अध्याय 4: संन्यासी का दैनिक आचार

अतः परं प्रवक्ष्यामि संन्यासाह्निककर्म च ।
तव स्नेहान्महादेवि संप्रदायानुरोधतः

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi saṃnyāsāhnikakarma ca |
tava snehānmahādevi saṃpradāyānurodhataḥ

ब्राह्मे मुहूर्त्त उत्थाय शिरसि श्वेतपंकजे ।
सहस्रारे समासीनं गुरुं संचितयेद्यतिः

brāhme muhūrtta utthāya śirasi śvetapaṃkaje |
sahasrāre samāsīnaṃ guruṃ saṃcitayedyatiḥ

शुद्धस्फटिकसंकाशं द्विनेत्रं वरदाभये ।
दधानं शिवसद्भावमेवात्मनि मनोहरम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ dvinetraṃ varadābhaye |
dadhānaṃ śivasadbhāvamevātmani manoharam

भावोपनीतैः संपूज्य गन्धादिभिरनुक्रमात् ।
बद्धांजलिपुटो भूत्वा नमस्कुर्याद्गुरुं ततः

bhāvopanītaiḥ saṃpūjya gandhādibhiranukramāt |
baddhāṃjalipuṭo bhūtvā namaskuryādguruṃ tataḥ

प्रातःप्रभृति सायान्ते सायादिप्रातरं ततः ।
यत्करोमि महादेव तदस्तु तव पूजनम्

prātaḥprabhṛti sāyānte sāyādiprātaraṃ tataḥ |
yatkaromi mahādeva tadastu tava pūjanam

प्रतिविज्ञाप्य गुरवे लब्धानुज्ञस्ततो गुरोः ।
निरुद्धप्राण आसीनो विजितात्मा जितेन्द्रियः

prativijñāpya gurave labdhānujñastato guroḥ |
niruddhaprāṇa āsīno vijitātmā jitendriyaḥ

मूलादिब्रह्मरंध्रांतं षट्चक्रं परिचिंतयेत् ।
विद्युत्कोटिसमप्रख्यं सर्वतेजोमयं परम्

mūlādibrahmaraṃdhrāṃtaṃ ṣaṭcakraṃ pariciṃtayet |
vidyutkoṭisamaprakhyaṃ sarvatejomayaṃ param

तन्मध्ये चिंतयेन्मां च सच्चिदानन्दविग्रहम् ।
निर्गुणं परमं ब्रह्म सदाशिवमनामयम्

tanmadhye ciṃtayenmāṃ ca saccidānandavigraham |
nirguṇaṃ paramaṃ brahma sadāśivamanāmayam

सोहमस्मीति मतिमान्म दैक्यमनुभूय च ।
बहिर्निर्गत्य च ततो दूरं गच्छेद्यथासुखम्

sohamasmīti matimānma daikyamanubhūya ca |
bahirnirgatya ca tato dūraṃ gacchedyathāsukham

वस्त्रेणाच्छाद्य मतिमाञ्छिरो नासिकया सह ।
विशोध्य देहं वि धिवत्तृणमाधाय भूतले

vastreṇācchādya matimāñchiro nāsikayā saha |
viśodhya dehaṃ vi dhivattṛṇamādhāya bhūtale

गृहीतशिश्न उत्थाय ततो गच्छेज्जलाशयम् ।
उद्धृत्य वार्यथान्यायं शौचं कुर्यादतन्द्रितः

gṛhītaśiśna utthāya tato gacchejjalāśayam |
uddhṛtya vāryathānyāyaṃ śaucaṃ kuryādatandritaḥ

हस्तौ पादौ च संशोध्य द्विराचम्योमिति स्मरन् ।
उत्तराभिमुखो मौनी दन्तधावनमाचरेत्

hastau pādau ca saṃśodhya dvirācamyomiti smaran |
uttarābhimukho maunī dantadhāvanamācaret

तृणपर्णैः सदा कुर्यादमामेकादशी विना ।
अपां द्वादशगण्डूषैर्मुखं संशोधयेत्ततः

tṛṇaparṇaiḥ sadā kuryādamāmekādaśī vinā |
apāṃ dvādaśagaṇḍūṣairmukhaṃ saṃśodhayettataḥ

द्विराचम्य मृदा तोयैः कटिशौचं विधाय च ।
अरुणोदयकाले तु स्नानं कुर्यान्मृदा सह

dvirācamya mṛdā toyaiḥ kaṭiśaucaṃ vidhāya ca |
aruṇodayakāle tu snānaṃ kuryānmṛdā saha

गुरुं संस्मृत्य मां चैव स्नानसंध्याद्यमाचरेत् ।
विस्तारभयतो नोक्तमत्र द्रष्टव्यमन्यतः

guruṃ saṃsmṛtya māṃ caiva snānasaṃdhyādyamācaret |
vistārabhayato noktamatra draṣṭavyamanyataḥ

आबध्य शंखमुद्रां च प्रणवेनाभिषेचयेत् ।
शिरसि द्वादशावृत्त्या तदर्धं वा तदर्धकम्

ābadhya śaṃkhamudrāṃ ca praṇavenābhiṣecayet |
śirasi dvādaśāvṛttyā tadardhaṃ vā tadardhakam

तीरमागत्य कौपीनं प्रक्षाल्याचम्य च द्विधा ।
प्रोक्षयेत्प्रणवेनैव वस्त्रमंगोपमार्जनम्

tīramāgatya kaupīnaṃ prakṣālyācamya ca dvidhā |
prokṣayetpraṇavenaiva vastramaṃgopamārjanam

मुखम्प्रथमतो मृज्य शिर आरभ्य सर्वतः ।
तेनैव मार्जयेद्देहं स्थित्वा च गुरुसन्निधौ

mukhamprathamato mṛjya śira ārabhya sarvataḥ |
tenaiva mārjayeddehaṃ sthitvā ca gurusannidhau

आबध्याद्वामतः शुद्धं कौपीनं च सडोरकम् ।
ततः संधारयेद्भस्म तद्विधिः प्रोच्यतेऽद्रिजे

ābadhyādvāmataḥ śuddhaṃ kaupīnaṃ ca saḍorakam |
tataḥ saṃdhārayedbhasma tadvidhiḥ procyate'drije

द्विराचम्य समादाय भस्म सद्यादिमंत्रतः ।
अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैरभिमंत्र्य स्पृशेत्तनुम्

dvirācamya samādāya bhasma sadyādimaṃtrataḥ |
agnirityādibhirmaṃtrairabhimaṃtrya spṛśettanum

आपोवेत्यभिमंत्र्याथ जलं तेनैव सेचयेत् ।
ओमापोज्योतिरित्युक्त्वा मानस्तोकेति मंत्रतः

āpovetyabhimaṃtryātha jalaṃ tenaiva secayet |
omāpojyotirityuktvā mānastoketi maṃtrataḥ

समद्य कमलद्वन्द्वं कुर्या केकं तु पंचधा ।
शिरोवदनहृद्गुह्यपादेषु परमेश्वरि

samadya kamaladvandvaṃ kuryā kekaṃ tu paṃcadhā |
śirovadanahṛdguhyapādeṣu parameśvari

ईशानादिसमारभ्य सद्यान्तं पंचभिः क्रमात् ।
उद्धूल्य कवलं पश्चात्प्रणवेनाभिषेचयेत्

īśānādisamārabhya sadyāntaṃ paṃcabhiḥ kramāt |
uddhūlya kavalaṃ paścātpraṇavenābhiṣecayet

सर्वांगं च ततो हस्तौ प्रक्षाल्यान्यत्समाहरेत्
समर्च्य पूर्वत्तत्तु त्रिपुण्ड्रांस्तेन धारयेत्

sarvāṃgaṃ ca tato hastau prakṣālyānyatsamāharet
samarcya pūrvattattu tripuṇḍrāṃstena dhārayet

त्रियायुषैस्त्र्यम्बकैश्च प्रणवेन शिवेन च ।
शिरस्यथ ललाटे च वक्षसि स्कन्ध एव च

triyāyuṣaistryambakaiśca praṇavena śivena ca |
śirasyatha lalāṭe ca vakṣasi skandha eva ca

नाभौ बाह्वौः संधिषु च पृष्ठ चैव यथाक्रमम् ।
प्रक्षाल्य हस्तौ च ततो द्विराचम्य यथाविधि

nābhau bāhvauḥ saṃdhiṣu ca pṛṣṭha caiva yathākramam |
prakṣālya hastau ca tato dvirācamya yathāvidhi

पंचीकरणमुच्चार्य भावयेत्स्वगुरुं बुधः ।
वक्ष्यमाणप्रकारेण प्राणायामान्षडाचरेत्

paṃcīkaraṇamuccārya bhāvayetsvaguruṃ budhaḥ |
vakṣyamāṇaprakāreṇa prāṇāyāmānṣaḍācaret

दक्षहस्तेन संगृह्य जलं वामेन पाणिना ।
समाच्छाद्य द्विषड्वारं प्रणवे नाभिमंत्रयेत्

dakṣahastena saṃgṛhya jalaṃ vāmena pāṇinā |
samācchādya dviṣaḍvāraṃ praṇave nābhimaṃtrayet

एवं त्रिवारं संप्रोक्ष्य शिरसि त्रिः पिबेत्ततः ।
समाहितेन मनसा ध्यायन्नोंकारमीश्वरम्

evaṃ trivāraṃ saṃprokṣya śirasi triḥ pibettataḥ |
samāhitena manasā dhyāyannoṃkāramīśvaram

सौरमण्डलमध्यस्थं सर्वतेजोमयं परम् ।
अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्द्धनारीकमद्भुतम्

sauramaṇḍalamadhyasthaṃ sarvatejomayaṃ param |
aṣṭabāhuṃ caturvaktramarddhanārīkamadbhutam

सर्वाश्चर्य्यगुणोपेतं सर्वालंकारशोभितम् ।
एवं ध्यात्वाथ विधिवद्दद्यादर्घ्यत्रयं ततः

sarvāścaryyaguṇopetaṃ sarvālaṃkāraśobhitam |
evaṃ dhyātvātha vidhivaddadyādarghyatrayaṃ tataḥ

अष्टोत्तरशतं जप्त्वा द्विषड्वारं तु तर्पयेत् ।
पुनराचम्य विधिवत्प्राणायामत्रयं चरेत्

aṣṭottaraśataṃ japtvā dviṣaḍvāraṃ tu tarpayet |
punarācamya vidhivatprāṇāyāmatrayaṃ caret

पूजासदनमागच्छेन्मनसा संस्मरञ्च्छिवम् ।
द्वारमासाद्य प्रक्षाल्य पादौ मौनी द्विराचमेत्

pūjāsadanamāgacchenmanasā saṃsmarañcchivam |
dvāramāsādya prakṣālya pādau maunī dvirācamet

प्रविशेद्विधिना तत्र दक्षपादपुरस्स रम् ।
मण्डपान्तस्सुधीस्तत्र मण्डलं रचयेत्क्रमात्

praviśedvidhinā tatra dakṣapādapurassa ram |
maṇḍapāntassudhīstatra maṇḍalaṃ racayetkramāt