अध्याय 9: अन्धी चाण्डाली को शिवलोक की प्राप्ति

सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शैवसत्तमः ।
चाण्डाली का समाख्याता तत्कथां कथय प्रभो

sūtasūta mahābhāga dhanyastvaṃ śaivasattamaḥ |
cāṇḍālī kā samākhyātā tatkathāṃ kathaya prabho

द्विजाः शृणुत सद्भक्त्या तां कथां परमाद्भुताम् ।
शिवप्रभावसंमिश्रां शृण्वतां भक्तिवर्द्धिनीम्

dvijāḥ śṛṇuta sadbhaktyā tāṃ kathāṃ paramādbhutām |
śivaprabhāvasaṃmiśrāṃ śṛṇvatāṃ bhaktivarddhinīm

चांडाली सा पूर्वभरेऽभवद्ब्राह्मणकन्यका ।
सौमिनी नाम चन्द्रास्या सर्वलक्षणसंयुता

cāṃḍālī sā pūrvabhare'bhavadbrāhmaṇakanyakā |
sauminī nāma candrāsyā sarvalakṣaṇasaṃyutā

अथ सा समये कन्या युवतिः सौमिनी द्विजाः ।
पित्रा दत्ता च कस्मैचिद्विधिना द्विजसूनवे

atha sā samaye kanyā yuvatiḥ sauminī dvijāḥ |
pitrā dattā ca kasmaicidvidhinā dvijasūnave

सा भर्तारमनुप्राप्य किंचित्कालं शुभव्रता ।
रेमे तेन द्विजश्रेष्ठा नवयौवनशालिनी

sā bhartāramanuprāpya kiṃcitkālaṃ śubhavratā |
reme tena dvijaśreṣṭhā navayauvanaśālinī

अथ तस्याः पतिर्विप्रस्तरुणस्सुरुजार्दितः ।
सौमिन्याः कालयोगात्तु पञ्चत्वमगमद्द्विजाः

atha tasyāḥ patirviprastaruṇassurujārditaḥ |
sauminyāḥ kālayogāttu pañcatvamagamaddvijāḥ

मृते भर्तरि सा नारी दुखितातिविषण्णधीः ।
किंचित्कालं शुभाचारा सुशीलोवास सद्मनि

mṛte bhartari sā nārī dukhitātiviṣaṇṇadhīḥ |
kiṃcitkālaṃ śubhācārā suśīlovāsa sadmani

ततस्सा मन्मथाविष्टहृदया विधवापि च ।
युवावस्थाविशेषेण बभूव व्यभिचारिणी

tatassā manmathāviṣṭahṛdayā vidhavāpi ca |
yuvāvasthāviśeṣeṇa babhūva vyabhicāriṇī

तज्ज्ञात्वा गोत्रिणस्तस्या दुष्कर्म कुलदूषणम् ।
समेतास्तत्यजु दूरं नीत्वा तां सकचग्रहाम्

tajjñātvā gotriṇastasyā duṣkarma kuladūṣaṇam |
sametāstatyaju dūraṃ nītvā tāṃ sakacagrahām

कश्चिच्छूद्रवरस्तां वै विचरन्तीं निजेच्छया ।
दृष्ट्वा वने स्त्रियं चक्रे निनाय स्वगृहं तत

kaścicchūdravarastāṃ vai vicarantīṃ nijecchayā |
dṛṣṭvā vane striyaṃ cakre nināya svagṛhaṃ tata

अथ सा पिशिताहारा नित्यमापीतवारुणी ।
अजीजनत्सुतान्तेन शूद्रेण सुरतप्रिया

atha sā piśitāhārā nityamāpītavāruṇī |
ajījanatsutāntena śūdreṇa suratapriyā

कदाचिद्भर्तरि क्वापि याते पीतसुराथ सा ।
इयेष पिशिताहारं सौमिनी व्यभिचारिणी

kadācidbhartari kvāpi yāte pītasurātha sā |
iyeṣa piśitāhāraṃ sauminī vyabhicāriṇī

ततो मेषेषु बद्धेषु गोभिस्सह बहिर्व्रजे ।
निशामुखे तमोऽन्धे हि खड्गमादाय सा ययौ

tato meṣeṣu baddheṣu gobhissaha bahirvraje |
niśāmukhe tamo'ndhe hi khaḍgamādāya sā yayau

अविमृश्य मदावेशान्मेषबुद्याऽऽमिष प्रिया ।
एकं जघान गोवत्सं क्रोशंतमतिदुर्भगा

avimṛśya madāveśānmeṣabudyā''miṣa priyā |
ekaṃ jaghāna govatsaṃ krośaṃtamatidurbhagā

हतं तं गृहमानीय ज्ञात्वा गोवत्समंगना ।
भीता शिवशिवेत्याह केनचित्पुण्यकर्मणा

hataṃ taṃ gṛhamānīya jñātvā govatsamaṃganā |
bhītā śivaśivetyāha kenacitpuṇyakarmaṇā

सा मुहूर्तं शिवं ध्यात्वामिषभोजनलालसा ।
छित्त्वा तमेव गोवत्सं चकाराहारमीप्सितम्

sā muhūrtaṃ śivaṃ dhyātvāmiṣabhojanalālasā |
chittvā tameva govatsaṃ cakārāhāramīpsitam

एवं बहुतिथे काले गते सा सौमिनी द्विजाः ।
कालस्य वशमापन्ना जगाम यमसंक्षयम्

evaṃ bahutithe kāle gate sā sauminī dvijāḥ |
kālasya vaśamāpannā jagāma yamasaṃkṣayam

यमोऽपि धर्ममालोक्य तस्याः कर्म च पौर्विकम् ।
निवर्त्य निरयावासाच्चक्रे चाण्डालजातिकाम्

yamo'pi dharmamālokya tasyāḥ karma ca paurvikam |
nivartya nirayāvāsāccakre cāṇḍālajātikām

साथ भ्रष्टा यमपुराच्चाण्डालीगर्भमाश्रिता ।
ततो बभूव जन्मान्धा प्रशांतांगारमेचका

sātha bhraṣṭā yamapurāccāṇḍālīgarbhamāśritā |
tato babhūva janmāndhā praśāṃtāṃgāramecakā

जन्मान्धा साथ बाल्येऽपि विध्वस्तपितृमातृका ।
ऊढा न केनचिद्दुष्टा महाकुष्ठरुजार्दिता

janmāndhā sātha bālye'pi vidhvastapitṛmātṛkā |
ūḍhā na kenacidduṣṭā mahākuṣṭharujārditā

ततः क्षुधार्दिता दीना यष्टिपाणिर्गतेक्षणा ।
चाण्डालोच्छिष्टपिंडेन जठराग्निमतपर्यत्

tataḥ kṣudhārditā dīnā yaṣṭipāṇirgatekṣaṇā |
cāṇḍālocchiṣṭapiṃḍena jaṭharāgnimataparyat

एवं कृच्छ्रेण महता नीत्वा स्वविपुलं वयः ।
जरयाग्रस्तसवार्ङ्गी दुःखमाप दुरत्ययम्

evaṃ kṛcchreṇa mahatā nītvā svavipulaṃ vayaḥ |
jarayāgrastasavārṅgī duḥkhamāpa duratyayam

कदाचित्साथ चांडाली गोकर्णं तं महाजनान् ।
आयास्यंत्यां शिवतिथौ गच्छतो बुबुधेऽन्वगान्

kadācitsātha cāṃḍālī gokarṇaṃ taṃ mahājanān |
āyāsyaṃtyāṃ śivatithau gacchato bubudhe'nvagān

अथासावपि चांडाली वसनासनतृष्णया ।
महाजनान् याचयितुं संचचार शनैः शनैः

athāsāvapi cāṃḍālī vasanāsanatṛṣṇayā |
mahājanān yācayituṃ saṃcacāra śanaiḥ śanaiḥ

गत्वा तत्राथ चांडाली प्रार्थयन्ती महाजनान् ।
यत्र तत्र चचारासौ दीनवाक्प्रसृताञ्जलिः

gatvā tatrātha cāṃḍālī prārthayantī mahājanān |
yatra tatra cacārāsau dīnavākprasṛtāñjaliḥ

एवमभ्यर्थयंत्यास्तु चांडाल्याः प्रसृताञ्जलौ ।
एकः पुण्यतमः पान्थः प्राक्षिपद्बिल्वमंजरीम्

evamabhyarthayaṃtyāstu cāṃḍālyāḥ prasṛtāñjalau |
ekaḥ puṇyatamaḥ pānthaḥ prākṣipadbilvamaṃjarīm

तामंजलौ निपतिता सा विमृश्य पुनः पुनः ।
अभक्ष्यमिति मत्वाथ दूरे प्राक्षिपदातुरा

tāmaṃjalau nipatitā sā vimṛśya punaḥ punaḥ |
abhakṣyamiti matvātha dūre prākṣipadāturā

तस्याः कराद्विनिर्मुक्ता रात्रौ सा बिल्वमंजरी ।
पपात कस्यचिद्दिष्ट्या शिवलिंगस्य मस्तके

tasyāḥ karādvinirmuktā rātrau sā bilvamaṃjarī |
papāta kasyaciddiṣṭyā śivaliṃgasya mastake

सैवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थजनान्मुहुः ।
याचमानापि यत्किंचिन्न लेभे दैवयोगतः

saivaṃ śivacaturdaśyāṃ rātrau pānthajanānmuhuḥ |
yācamānāpi yatkiṃcinna lebhe daivayogataḥ

एवं शिवचतुर्दश्या व्रतं जातं च निर्मलम् ।
अज्ञानतो जागरणं परमानन्ददायकम्

evaṃ śivacaturdaśyā vrataṃ jātaṃ ca nirmalam |
ajñānato jāgaraṇaṃ paramānandadāyakam

ततः प्रभाते सा नारी शोकेन महता वृता ।
शनैर्निववृते दीना स्वदेशायैव केवलम्

tataḥ prabhāte sā nārī śokena mahatā vṛtā |
śanairnivavṛte dīnā svadeśāyaiva kevalam

श्रांता चिरोपवासेन निपतंती पदेपदे ।
अतीत्य तावतीं भूमिं निपपात विचेतना

śrāṃtā ciropavāsena nipataṃtī padepade |
atītya tāvatīṃ bhūmiṃ nipapāta vicetanā

अथ सा शंभुकृपया जगाम परमं पदम् ।
आरुह्य सुविमानं च नीतं शिवगणैर्द्रुतम्

atha sā śaṃbhukṛpayā jagāma paramaṃ padam |
āruhya suvimānaṃ ca nītaṃ śivagaṇairdrutam

आदौ यदेषा शिवनाम नारी प्रमादतो वाप्यसती जगाद ।
तेनेह भूयः सुकृतेन विप्रा महाबलस्थानमवाप दिव्यम्

ādau yadeṣā śivanāma nārī pramādato vāpyasatī jagāda |
teneha bhūyaḥ sukṛtena viprā mahābalasthānamavāpa divyam

श्रीगोकर्णे शिवतिथावुपोष्य शिवमस्तके ।
कृत्वा जागरणं सा हि चक्रे बिल्वार्चनं निशि

śrīgokarṇe śivatithāvupoṣya śivamastake |
kṛtvā jāgaraṇaṃ sā hi cakre bilvārcanaṃ niśi

अकामतः कृतस्यास्य पुण्यस्यैव च तत्फलम् ।
भुनक्त्यद्यापि सा चैव महाबलप्रसादतः

akāmataḥ kṛtasyāsya puṇyasyaiva ca tatphalam |
bhunaktyadyāpi sā caiva mahābalaprasādataḥ

एवंविधं महालिंगं शंकरस्य महाबलम् ।
सर्वपापहरं सद्यः परमानन्ददायकम्

evaṃvidhaṃ mahāliṃgaṃ śaṃkarasya mahābalam |
sarvapāpaharaṃ sadyaḥ paramānandadāyakam

एवं वः कथितं विप्रा माहात्म्यं परमं मया ।
महाबलाभिधानस्य शिवलिंगवरस्य हि

evaṃ vaḥ kathitaṃ viprā māhātmyaṃ paramaṃ mayā |
mahābalābhidhānasya śivaliṃgavarasya hi

अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यं तस्य चाद्भुतम् ।
श्रुतमात्रेण येनाशु शिवे भक्तिः प्रजायते

athānyadapi vakṣyāmi māhātmyaṃ tasya cādbhutam |
śrutamātreṇa yenāśu śive bhaktiḥ prajāyate