अध्याय 36: विष्णु का नेत्र-अर्पण और सुदर्शन की प्राप्ति

श्रुत्वा विष्णुकृतं दिव्यं परनामविभूषितम् ।
सहस्रनामस्वस्तोत्रं प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

śrutvā viṣṇukṛtaṃ divyaṃ paranāmavibhūṣitam |
sahasranāmasvastotraṃ prasanno'bhūnmaheśvaraḥ

परीक्षार्थं हरेरीशः कमलेषु महेश्वरः ।
गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः

parīkṣārthaṃ harerīśaḥ kamaleṣu maheśvaraḥ |
gopayāmāsa kamalaṃ tadaikaṃ bhuvaneśvaraḥ

पंकजेषु तदा तेषु सहस्रेषु बभूव च ।
न्यूनमेकं तदा विष्णुर्विह्वलश्शिवपूजने

paṃkajeṣu tadā teṣu sahasreṣu babhūva ca |
nyūnamekaṃ tadā viṣṇurvihvalaśśivapūjane

हृदा विचारितं तेन कुतो वै कमलं गतम् ।
यातं यातु सुखेनैव मन्नेत्रं कमलं न किम्

hṛdā vicāritaṃ tena kuto vai kamalaṃ gatam |
yātaṃ yātu sukhenaiva mannetraṃ kamalaṃ na kim

ज्ञात्वेति नेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनात् ।
पूजयामास भावेन स्तवयामास तेन च

jñātveti netramuddhṛtya sarvasattvāvalambanāt |
pūjayāmāsa bhāvena stavayāmāsa tena ca

ततः स्तुतमथो दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् ।
मा मेति व्याहरन्नेव प्रादुरासीज्जगद्गुरुः

tataḥ stutamatho dṛṣṭvā tathābhūtaṃ haro harim |
mā meti vyāharanneva prādurāsījjagadguruḥ

तस्मादवतताराशु मण्डलात्पार्थिवस्य च ।
प्रतिष्ठितस्य हरिणा स्वलिंगस्य महेश्वरः

tasmādavatatārāśu maṇḍalātpārthivasya ca |
pratiṣṭhitasya hariṇā svaliṃgasya maheśvaraḥ

यथोक्तरूपिणं शम्भुं तेजोराशिसमुत्थितम् ।
नमस्कृत्य पुरः स्थित्वा स तुष्टाव विशेषतः

yathoktarūpiṇaṃ śambhuṃ tejorāśisamutthitam |
namaskṛtya puraḥ sthitvā sa tuṣṭāva viśeṣataḥ

तदा प्राह महादेवः प्रसन्नः प्रहसन्निव ।
सम्प्रेक्ष्य कृपया विष्णुं कृतांजलिपुटं स्थितम्

tadā prāha mahādevaḥ prasannaḥ prahasanniva |
samprekṣya kṛpayā viṣṇuṃ kṛtāṃjalipuṭaṃ sthitam

ज्ञातं मयेदं सकलं तव चित्तेप्सितं हरे ।
देवकार्यं विशेषेण देवकार्य्यरतात्मनः

jñātaṃ mayedaṃ sakalaṃ tava cittepsitaṃ hare |
devakāryaṃ viśeṣeṇa devakāryyaratātmanaḥ

देवकार्य्यस्य सिद्ध्यर्थं दैत्यनाशाय चाश्रमम् ।
सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्

devakāryyasya siddhyarthaṃ daityanāśāya cāśramam |
sudarśanākhyaṃ cakraṃ ca dadāmi tava śobhanam

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकसुखावहम् ।
हिताय तव देवेश धृतं भावय तद्ध्रुवम्

yadrūpaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ sarvalokasukhāvaham |
hitāya tava deveśa dhṛtaṃ bhāvaya taddhruvam

रणाजिरे स्मृतं तद्वै देवानां दुःखनाशनम् ।
इदं चक्रमिदं रूपमिदं नामसहस्रकम्

raṇājire smṛtaṃ tadvai devānāṃ duḥkhanāśanam |
idaṃ cakramidaṃ rūpamidaṃ nāmasahasrakam

ये शृण्वन्ति सदा भक्त्या सिद्धि स्यादनपायिनी ।
कामानां सकलानां च प्रसादान्मम सुव्रत

ye śṛṇvanti sadā bhaktyā siddhi syādanapāyinī |
kāmānāṃ sakalānāṃ ca prasādānmama suvrata

एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् ।
सुदर्शनं स्वपादोत्थं सर्वशत्रुविनाशनम्

evamuktvā dadau cakraṃ sūryāyutasamaprabham |
sudarśanaṃ svapādotthaṃ sarvaśatruvināśanam

विष्णुश्चापि सुसंस्कृत्य जग्राहोदङ्मुखस्तदा ।
नमस्कृत्य महादेवं विष्णुर्वचनमब्रवीत्

viṣṇuścāpi susaṃskṛtya jagrāhodaṅmukhastadā |
namaskṛtya mahādevaṃ viṣṇurvacanamabravīt

शृणु देव मया ध्येयं पठनीयं च किं प्रभो ।
दुःखानां नाशनार्थं हि वद त्वं लोकशंकर

śṛṇu deva mayā dhyeyaṃ paṭhanīyaṃ ca kiṃ prabho |
duḥkhānāṃ nāśanārthaṃ hi vada tvaṃ lokaśaṃkara

इति पृष्टस्तदा तेन सन्तुष्टस्तु शिवोऽब्रवीत् ।
प्रसन्नमानसो भूत्वा विष्णुं देवसहायकम्

iti pṛṣṭastadā tena santuṣṭastu śivo'bravīt |
prasannamānaso bhūtvā viṣṇuṃ devasahāyakam

रूपं ध्येयं हरे मे हि सर्वानर्थप्रशान्तये ।
अनेकदुःखनाशार्थं पठ नामसहस्रकम्

rūpaṃ dhyeyaṃ hare me hi sarvānarthapraśāntaye |
anekaduḥkhanāśārthaṃ paṭha nāmasahasrakam

धार्य्यं चक्रं सदा मे हि सवार्भीष्टस्य सिद्धये ।
त्वया विष्णो प्रयत्नेन सर्वचक्रवरं त्विदम्

dhāryyaṃ cakraṃ sadā me hi savārbhīṣṭasya siddhaye |
tvayā viṣṇo prayatnena sarvacakravaraṃ tvidam

अन्ये च ये पठिष्यन्ति पाठयिष्यन्ति नित्यशः ।
तेषां दुःखं न स्वप्नेऽपि जायते नात्र संशयः

anye ca ye paṭhiṣyanti pāṭhayiṣyanti nityaśaḥ |
teṣāṃ duḥkhaṃ na svapne'pi jāyate nātra saṃśayaḥ

राज्ञा च संकटे प्राप्ते शतावृत्तिं चरेद्यदा ।
साङ्गः च विधिसंयुक्तं कल्याणं लभते नरः

rājñā ca saṃkaṭe prāpte śatāvṛttiṃ caredyadā |
sāṅgaḥ ca vidhisaṃyuktaṃ kalyāṇaṃ labhate naraḥ

रोगनाशकरं ह्येतद्विद्यावित्तदमुत्तमम् ।
सर्वकामप्रदं पुण्यं शिवभक्तिप्रदं सदा

roganāśakaraṃ hyetadvidyāvittadamuttamam |
sarvakāmapradaṃ puṇyaṃ śivabhaktipradaṃ sadā

यदुद्दिश्य फलं श्रेष्ठं पठिष्यन्ति नरास्त्विह ।
सप्स्यन्ते नात्र संदेहः फलं तत्सत्यमुत्तमम्

yaduddiśya phalaṃ śreṣṭhaṃ paṭhiṣyanti narāstviha |
sapsyante nātra saṃdehaḥ phalaṃ tatsatyamuttamam

यश्च प्रातस्समुत्थाय पूजां कृत्वा मदीयिकाम् ।
पठते मत्समक्षं वै नित्यं सिद्धिर्न दूरतः

yaśca prātassamutthāya pūjāṃ kṛtvā madīyikām |
paṭhate matsamakṣaṃ vai nityaṃ siddhirna dūrataḥ

ऐहिकीं सिद्धिमाप्नोति निखिलां सर्वकामिकाम् ।
अन्ते सायुज्यमुक्तिं वै प्राप्नोत्यत्र न संशयः

aihikīṃ siddhimāpnoti nikhilāṃ sarvakāmikām |
ante sāyujyamuktiṃ vai prāpnotyatra na saṃśayaḥ

एवमुक्त्वा तदा विष्णुं शंकरः प्रीतमानसः ।
उपस्पृश्य कराभ्यां तमुवाच गिरिशः पुनः

evamuktvā tadā viṣṇuṃ śaṃkaraḥ prītamānasaḥ |
upaspṛśya karābhyāṃ tamuvāca giriśaḥ punaḥ

वरदोऽस्मि सुरश्रेष्ठ वरान्वृणु यथेप्सितान् ।
भक्त्या वशीकृतो नूनं स्तवेनानेन सुव्रतः

varado'smi suraśreṣṭha varānvṛṇu yathepsitān |
bhaktyā vaśīkṛto nūnaṃ stavenānena suvrataḥ

इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् ।
सुप्रसन्नतरो विष्णुस्सांजलिर्वाक्यमब्रवीत्

ityukto devadevena devadevaṃ praṇamya tam |
suprasannataro viṣṇussāṃjalirvākyamabravīt

यथेदानीं कृपानाथ क्रियते चान्यतः परा ।
कार्य्या चैव विशेषेण कृपालुत्वात्त्वया प्रभो

yathedānīṃ kṛpānātha kriyate cānyataḥ parā |
kāryyā caiva viśeṣeṇa kṛpālutvāttvayā prabho

त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् ।
नान्यमिच्छामि भक्तानामार्त्तयो नैव यत्प्रभो

tvayi bhaktirmahādeva prasīda varamuttamam |
nānyamicchāmi bhaktānāmārttayo naiva yatprabho

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दया वान्सुतरां भवः ।
पस्पर्श च तदंगं वै प्राह शीतांशुशेखरः

tacchrutvā vacanaṃ tasya dayā vānsutarāṃ bhavaḥ |
pasparśa ca tadaṃgaṃ vai prāha śītāṃśuśekharaḥ

मयि भक्तिस्सदा ते तु हरे स्यादनपायिनी ।
सदा वन्द्यश्च पूज्यश्च लोके भव सुरैरपि

mayi bhaktissadā te tu hare syādanapāyinī |
sadā vandyaśca pūjyaśca loke bhava surairapi

विष्वंभरेति ते नाम सर्वपापहरं परम् ।
भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम

viṣvaṃbhareti te nāma sarvapāpaharaṃ param |
bhaviṣyati na saṃdeho matprasādātsurottama

इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रस्सर्वदेवेश्वरः प्रभुः ।
पश्यतस्तस्य विष्णोस्तु तत्रैव च मुनीश्वराः

ityuktvāṃtardadhe rudrassarvadeveśvaraḥ prabhuḥ |
paśyatastasya viṣṇostu tatraiva ca munīśvarāḥ

जनार्दनोऽपि भगवान्वचनाच्छङ्करस्य च ।
प्राप्य चक्रं शुभं तद्वै जहर्षाति स्वचेतसि

janārdano'pi bhagavānvacanācchaṅkarasya ca |
prāpya cakraṃ śubhaṃ tadvai jaharṣāti svacetasi

कृत्वा ध्यानं च तच्छम्भोः स्तोत्रमेतन्निरन्तरम् ।
पपाठाध्यापयामास भक्तेभ्यस्तदुपादिशत्

kṛtvā dhyānaṃ ca tacchambhoḥ stotrametannirantaram |
papāṭhādhyāpayāmāsa bhaktebhyastadupādiśat

इति पृष्टं मयाख्यातं शृण्वताम्पापहारकम् ।
अतःपरं च किं श्रेष्ठाः प्रष्टुमिच्छथ वै पुनः

iti pṛṣṭaṃ mayākhyātaṃ śṛṇvatāmpāpahārakam |
ataḥparaṃ ca kiṃ śreṣṭhāḥ praṣṭumicchatha vai punaḥ