अध्याय 36: हिमवान की स्वीकृति और लग्न का निश्चय

वसिष्ठस्य वचः श्रुत्वा सगणोपि हिमालयः ।
विस्मितो भार्य्यया शैलानुवाच स गिरीश्वरः

vasiṣṭhasya vacaḥ śrutvā sagaṇopi himālayaḥ |
vismito bhāryyayā śailānuvāca sa girīśvaraḥ

हे मेरो गिरिराट् सह्य गन्धमादन मन्दर ।
मैनाक विन्ध्य शैलेन्द्रास्सर्वे शृणुत मद्वचः

he mero girirāṭ sahya gandhamādana mandara |
maināka vindhya śailendrāssarve śṛṇuta madvacaḥ

वसिष्ठो हि वदत्येवं किं मे कार्य्यं विचार्य्यते ।
यथा तथा च शंसध्वं निर्णीय मनसाखिलम्

vasiṣṭho hi vadatyevaṃ kiṃ me kāryyaṃ vicāryyate |
yathā tathā ca śaṃsadhvaṃ nirṇīya manasākhilam

तच्छुत्वा वचनं तस्य सुमेरुप्रमुखाश्च ते ।
प्रोचुर्हिमालयं प्रीत्या सुनिर्णीय महीधराः

tacchutvā vacanaṃ tasya sumerupramukhāśca te |
procurhimālayaṃ prītyā sunirṇīya mahīdharāḥ

अधुना किं विमर्शेन कृतं कार्य्यं तथैव हि ।
उत्पन्नेयं महाभाग देवकार्यार्थमेव हि

adhunā kiṃ vimarśena kṛtaṃ kāryyaṃ tathaiva hi |
utpanneyaṃ mahābhāga devakāryārthameva hi

प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेवतारिणी ।
अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण यदि भाषिता

pradātavyā śivāyeti śivasyārthevatāriṇī |
anayārādhito rudro rudreṇa yadi bhāṣitā

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषाम्मेर्वादीनां हिमाचलः ।
सुप्रसन्नतरोभूद्वै जहास गिरिजा हृदि

etacchrutvā vacasteṣāmmervādīnāṃ himācalaḥ |
suprasannatarobhūdvai jahāsa girijā hṛdi

अरुन्धती च तां मेनां बोधयामास कारणात् ।
नानावाक्यसमूहेनेतिहासैर्विविधैरपि

arundhatī ca tāṃ menāṃ bodhayāmāsa kāraṇāt |
nānāvākyasamūhenetihāsairvividhairapi

अथ सा मेनका शैलपत्नी बुद्ध्वा प्रसन्नधीः ।
मुनीनरुन्धतीं शैलं भोजयित्वा बुभोज च

atha sā menakā śailapatnī buddhvā prasannadhīḥ |
munīnarundhatīṃ śailaṃ bhojayitvā bubhoja ca

अथ शैलवरो ज्ञानी सुसंसेव्य मुनींश्च ताम् ।
उवाच साञ्जलिः प्रीत्या प्रसन्नात्मागतभ्रमः

atha śailavaro jñānī susaṃsevya munīṃśca tām |
uvāca sāñjaliḥ prītyā prasannātmāgatabhramaḥ

सप्तर्षयो महाभागा वचः शृणुत मामकम् ।
विस्मयो मे गतस्सर्वश्शिवयोश्चरितं श्रुतम्

saptarṣayo mahābhāgā vacaḥ śṛṇuta māmakam |
vismayo me gatassarvaśśivayoścaritaṃ śrutam

मदीयं च शरीरम्वै पत्नी मेना सुतास्सुता ।
ऋद्धिस्सिद्धिश्च चान्यद्वै शिवस्यैव न चान्यथा

madīyaṃ ca śarīramvai patnī menā sutāssutā |
ṛddhissiddhiśca cānyadvai śivasyaiva na cānyathā

इत्युक्त्वा स तदा पुत्रीं दृष्ट्वा तत्सादरं च ताम् ।
भूषयित्वा तदङ्गानि ऋष्युत्संगे न्यवेशयेत्

ityuktvā sa tadā putrīṃ dṛṣṭvā tatsādaraṃ ca tām |
bhūṣayitvā tadaṅgāni ṛṣyutsaṃge nyaveśayet

उवाच च पुनः प्रीत्या शैलराज ऋषींस्तदा ॥ ।
अयं भागो मया तस्मै दातव्य इति निश्चितम्

uvāca ca punaḥ prītyā śailarāja ṛṣīṃstadā || |
ayaṃ bhāgo mayā tasmai dātavya iti niścitam

शंकरो भिक्षुकस्तेथ स्वयं दाता भवान् गिरे ।
भैक्ष्यञ्च पार्वती देवी किमतः परमुत्तमम्

śaṃkaro bhikṣukastetha svayaṃ dātā bhavān gire |
bhaikṣyañca pārvatī devī kimataḥ paramuttamam

हिमवन् शिखराणान्ते यद्धेतोस्सदृशी गतिः ।
धन्यस्त्वं सर्वशैलानामधिपस्सर्वतो वरः

himavan śikharāṇānte yaddhetossadṛśī gatiḥ |
dhanyastvaṃ sarvaśailānāmadhipassarvato varaḥ

एवमुक्त्वा तु कन्यायै मुनयो विमलाशयाः ।
आशिषं दत्तवन्तस्ते शिवाय सुखदा भव

evamuktvā tu kanyāyai munayo vimalāśayāḥ |
āśiṣaṃ dattavantaste śivāya sukhadā bhava

स्पृष्ट्वा करेण तां तत्र कल्याणं ते भविष्यति ।
शुक्लपक्षे यथा चन्द्रो वर्द्धन्तां त्वद्गुणास्तथा

spṛṣṭvā kareṇa tāṃ tatra kalyāṇaṃ te bhaviṣyati |
śuklapakṣe yathā candro varddhantāṃ tvadguṇāstathā

इत्युक्त्वा मुनयस्सर्वे दत्त्वा ते गिरये मुदा ।
पुष्पाणि फलयुक्तानि प्रत्ययं चक्रिरे तदा

ityuktvā munayassarve dattvā te giraye mudā |
puṣpāṇi phalayuktāni pratyayaṃ cakrire tadā

अरुन्धती तदा तत्र मेनां सा सुसुखी मुदा ।
गुणैश्च लोभयामास शिवस्य परमा सती

arundhatī tadā tatra menāṃ sā susukhī mudā |
guṇaiśca lobhayāmāsa śivasya paramā satī

हरिद्राकुंकुमैश्शैलश्मश्रूणि प्रत्यमार्जयत् ।
लौकिकाचारमाधाय मंगलायनमुत्तमम्

haridrākuṃkumaiśśailaśmaśrūṇi pratyamārjayat |
laukikācāramādhāya maṃgalāyanamuttamam

ततश्च ते चतुर्थेह्नि संधार्य्य लग्नमुत्तमम् ।
परस्परं च सन्तुष्य संजग्मुश्शिवसन्निधिम्

tataśca te caturthehni saṃdhāryya lagnamuttamam |
parasparaṃ ca santuṣya saṃjagmuśśivasannidhim

तत्र गत्वा शिवं नत्वा स्तुत्वा विवि धसूक्तिभिः ।
ऊचुः सर्वे वसिष्ठाद्या मुनयः परमेश्वरम्

tatra gatvā śivaṃ natvā stutvā vivi dhasūktibhiḥ |
ūcuḥ sarve vasiṣṭhādyā munayaḥ parameśvaram

देवदेव महादेव परमेश महाप्रभो ।
शृण्वस्मद्वचनं प्रीत्या यत्कृतं सेवकैस्तव

devadeva mahādeva parameśa mahāprabho |
śṛṇvasmadvacanaṃ prītyā yatkṛtaṃ sevakaistava

बोधितो गिरिराजश्च मेना विविधसूक्तिभिः ।
सेतिहासं महेशान प्रबुद्धोसौ न संशयः

bodhito girirājaśca menā vividhasūktibhiḥ |
setihāsaṃ maheśāna prabuddhosau na saṃśayaḥ

वाक्यदत्ता गिरीन्द्रेण पार्वती ते हि नान्यथा ।
उद्वाहाय प्रगच्छ त्वं गणैर्देवैश्च संयुतः

vākyadattā girīndreṇa pārvatī te hi nānyathā |
udvāhāya pragaccha tvaṃ gaṇairdevaiśca saṃyutaḥ

गच्छ शीघ्रं महादेव हिमाचलगृहं प्रभो ।
विवाहय यथा रीतिः पार्वतीमात्मजन्मने

gaccha śīghraṃ mahādeva himācalagṛhaṃ prabho |
vivāhaya yathā rītiḥ pārvatīmātmajanmane

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां लौकिकाचारतत्परः ।
प्रहृष्टात्मा महेशानः प्रहस्येदमुवाच सः

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ laukikācāratatparaḥ |
prahṛṣṭātmā maheśānaḥ prahasyedamuvāca saḥ

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतो मया ।
यथा पुरा भवद्भिस्तद्विधिः प्रोच्यो विशेषतः

vivāho hi mahābhāgā na dṛṣṭo na śruto mayā |
yathā purā bhavadbhistadvidhiḥ procyo viśeṣataḥ

तदाकर्ण्य महेशस्य लौकिकं वचनं शुभम् ।
प्रत्यूचुः प्रहसन्तस्ते देवदेवं सदाशिवम्

tadākarṇya maheśasya laukikaṃ vacanaṃ śubham |
pratyūcuḥ prahasantaste devadevaṃ sadāśivam

विष्णुमाहूय वै शीघ्रं ससमाजं विशेषतः ।
ब्रह्माणं ससुतं प्रीत्या तथा देवं शतक्रतुम्

viṣṇumāhūya vai śīghraṃ sasamājaṃ viśeṣataḥ |
brahmāṇaṃ sasutaṃ prītyā tathā devaṃ śatakratum

तथा ऋषिगणान्सर्वान् यक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।
सिद्धान् विद्याधरांश्चैव तथा चैवाप्सरोगणान्

tathā ṛṣigaṇānsarvān yakṣagandharvakinnarān |
siddhān vidyādharāṃścaiva tathā caivāpsarogaṇān

एतांश्चान्यान्प्रभो सर्वानानय स्वेह सादरम् ।
सर्वं संसाधयिष्यन्ति त्वत्कार्य्यं ते न संशयः

etāṃścānyānprabho sarvānānaya sveha sādaram |
sarvaṃ saṃsādhayiṣyanti tvatkāryyaṃ te na saṃśayaḥ

इत्युक्त्वा सप्त ऋषयस्तदाज्ञां प्राप्य ते मुदा ।
स्वधाम प्रययुस्सर्वे शंसन्तः शङ्करीं गतिम्

ityuktvā sapta ṛṣayastadājñāṃ prāpya te mudā |
svadhāma prayayussarve śaṃsantaḥ śaṅkarīṃ gatim