmane

उग्रोसि सर्वदुष्टानां नियंतासि शिवोसि नः ।
कालकूटाशिने तुभ्यं देवाद्यवन कारिणे

ugrosi sarvaduṣṭānāṃ niyaṃtāsi śivosi naḥ |
kālakūṭāśine tubhyaṃ devādyavana kāriṇe

वीराय वीरभद्राय रक्षद्वीराय शूलिने ।
महादेवाय महते पशूनां पतये नमः

vīrāya vīrabhadrāya rakṣadvīrāya śūline |
mahādevāya mahate paśūnāṃ pataye namaḥ

वीरात्मने सुविद्याय श्रीकंठाय पिनाकिने ।
नमोनंताय सूक्ष्माय नमस्ते मृत्युमन्यवे

vīrātmane suvidyāya śrīkaṃṭhāya pinākine |
namonaṃtāya sūkṣmāya namaste mṛtyumanyave

पराय परमेशाय परात्परतराय ते ।
परात्पराय विभवे नमस्ते विश्वमूर्तये

parāya parameśāya parātparatarāya te |
parātparāya vibhave namaste viśvamūrtaye

नमो विष्णुकलत्राय विष्णुक्षेत्राय भानवे ।
भैरवाय शरण्याय त्र्यंबकाय विहारिणे

namo viṣṇukalatrāya viṣṇukṣetrāya bhānave |
bhairavāya śaraṇyāya tryaṃbakāya vihāriṇe

मृत्युंजयाय शोकाय त्रिगुणाय गुणात्मने ।
चन्द्रसूर्याग्निनेत्राय सर्वकारणसेतवे

mṛtyuṃjayāya śokāya triguṇāya guṇātmane |
candrasūryāgninetrāya sarvakāraṇasetave

भवता हि जगत्सर्वं व्याप्तं स्वेनैव तेजसा ।
परब्रह्म निर्विकारी चिदानंदःप्रकाशवान्

bhavatā hi jagatsarvaṃ vyāptaṃ svenaiva tejasā |
parabrahma nirvikārī cidānaṃdaḥprakāśavān

ब्रह्मविष्ण्विंद्रचन्द्रादिप्रमुखास्सकलास्सुराः ।
मुनयश्चापरे त्वत्तस्संप्रसूता महेश्वर

brahmaviṣṇviṃdracandrādipramukhāssakalāssurāḥ |
munayaścāpare tvattassaṃprasūtā maheśvara

यतो बिभर्षि सकलं विभज्य तनुमष्टधा ।
अष्टमूर्तिरितीशश्च त्वमाद्यः करुणामयः

yato bibharṣi sakalaṃ vibhajya tanumaṣṭadhā |
aṣṭamūrtiritīśaśca tvamādyaḥ karuṇāmayaḥ

त्वद्भयाद्वाति वातोयं दहत्यग्निर्भयात्तव ।
सूर्यस्तपति ते भीत्या मृत्युर्धावति सर्वतः

tvadbhayādvāti vātoyaṃ dahatyagnirbhayāttava |
sūryastapati te bhītyā mṛtyurdhāvati sarvataḥ

दयासिन्धो महेशान प्रसीद परमेश्वर ।
रक्ष रक्ष सदैवास्मान् यस्मान्नष्टान् विचेतसः

dayāsindho maheśāna prasīda parameśvara |
rakṣa rakṣa sadaivāsmān yasmānnaṣṭān vicetasaḥ

रक्षिताः सततं नाथ त्वयैव करुणानिधे ।
नानापद्भ्यो वयं शंभो तथैवाद्य प्रपाहि नः

rakṣitāḥ satataṃ nātha tvayaiva karuṇānidhe |
nānāpadbhyo vayaṃ śaṃbho tathaivādya prapāhi naḥ

यज्ञस्योद्धरणं नाथ कुरु शीघ्रं प्रसादकृत् ।
असमाप्तस्य दुर्गेश दक्षस्य च प्रजापतेः

yajñasyoddharaṇaṃ nātha kuru śīghraṃ prasādakṛt |
asamāptasya durgeśa dakṣasya ca prajāpateḥ

भगोक्षिणी प्रपद्येत यजमानश्च जीवतु ।
पूष्णो दंताश्च रोहंतु भृगोः श्मश्रूणि पूर्ववत्

bhagokṣiṇī prapadyeta yajamānaśca jīvatu |
pūṣṇo daṃtāśca rohaṃtu bhṛgoḥ śmaśrūṇi pūrvavat

भवतानुग्रहीतानां देवादीनांश्च सर्वशः ॥ ।
आरोग्यं भग्नगात्राणां शंकर त्वायुधाश्मभिः

bhavatānugrahītānāṃ devādīnāṃśca sarvaśaḥ || |
ārogyaṃ bhagnagātrāṇāṃ śaṃkara tvāyudhāśmabhiḥ

पूर्णभागोस्तु ते नाथावशिष्टेऽध्वरकर्मणि ।
रुद्रभागेन यज्ञस्ते कल्पितो नान्यथा क्वचित्

pūrṇabhāgostu te nāthāvaśiṣṭe'dhvarakarmaṇi |
rudrabhāgena yajñaste kalpito nānyathā kvacit

इत्युक्त्वा सप्रजेशश्च रमेशश्च कृतांजलिः ।
दंडवत्पतितो भूमौ क्षमापयितुमुद्यतः

ityuktvā saprajeśaśca rameśaśca kṛtāṃjaliḥ |
daṃḍavatpatito bhūmau kṣamāpayitumudyataḥ