अध्याय 29: पार्वती शिव से विधिपूर्वक विवाह की प्रार्थना करती हैं

ब्रह्मन् विधे महाभाग किं जातं तदनन्तरम् ॥ ।
तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथय त्वं शिवायशः

brahman vidhe mahābhāga kiṃ jātaṃ tadanantaram || |
tatsarvaṃ śrotumicchāmi kathaya tvaṃ śivāyaśaḥ

देवर्षे श्रूयतां सम्यक्कथयामि कथां मुदा ।
तां महापापसंहर्त्रीं शिवभक्तिविवर्द्धिनीम्

devarṣe śrūyatāṃ samyakkathayāmi kathāṃ mudā |
tāṃ mahāpāpasaṃhartrīṃ śivabhaktivivarddhinīm

पार्वती वचनं श्रुत्वा हरस्स परमात्मनः ।
दृष्ट्वानन्दकरं रूपं जहर्षातीव च द्विज

pārvatī vacanaṃ śrutvā harassa paramātmanaḥ |
dṛṣṭvānandakaraṃ rūpaṃ jaharṣātīva ca dvija

प्रत्युवाच महा साध्वी स्वोपकण्ठस्थितं विभुम् ।
अतीव सुखिता देवी प्रीत्युत्फुल्लानना शिवा

pratyuvāca mahā sādhvī svopakaṇṭhasthitaṃ vibhum |
atīva sukhitā devī prītyutphullānanā śivā

त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतम्पुरा ।
दक्षयज्ञविनाशं हि यदर्थं कृतवान्हठात्

tvaṃ nātho mama deveśa tvayā kiṃ vismṛtampurā |
dakṣayajñavināśaṃ hi yadarthaṃ kṛtavānhaṭhāt

स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनयां कार्य्यसिद्धये ।
देवानां देव देदेश तारकाप्ताऽसुखात्मनाम्

sa tvaṃ sāhaṃ samutpannā menayāṃ kāryyasiddhaye |
devānāṃ deva dedeśa tārakāptā'sukhātmanām

यदि प्रसन्नो देवेश करोषि च कृपां यदि ।
पतिर्भव ममेशान मम वाक्यं कुरु प्रभो

yadi prasanno deveśa karoṣi ca kṛpāṃ yadi |
patirbhava mameśāna mama vākyaṃ kuru prabho

पितुर्गेहे मया सम्यग्गम्यते त्वदनुजया ।
प्रसिद्धं क्रियतां तद्वै विशुद्धं परमं यशः

piturgehe mayā samyaggamyate tvadanujayā |
prasiddhaṃ kriyatāṃ tadvai viśuddhaṃ paramaṃ yaśaḥ

गन्तव्यं भवता नाथ हिमवत्पार्श्वतं प्रभो ।
याचस्व मां ततो भिक्षु भूत्वा लीलाविशारदः

gantavyaṃ bhavatā nātha himavatpārśvataṃ prabho |
yācasva māṃ tato bhikṣu bhūtvā līlāviśāradaḥ

तथा त्वया प्रकर्तव्यं लोके ख्यापयता यशः ।
पितुर्मे सफलं सर्वं कुरुष्वैवं गृहामम्

tathā tvayā prakartavyaṃ loke khyāpayatā yaśaḥ |
piturme saphalaṃ sarvaṃ kuruṣvaivaṃ gṛhāmam

ऋषिभिर्बोधितः प्रीत्या स्वबन्धुपरिवारितः ।
करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं पिता मम

ṛṣibhirbodhitaḥ prītyā svabandhuparivāritaḥ |
kariṣyati na saṃdehastava vākyaṃ pitā mama

दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव ।
यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया

dakṣakanyā purāhaṃ vai pitrā dattā yadā tava |
yathoktavidhinā tatra vivāho na kṛtastvayā

न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण जनकेन मे ।
ग्रहाणां विषयस्तेन सच्छिद्रोयं महानभूत्

na grahāḥ pūjitāstena dakṣeṇa janakena me |
grahāṇāṃ viṣayastena sacchidroyaṃ mahānabhūt

तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि मे प्रभो ।
विवाहं त्वं महादेव देवानां कार्य्यसिद्धये

tasmādyathoktavidhinā kartumarhasi me prabho |
vivāhaṃ tvaṃ mahādeva devānāṃ kāryyasiddhaye

विवाहस्य यथा रीतिः कर्तव्या सा तथा धुवम् ।
जानातु हिमवान् सम्यक् कृतं पुत्र्या शुभं तपः

vivāhasya yathā rītiḥ kartavyā sā tathā dhuvam |
jānātu himavān samyak kṛtaṃ putryā śubhaṃ tapaḥ

इत्येवं वचनं श्रुत्वा सुप्रसन्नस्सदाशिवः ।
प्रोवाच वचनं प्रीत्या गिरिजां प्रहसन्निव

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā suprasannassadāśivaḥ |
provāca vacanaṃ prītyā girijāṃ prahasanniva

शृणु देवि महेशानि परमं वचनं मम ।
यथोचितं सुमाङ्गल्यमविकारि तथा कुरु

śṛṇu devi maheśāni paramaṃ vacanaṃ mama |
yathocitaṃ sumāṅgalyamavikāri tathā kuru

ब्रह्मादिकानि भूतानि त्वनित्यानि वरानने ।
दृष्टं यत्सर्वमेतच्च नश्वरं विद्धि भामिनि

brahmādikāni bhūtāni tvanityāni varānane |
dṛṣṭaṃ yatsarvametacca naśvaraṃ viddhi bhāmini

एकोनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणान्वितः ॥ ।
ज्योत्स्नया यो विभाति परज्योत्स्नान्वितोऽभवत्

ekonekatvamāpanno nirguṇo hi guṇānvitaḥ || |
jyotsnayā yo vibhāti parajyotsnānvito'bhavat

स्वतन्त्रः परतन्त्रश्च त्वया देवि कृतो ह्यहम् ।
सर्वकर्त्री च प्रकृतिर्महामाया त्वमेव हि

svatantraḥ paratantraśca tvayā devi kṛto hyaham |
sarvakartrī ca prakṛtirmahāmāyā tvameva hi

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना हि विधृतं परया स्वबुद्ध्या ।
सवार्त्मभिस्सुकृतिभिः परमात्मभावैस्संसिक्तमात्मनि गणः परिवेष्टितश्च

māyāmayaṃ kṛtamidaṃ ca jagatsamagraṃ sarvātmanā hi vidhṛtaṃ parayā svabuddhyā |
savārtmabhissukṛtibhiḥ paramātmabhāvaissaṃsiktamātmani gaṇaḥ pariveṣṭitaśca

के ग्रहाः के ऋतुगणाः के वान्येपि त्वया ग्रहाः ।
किमुक्तं चाधुना देवि शिवार्थं वरवर्णिनि

ke grahāḥ ke ṛtugaṇāḥ ke vānyepi tvayā grahāḥ |
kimuktaṃ cādhunā devi śivārthaṃ varavarṇini

गुणकार्य्यप्रभेदेनावाभ्यां प्रादुर्भवः कृतः ।
भक्तहेतोर्जगत्यस्मिन्भक्तवत्सलभावतः

guṇakāryyaprabhedenāvābhyāṃ prādurbhavaḥ kṛtaḥ |
bhaktahetorjagatyasminbhaktavatsalabhāvataḥ

त्वं हि वै प्रकृतिस्सूक्ष्मा रजस्सत्त्वतमोमयी ।
व्यापारदक्षा सततं सगुणा निर्गुणापि च

tvaṃ hi vai prakṛtissūkṣmā rajassattvatamomayī |
vyāpāradakṣā satataṃ saguṇā nirguṇāpi ca

सर्वेषामिह भूतानामहमात्मा सुमध्यमे ।
निर्विकारी निरीहश्च भक्तेच्छोपात्तविग्रहः

sarveṣāmiha bhūtānāmahamātmā sumadhyame |
nirvikārī nirīhaśca bhaktecchopāttavigrahaḥ

हिमालयं न गच्छेयं जनकं तव शैलजे ।
ततस्त्वां भिक्षुको भूत्वा न याचेयं कथंचन

himālayaṃ na gaccheyaṃ janakaṃ tava śailaje |
tatastvāṃ bhikṣuko bhūtvā na yāceyaṃ kathaṃcana

महागुणैर्गरिष्ठोपि महात्मापि गिरीन्द्रजे ।
देहीतिवचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम्

mahāguṇairgariṣṭhopi mahātmāpi girīndraje |
dehītivacanātsadyaḥ puruṣo yāti lāghavam

इत्थं ज्ञात्वा तु कल्याणि किमस्माकं वदस्यथ ।
कार्य्यं त्वदाज्ञया भद्रे यथेच्छसि तथा कुरु

itthaṃ jñātvā tu kalyāṇi kimasmākaṃ vadasyatha |
kāryyaṃ tvadājñayā bhadre yathecchasi tathā kuru

तेनोक्तापि महादेवी सा साध्वी कमलेक्षणा ।
जगाद शंकरं भक्त्या सुप्रणम्य पुनः पुनः

tenoktāpi mahādevī sā sādhvī kamalekṣaṇā |
jagāda śaṃkaraṃ bhaktyā supraṇamya punaḥ punaḥ

त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्य्या विचारणा ।
स्वतन्त्रौ भक्तवशगौ निर्गुणौ सगुणावपि

tvamātmā prakṛtiścāhaṃ nātra kāryyā vicāraṇā |
svatantrau bhaktavaśagau nirguṇau saguṇāvapi

प्रयत्नेन त्वया शम्भो कार्यं वाक्यं मम प्रभो ।
याचस्व मां हिमगिरेस्सौभाग्यं देहि शङ्कर

prayatnena tvayā śambho kāryaṃ vākyaṃ mama prabho |
yācasva māṃ himagiressaubhāgyaṃ dehi śaṅkara

कृपां कुरु महेशान तव भक्तास्मि नित्यशः ।
तव पत्नी सदा नाथ ह्यहं जन्मनि जन्मनि

kṛpāṃ kuru maheśāna tava bhaktāsmi nityaśaḥ |
tava patnī sadā nātha hyahaṃ janmani janmani

त्वं ब्रह्म परमात्मा हि निर्गुणः प्रकृतेः परः ।
निर्विकारी निरीहश्च स्वतन्त्रः परमेश्वरः

tvaṃ brahma paramātmā hi nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ |
nirvikārī nirīhaśca svatantraḥ parameśvaraḥ

तथापि सगुणोपीह भक्तोद्धारपरायणः ।
विहारी स्वात्मनिरतो नानालीलाविशारदः

tathāpi saguṇopīha bhaktoddhāraparāyaṇaḥ |
vihārī svātmanirato nānālīlāviśāradaḥ

सर्वथा त्वामहं जाने महादेव महेश्वर ।
किमुक्तेन च सर्वज्ञ बहुना हि दयां कुरु

sarvathā tvāmahaṃ jāne mahādeva maheśvara |
kimuktena ca sarvajña bahunā hi dayāṃ kuru

विस्तारय यशो लोके कृत्वा लीलां महाद्भुताम् ।
यत्सुगीय जना नाथांजसोत्तीर्णा भवाम्बुधेः

vistāraya yaśo loke kṛtvā līlāṃ mahādbhutām |
yatsugīya janā nāthāṃjasottīrṇā bhavāmbudheḥ

इत्येवमुक्त्वा गिरिजा सुप्रणम्य पुनः पुनः ।
विरराम महेशानं नतस्कन्धा कृतांजलिः

ityevamuktvā girijā supraṇamya punaḥ punaḥ |
virarāma maheśānaṃ nataskandhā kṛtāṃjaliḥ

इत्येवमुक्तस्स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडम्बनाय ।
तथेति मत्त्वा प्रहसन्बभूव मुदान्वितः कर्तुमनास्तदेव

ityevamuktassa tayā mahātmā maheśvaro lokaviḍambanāya |
tatheti mattvā prahasanbabhūva mudānvitaḥ kartumanāstadeva

ततो ह्यन्तर्हितश्शम्भुर्बभूव सुप्रहर्षितः ।
कैलासं प्रययौ काल्या विरहाकृष्टमानसः

tato hyantarhitaśśambhurbabhūva supraharṣitaḥ |
kailāsaṃ prayayau kālyā virahākṛṣṭamānasaḥ

तत्र गत्वा महेशानो नन्द्यादिभ्यस्स ऊचिवान् ।
वृत्तान्तं सकलं तम्वै परमानन्दनिर्भरः

tatra gatvā maheśāno nandyādibhyassa ūcivān |
vṛttāntaṃ sakalaṃ tamvai paramānandanirbharaḥ

तेऽपि श्रुत्वा गणास्सर्वे भैरवाद्याश्च सर्वशः ।
बभूवुस्सुखिनोत्यन्तं विदधुः परमोत्सवम्

te'pi śrutvā gaṇāssarve bhairavādyāśca sarvaśaḥ |
babhūvussukhinotyantaṃ vidadhuḥ paramotsavam

सुमंगलं तत्र द्विज बभूवातीव नारद ।
सर्वेषां दुःखनाशोभूद्रुद्रः प्रापापि संमुदम्

sumaṃgalaṃ tatra dvija babhūvātīva nārada |
sarveṣāṃ duḥkhanāśobhūdrudraḥ prāpāpi saṃmudam