अध्याय 8: शिवपूजा के पाँच आवरण

अत्रास्ति च महादेवि खल्वावरणपंचकम् ।
पंचावरणपूजान्तु प्रारभेत यथाक्रमम्

atrāsti ca mahādevi khalvāvaraṇapaṃcakam |
paṃcāvaraṇapūjāntu prārabheta yathākramam

प्रथमम्पूजितौ यत्र तत्रैव क्रमशस्सुधीः ।
गन्धाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

prathamampūjitau yatra tatraiva kramaśassudhīḥ |
gandhādyairarcayetpūrvaṃ devau heraṃbaṣaṇmukhau

पंच ब्रह्माणि परितो वृत्ते सम्पूजयेत्क्रमात् ।
ईशानदेशे पूर्वे च दक्षिणे चोत्तरे तथा

paṃca brahmāṇi parito vṛtte sampūjayetkramāt |
īśānadeśe pūrve ca dakṣiṇe cottare tathā

पश्चिमे च ततस्तस्मिन्षडंगानि समर्चयेत ।
आग्नेये च तथैशाने नैर्ऋते वायुदेशके

paścime ca tatastasminṣaḍaṃgāni samarcayeta |
āgneye ca tathaiśāne nairṛte vāyudeśake

मध्ये नेत्रन्तद्वदस्त्रम्पूर्वादिपरितः क्रमात् ।
प्रथमावरणम्प्रोक्तं द्वितीयावरणं शृणु

madhye netrantadvadastrampūrvādiparitaḥ kramāt |
prathamāvaraṇamproktaṃ dvitīyāvaraṇaṃ śṛṇu

अनन्तम्पूर्वदिक्पत्रे सूक्ष्मन्दक्षिणतस्तथा ।
शिवोत्तमं पश्चिमत एकनेत्रन्तथोत्तरे

anantampūrvadikpatre sūkṣmandakṣiṇatastathā |
śivottamaṃ paścimata ekanetrantathottare

एकरुद्रन्तथैशाने त्रिमूर्तिं वह्निदिग्दले ।
श्रीकण्ठं नैर्ऋते वायौ शिखण्डीशं समर्चयेत्

ekarudrantathaiśāne trimūrtiṃ vahnidigdale |
śrīkaṇṭhaṃ nairṛte vāyau śikhaṇḍīśaṃ samarcayet

द्वितीयावरणे चैव पूज्यास्ते चक्रवर्तिनः ।
पूर्वद्वारस्य मध्ये तु वृषेशानम्प्रपूजयेत्

dvitīyāvaraṇe caiva pūjyāste cakravartinaḥ |
pūrvadvārasya madhye tu vṛṣeśānamprapūjayet

तद्दक्षिणे नन्दिनञ्च महाकालन्तदुत्तरे ।
भृंगीशन्दक्षिणद्वारपश्चिमे सम्प्रपूजयेत्

taddakṣiṇe nandinañca mahākālantaduttare |
bhṛṃgīśandakṣiṇadvārapaścime samprapūjayet

तत्पूर्वकोष्ठे गन्धाद्यैस्सम्प्रपूज्य विनायकम् ।
पश्चिमोत्तरकोष्ठे च वृषभन्दक्षिणे गुहम्

tatpūrvakoṣṭhe gandhādyaissamprapūjya vināyakam |
paścimottarakoṣṭhe ca vṛṣabhandakṣiṇe guham

उत्तरद्वारपूर्वे तु प्रदक्षिणविधानतः ।
नामाष्टकविधानेन पूजयेदुच्यते हि तत्

uttaradvārapūrve tu pradakṣiṇavidhānataḥ |
nāmāṣṭakavidhānena pūjayeducyate hi tat

भवं शर्वं तथेशानं रुद्रम्पशुपतिम्पुनः ।
उग्रम्भीमम्महादेवन्तृतीयावरणन्त्विदम्

bhavaṃ śarvaṃ tatheśānaṃ rudrampaśupatimpunaḥ |
ugrambhīmammahādevantṛtīyāvaraṇantvidam

यो वेदादौ स्वर इति समावाह्य महेश्वरम् ।
पूजयेत्पूर्वदिग्भागे कमले कर्णिकोपरि

yo vedādau svara iti samāvāhya maheśvaram |
pūjayetpūrvadigbhāge kamale karṇikopari

ईश्वरम्पूर्वदिक्पत्रे विश्वेशन्दक्षिणे ततः ।
सौम्ये तु परमेशानं सर्वेशम्प श्चिमे यजेत्

īśvarampūrvadikpatre viśveśandakṣiṇe tataḥ |
saumye tu parameśānaṃ sarveśampa ścime yajet

दक्षिणे तु यजेद्रुद्रमावोराजानमित्यृचा ।
आवाह्य गन्धपुष्पाद्यैः कर्णिकायान्दलेषु च

dakṣiṇe tu yajedrudramāvorājānamityṛcā |
āvāhya gandhapuṣpādyaiḥ karṇikāyāndaleṣu ca

शिवः पूर्वे दक्षिणतो हर उत्तरतो मृडः ।
भवः पश्चिमदिक्पत्रे पूज्या एते यथाक्रमम्

śivaḥ pūrve dakṣiṇato hara uttarato mṛḍaḥ |
bhavaḥ paścimadikpatre pūjyā ete yathākramam

उत्तरे विष्णुमावाह्य गन्धपुष्पादिभिर्यजेत् ।
प्रतद्विष्णुरिति प्रोच्य कर्णिकायान्दलेषु च

uttare viṣṇumāvāhya gandhapuṣpādibhiryajet |
pratadviṣṇuriti procya karṇikāyāndaleṣu ca

वासुदेवम्पूर्वभागे दक्षिणे चानिरुद्धकम् ।
सौम्ये संकर्षणञ्चैव प्रद्युम्नम्पश्चिमे यजेत्

vāsudevampūrvabhāge dakṣiṇe cāniruddhakam |
saumye saṃkarṣaṇañcaiva pradyumnampaścime yajet

ब्रह्माणम्पश्चिमे पद्मे समावाह्य समर्चयेत् ।
हिरण्यगर्भः समवर्तत इति मंत्रेण मंत्रवित्

brahmāṇampaścime padme samāvāhya samarcayet |
hiraṇyagarbhaḥ samavartata iti maṃtreṇa maṃtravit

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजन्दक्षिणे ततः ।
उत्तरे पुष्करञ्चैव कालम्पश्चिमतो यजेत्

hiraṇyagarbhaṃ pūrvasyāṃ virājandakṣiṇe tataḥ |
uttare puṣkarañcaiva kālampaścimato yajet

सर्वोर्द्ध्वपंक्तौ पूर्वादिप्रदक्षिणविधानतः ।
तत्तत्स्थानेषु संपूज्य लोकपालाननुक्रमात्

sarvorddhvapaṃktau pūrvādipradakṣiṇavidhānataḥ |
tattatsthāneṣu saṃpūjya lokapālānanukramāt

रान्तंपान्तं तथा ज्ञान्तं लान्तं लान्तमपूर्वकम् ।
षान्तं सान्तञ्च वेदाद्यं श्रीबीजञ्च दशक्रमात्

rāntaṃpāntaṃ tathā jñāntaṃ lāntaṃ lāntamapūrvakam |
ṣāntaṃ sāntañca vedādyaṃ śrībījañca daśakramāt

बीजानि लोकपालानामेतैरेतान्समर्चयेत् ।
नैर्ऋते चोत्तरे तद्वदीशानस्य च दक्षिणे

bījāni lokapālānāmetairetānsamarcayet |
nairṛte cottare tadvadīśānasya ca dakṣiṇe

ब्रह्म विष्णू च विधिना पूजयेदुपचारकैः ।
बाह्यरेखासु देवेशम्पञ्चमावरणे यजेत्

brahma viṣṇū ca vidhinā pūjayedupacārakaiḥ |
bāhyarekhāsu deveśampañcamāvaraṇe yajet

श्रीमत्त्रिशूलमीशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे ।
परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

śrīmattriśūlamīśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe |
paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

नैर्ऋते तु यजेत्खड्गम्पाशं वरुणगोचरे ।
अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

nairṛte tu yajetkhaḍgampāśaṃ varuṇagocare |
aṃkuśaṃ mārute bhāge pinākaṃ cottare yajet

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत् ।
यथाविधि विधानज्ञश्शिवप्रीत्यर्थमेव च

paścimābhimukhaṃ raudraṃ kṣetrapālaṃ samarcayet |
yathāvidhi vidhānajñaśśivaprītyarthameva ca

कृताञ्जलिपुटास्सर्वे चिन्त्याः स्मितमुखाम्बुजाः ।
सादरं प्रेक्षमाणाश्च देवं देवीञ्च सर्वदा

kṛtāñjalipuṭāssarve cintyāḥ smitamukhāmbujāḥ |
sādaraṃ prekṣamāṇāśca devaṃ devīñca sarvadā

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वा विक्षेपशान्तये ।
पुनरभ्यर्च्य देवेशम्प्रणवं च शिवं वदेत्

itthamāvaraṇābhyarcāṃ kṛtvā vikṣepaśāntaye |
punarabhyarcya deveśampraṇavaṃ ca śivaṃ vadet

एवमभ्यर्च्य विधिवद्गन्धाद्यैरुपचारकैः ।
उपचर्य्य ततो दद्यान्नैवेद्यं विधिसाधितम्

evamabhyarcya vidhivadgandhādyairupacārakaiḥ |
upacaryya tato dadyānnaivedyaṃ vidhisādhitam

पुनराचमनीयं च दद्यादर्घ्यं यथा पुरा ।
ततो निवेद्य पानीयन्ताम्बूलं चोपदेशतः

punarācamanīyaṃ ca dadyādarghyaṃ yathā purā |
tato nivedya pānīyantāmbūlaṃ copadeśataḥ

नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत् ।
ध्यात्वा देवं च देवीञ्च मनुमष्टोत्तरं जपेत्

nīrājanādikaṃ kṛtvā pūjāśeṣaṃ samāpayet |
dhyātvā devaṃ ca devīñca manumaṣṭottaraṃ japet

तत उत्थाय रचितपुष्पाञ्जलिपुटः स्थितः ।
जपेद्ध्यात्वा महादेवं यो देवानामिति क्रमात्

tata utthāya racitapuṣpāñjalipuṭaḥ sthitaḥ |
japeddhyātvā mahādevaṃ yo devānāmiti kramāt

यो वेदादौ स्वरः प्रोक्त इत्यंतम्परमेश्वरि ।
पुष्पाञ्जलिन्ततो दत्त्वा त्रिः प्रदक्षिणमाचरेत्

yo vedādau svaraḥ prokta ityaṃtamparameśvari |
puṣpāñjalintato dattvā triḥ pradakṣiṇamācaret

साष्टांगम्प्रणमेत्तं स भक्त्या परमयान्वितः ।
पुनः प्रदक्षिणां कृत्वा प्रणमेत्पुनरेकधा

sāṣṭāṃgampraṇamettaṃ sa bhaktyā paramayānvitaḥ |
punaḥ pradakṣiṇāṃ kṛtvā praṇametpunarekadhā

स्थित्वासने समभ्यर्च्य देवं नामाष्टकेन च ।
साधु वासाधु वा कर्म यद्यदाचरितं मया

sthitvāsane samabhyarcya devaṃ nāmāṣṭakena ca |
sādhu vāsādhu vā karma yadyadācaritaṃ mayā

तत्सर्वं भगवञ्छम्भो भवदाराधनम्परम् ।
इति शंखोदकेनैव सपुष्पेण समर्पयेत्

tatsarvaṃ bhagavañchambho bhavadārādhanamparam |
iti śaṃkhodakenaiva sapuṣpeṇa samarpayet

पूज्यं पुनस्समभ्यर्च्य सार्थं नामाष्टकं जपेत् ।
तदेव शृणु देवेशि संब्रुवे तव भक्तितः

pūjyaṃ punassamabhyarcya sārthaṃ nāmāṣṭakaṃ japet |
tadeva śṛṇu deveśi saṃbruve tava bhaktitaḥ