अध्याय 2: पितरों की तीन कन्याओं को सनत्कुमार का शाप

विधे प्राज्ञ वदेदानीं मेनोत्पत्तिं समादरात् ।
अपि शापं समाचक्ष्व कुरु संदेहभंजनम्

vidhe prājña vadedānīṃ menotpattiṃ samādarāt |
api śāpaṃ samācakṣva kuru saṃdehabhaṃjanam

शृणु नारद सुप्रीत्या मेनोत्पत्तिं विवेकतः ।
मुनिभिः सह वक्ष्येहं सुतवर्य्य महाबुध

śṛṇu nārada suprītyā menotpattiṃ vivekataḥ |
munibhiḥ saha vakṣyehaṃ sutavaryya mahābudha

दक्षनामा मम सुतो यः पुरा कथितो मुने ।
तस्य जाताः सुताः षष्टिप्रमितास्सृष्टिकारणाः

dakṣanāmā mama suto yaḥ purā kathito mune |
tasya jātāḥ sutāḥ ṣaṣṭipramitāssṛṣṭikāraṇāḥ

तासां विवाहमकरोत्स वरैः कश्यपादिभिः ।
विदितं ते समस्तं तत्प्रस्तुतं शृणु नारद

tāsāṃ vivāhamakarotsa varaiḥ kaśyapādibhiḥ |
viditaṃ te samastaṃ tatprastutaṃ śṛṇu nārada

तासां मध्ये स्वधानाम्नीं पितृभ्यो दत्तवान्सुताम् ।
तिस्रोभवन्सुतास्तस्यास्सुभगा धर्ममूर्तयः

tāsāṃ madhye svadhānāmnīṃ pitṛbhyo dattavānsutām |
tisrobhavansutāstasyāssubhagā dharmamūrtayaḥ

तासां नामानि शृणु मे पावनानि मुनीश्वर ।
सदा विघ्नहराण्येव महामंगलदानि च

tāsāṃ nāmāni śṛṇu me pāvanāni munīśvara |
sadā vighnaharāṇyeva mahāmaṃgaladāni ca

मेनानाम्नी सुता ज्येष्ठा मध्या धन्या कलावती ।
अन्त्या एतास्सुतास्सर्वाः पितॄणाम्मानसोद्भवाः

menānāmnī sutā jyeṣṭhā madhyā dhanyā kalāvatī |
antyā etāssutāssarvāḥ pitṝṇāmmānasodbhavāḥ

अयोनिजाः स्वधायाश्च लोकतस्तत्सुता मताः ॥ ।
आसाम्प्रोच्य सुनामानि सर्वान्कामाञ्जनो लभेत्

ayonijāḥ svadhāyāśca lokatastatsutā matāḥ || |
āsāmprocya sunāmāni sarvānkāmāñjano labhet

जगद्वंद्याः सदा लोकमातरः परमोददाः ।
योगिन्यः परमा ज्ञाननिधानास्तास्त्रिलोकगाः

jagadvaṃdyāḥ sadā lokamātaraḥ paramodadāḥ |
yoginyaḥ paramā jñānanidhānāstāstrilokagāḥ

एकस्मिन्समये तिस्रो भगिन्यस्ता मुनीश्वर ।
श्वेतद्वीपं विष्णुलोकं जग्मुर्दर्शनहेतवे

ekasminsamaye tisro bhaginyastā munīśvara |
śvetadvīpaṃ viṣṇulokaṃ jagmurdarśanahetave

कृत्वा प्रणामं विष्णोश्च संस्तुतिं भक्तिसंयुताः ।
तस्थुस्तदाज्ञया तत्र सुसमाजो महानभूत्

kṛtvā praṇāmaṃ viṣṇośca saṃstutiṃ bhaktisaṃyutāḥ |
tasthustadājñayā tatra susamājo mahānabhūt

तदैव सनकाद्यास्तु सिद्धा ब्रह्मसुता मुने ।
गतास्तत्र हरिं नत्वा स्तुत्वा तस्थुस्तदाज्ञया

tadaiva sanakādyāstu siddhā brahmasutā mune |
gatāstatra hariṃ natvā stutvā tasthustadājñayā

सनकाद्यान्मुनीन्दृष्ट्वोत्तस्थुस्ते सकला द्रुतम् ।
तत्रस्थान्संस्थितान्नत्वा देवाद्याँल्लोकवन्दितान्

sanakādyānmunīndṛṣṭvottasthuste sakalā drutam |
tatrasthānsaṃsthitānnatvā devādyām̐llokavanditān

तिस्रो भगिन्यस्तांस्तत्र नोत्तस्थुर्मोहिता मुने ।
मायया दैवविवशाश्शङ्करस्य परात्मनः

tisro bhaginyastāṃstatra nottasthurmohitā mune |
māyayā daivavivaśāśśaṅkarasya parātmanaḥ

मोहिनी सर्व लोकानां शिवमाया गरीयसी ।
तदधीनं जगत्सर्वं शिवेच्छा सा प्रकीर्त्यते

mohinī sarva lokānāṃ śivamāyā garīyasī |
tadadhīnaṃ jagatsarvaṃ śivecchā sā prakīrtyate

प्रारब्धं प्रोच्यते सैव तन्नामानि ह्यनेकशः ।
शिवेच्छया भवत्येव नात्र कार्या विचारणा

prārabdhaṃ procyate saiva tannāmāni hyanekaśaḥ |
śivecchayā bhavatyeva nātra kāryā vicāraṇā

भूत्वा तद्वशगास्ता वै न चक्रुरपि तन्नतिम् ।
विस्मितास्सम्प्रदृश्यैव संस्थितास्तत्र केवलम्

bhūtvā tadvaśagāstā vai na cakrurapi tannatim |
vismitāssampradṛśyaiva saṃsthitāstatra kevalam

तादृशीं तद्गतिं दृष्ट्वा सनकाद्या मुनीश्वराः ।
ज्ञानिनोऽपि परं चक्रुः क्रोधं दुर्विषहं च ते

tādṛśīṃ tadgatiṃ dṛṣṭvā sanakādyā munīśvarāḥ |
jñānino'pi paraṃ cakruḥ krodhaṃ durviṣahaṃ ca te

शिवेच्छामोहितस्तत्र सक्रोधस्ता उवाच ह ।
सनत्कुमारो योगीशश्शापन्दण्डकरं ददन्

śivecchāmohitastatra sakrodhastā uvāca ha |
sanatkumāro yogīśaśśāpandaṇḍakaraṃ dadan

यूयं तिस्रो भगिन्यश्च मूढाः सद्वयुनोज्झिताः ।
अज्ञातश्रुतितत्त्वा हि पितृकन्या अपि ध्रुवम्

yūyaṃ tisro bhaginyaśca mūḍhāḥ sadvayunojjhitāḥ |
ajñātaśrutitattvā hi pitṛkanyā api dhruvam

अभ्युत्थानं कृतं नो यन्नमस्कारोपि गर्वतः ।
मोहिता नरभावत्वात्स्वर्गाद्दूरा भवन्तु हि

abhyutthānaṃ kṛtaṃ no yannamaskāropi garvataḥ |
mohitā narabhāvatvātsvargāddūrā bhavantu hi

नरस्त्रियः सम्भवन्तु तिस्रोऽपि ज्ञानमोहिताः ।
स्वकर्मणः प्रभणावे लभध्वं फलमीदृशम्

narastriyaḥ sambhavantu tisro'pi jñānamohitāḥ |
svakarmaṇaḥ prabhaṇāve labhadhvaṃ phalamīdṛśam

इत्याकर्ण्य च साध्व्यस्तास्तिस्रोऽपि चकिता भृशम् ।
पतित्वा पादयोस्तस्य समूचूर्नतमस्तकाः

ityākarṇya ca sādhvyastāstisro'pi cakitā bhṛśam |
patitvā pādayostasya samūcūrnatamastakāḥ

मुनिवर्य्य दयासिन्धो प्रसन्नो भव चाधुना ।
त्वत्प्रणामं वयं मूढाः कुर्महे स्म न भावतः

munivaryya dayāsindho prasanno bhava cādhunā |
tvatpraṇāmaṃ vayaṃ mūḍhāḥ kurmahe sma na bhāvataḥ

प्राप्तं च तत्फलं विप्र न ते दोषो महामुने ।
अनुग्रहं कुरुष्वात्र लभेम स्वर्गतिम्पुनः

prāptaṃ ca tatphalaṃ vipra na te doṣo mahāmune |
anugrahaṃ kuruṣvātra labhema svargatimpunaḥ

श्रुत्वा तद्वचनं तात प्रोवाच स मुनिस्तदा ।
शापोद्धारं प्रसन्नात्मा प्रेरितः शिवमायया

śrutvā tadvacanaṃ tāta provāca sa munistadā |
śāpoddhāraṃ prasannātmā preritaḥ śivamāyayā

पितॄणां तनयास्तिस्रः शृणुत प्रीतमानसाः ।
वचनं मम शोकघ्नं सुखदं सर्वदैव वः

pitṝṇāṃ tanayāstisraḥ śṛṇuta prītamānasāḥ |
vacanaṃ mama śokaghnaṃ sukhadaṃ sarvadaiva vaḥ

विष्णोरंशस्य शैलस्य हिमाधारस्य कामिनी ।
ज्येष्ठा भवतु तत्कन्या भविष्यत्येव पार्वती

viṣṇoraṃśasya śailasya himādhārasya kāminī |
jyeṣṭhā bhavatu tatkanyā bhaviṣyatyeva pārvatī

धन्या प्रिया द्वितीया तु योगिनी जनकस्य च ।
तस्याः कन्या महालक्ष्मीर्नाम्ना सीता भविष्यति

dhanyā priyā dvitīyā tu yoginī janakasya ca |
tasyāḥ kanyā mahālakṣmīrnāmnā sītā bhaviṣyati

वृषभानस्य वैश्यस्य कनिष्ठा च कलावती ॥ ।
भविष्यति प्रिया राधा तत्सुता द्वापरान्ततः

vṛṣabhānasya vaiśyasya kaniṣṭhā ca kalāvatī || |
bhaviṣyati priyā rādhā tatsutā dvāparāntataḥ

मेनका योगिनी पत्या पार्वत्याश्च वरेण च ।
तेन देहेन कैलासं गमिष्यति परम्पदम्

menakā yoginī patyā pārvatyāśca vareṇa ca |
tena dehena kailāsaṃ gamiṣyati parampadam

धन्या च सीतया सीरध्वजो जनकवंशजः ।
जीवन्मुक्तो महायोगी वैकुण्ठं च गमिष्यति

dhanyā ca sītayā sīradhvajo janakavaṃśajaḥ |
jīvanmukto mahāyogī vaikuṇṭhaṃ ca gamiṣyati

कलावती वृषभानस्य कौतुकात्कन्यया सह ।
जीवन्मुक्ता च गोलोकं गमिष्यति न संशयः

kalāvatī vṛṣabhānasya kautukātkanyayā saha |
jīvanmuktā ca golokaṃ gamiṣyati na saṃśayaḥ

विना विपत्तिं महिमा केषां कुत्र भविष्यति ।
सुकर्मिणां गते दुःखे प्रभवेद्दुर्लभं सुखम्

vinā vipattiṃ mahimā keṣāṃ kutra bhaviṣyati |
sukarmiṇāṃ gate duḥkhe prabhaveddurlabhaṃ sukham

यूयं पितॄणां तनयास्सर्वास्स्वर्गविलासिकाः ।
कर्मक्षयश्च युष्माकमभवद्विष्णुदर्शनात्

yūyaṃ pitṝṇāṃ tanayāssarvāssvargavilāsikāḥ |
karmakṣayaśca yuṣmākamabhavadviṣṇudarśanāt

इत्युक्त्वा पुनरप्याह गतक्रोधो मुनीश्वरः ।
शिवं संस्मृत्य मनसा ज्ञानदं भुक्तिमुक्तिदम्

ityuktvā punarapyāha gatakrodho munīśvaraḥ |
śivaṃ saṃsmṛtya manasā jñānadaṃ bhuktimuktidam

अपरं शृणुत प्रीत्या मद्वचस्सुखदं सदा ।
धन्या यूयं शिवप्रीता मान्याः पूज्या ह्यभीक्ष्णशः

aparaṃ śṛṇuta prītyā madvacassukhadaṃ sadā |
dhanyā yūyaṃ śivaprītā mānyāḥ pūjyā hyabhīkṣṇaśaḥ

मेनायास्तनया देवी पार्वती जगदम्बिका ।
भविष्यति प्रिया शम्भोस्तपः कृत्वा सुदुस्सहम्

menāyāstanayā devī pārvatī jagadambikā |
bhaviṣyati priyā śambhostapaḥ kṛtvā sudussaham

धन्या सुता स्मृता सीता रामपत्नी भविष्यति ।
लौकिकाचारमाश्रित्य रामेण विहरिष्यति

dhanyā sutā smṛtā sītā rāmapatnī bhaviṣyati |
laukikācāramāśritya rāmeṇa vihariṣyati

कलावतीसुता राधा साक्षाद्गोलोकवासिनी ।
गुप्तस्नेहनिबद्धा सा कृष्णपत्नी भविष्यति

kalāvatīsutā rādhā sākṣādgolokavāsinī |
guptasnehanibaddhā sā kṛṣṇapatnī bhaviṣyati

इत्थमाभाष्य स मुनिर्भ्रातृभिस्सह संस्तुतः ।
सनत्कुमारो भगवाँस्तत्रैवान्तर्हितोऽभवत्

itthamābhāṣya sa munirbhrātṛbhissaha saṃstutaḥ |
sanatkumāro bhagavām̐statraivāntarhito'bhavat

तिस्रो भगिन्यस्तास्तात पितॄणां मानसीः सुताः ।
गतपापास्सुखं प्राप्य स्वधाम प्रययुर्द्रुतम्

tisro bhaginyastāstāta pitṝṇāṃ mānasīḥ sutāḥ |
gatapāpāssukhaṃ prāpya svadhāma prayayurdrutam