नवम मण्डल

सूक्त 85: नाक पर खड़ा ऊर्ध्व गन्धर्व

ऋषि: वेनो भार्गवः · देवता: पवमानः सोमः · छन्द: जगती, ११-१२ त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 85 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

नाक पर खड़ा ऊर्ध्व गन्धर्व

वेन भार्गव बारह मन्त्र, जगती और अन्तिम दो त्रिष्टुप्, पवमान सोम को अर्पित करते हैं। सोम से इन्द्र हेतु बहने और राक्षसों सहित रोग को दूर करने की विनती है; दोमुँहे उसके रस का आनन्द न पाएँ। वह इन्द्र की आत्मा है। दस अँगुलियाँ उसे कलश में अश्व सा निर्मल करती हैं; वह दिव्य जन्मों, मित्र, वरुण, वायु और बृहस्पति के लिए मधुर है। स्तोता विस्तृत गोचर और उसके द्वारा हर धन जीतने की प्रार्थना करते हैं। अन्तिम मन्त्रों में मधुजिह्व कवि पर्वतवासी वृषभ को दुहते हैं, और ऊर्ध्व गन्धर्व नाक पर खड़ा होकर दोनों लोकों को प्रकाशित करता है।

85.1

इन्द्रा॑य सोम॒ सुषु॑त॒ः परि॑ स्र॒वापामी॑वा भवतु॒ रक्ष॑सा स॒ह ।
मा ते॒ रस॑स्य मत्सत द्वया॒विनो॒ द्रवि॑णस्वन्त इ॒ह स॒न्त्विन्द॑वः

indrāya soma suṣutaḥ pari sravāpāmīvā bhavatu rakṣasā saha |
mā te rasasya matsata dvayāvino draviṇasvanta iha santvindavaḥ

85.2

अ॒स्मान्स॑म॒र्ये प॑वमान चोदय॒ दक्षो॑ दे॒वाना॒मसि॒ हि प्रि॒यो मद॑ः ।
ज॒हि शत्रूँ॑र॒भ्या भ॑न्दनाय॒तः पिबे॑न्द्र॒ सोम॒मव॑ नो॒ मृधो॑ जहि

asmānsamarye pavamāna codaya dakṣo devānāmasi hi priyo madaḥ |
jahi śatrūm̐rabhyā bhandanāyataḥ pibendra somamava no mṛdho jahi

85.3

अद॑ब्ध इन्दो पवसे म॒दिन्त॑म आ॒त्मेन्द्र॑स्य भवसि धा॒सिरु॑त्त॒मः ।
अ॒भि स्व॑रन्ति ब॒हवो॑ मनी॒षिणो॒ राजा॑नम॒स्य भुव॑नस्य निंसते

adabdha indo pavase madintama ātmendrasya bhavasi dhāsiruttamaḥ |
abhi svaranti bahavo manīṣiṇo rājānamasya bhuvanasya niṃsate

85.4

स॒हस्र॑णीथः श॒तधा॑रो॒ अद्भु॑त॒ इन्द्रा॒येन्दु॑ः पवते॒ काम्यं॒ मधु॑ ।
जय॒न्क्षेत्र॑म॒भ्य॑र्षा॒ जय॑न्न॒प उ॒रुं नो॑ गा॒तुं कृ॑णु सोम मीढ्वः

sahasraṇīthaḥ śatadhāro adbhuta indrāyenduḥ pavate kāmyaṃ madhu |
jayankṣetramabhyarṣā jayannapa uruṃ no gātuṃ kṛṇu soma mīḍhvaḥ

85.5

कनि॑क्रदत्क॒लशे॒ गोभि॑रज्यसे॒ व्य१॒॑व्ययं॑ स॒मया॒ वार॑मर्षसि ।
म॒र्मृ॒ज्यमा॑नो॒ अत्यो॒ न सा॑न॒सिरिन्द्र॑स्य सोम ज॒ठरे॒ सम॑क्षरः

kanikradatkalaśe gobhirajyase vyavyayaṃ samayā vāramarṣasi |
marmṛjyamāno atyo na sānasirindrasya soma jaṭhare samakṣaraḥ

85.6

स्वा॒दुः प॑वस्व दि॒व्याय॒ जन्म॑ने स्वा॒दुरिन्द्रा॑य सु॒हवी॑तुनाम्ने ।
स्वा॒दुर्मि॒त्राय॒ वरु॑णाय वा॒यवे॒ बृह॒स्पत॑ये॒ मधु॑माँ॒ अदा॑भ्यः

svāduḥ pavasva divyāya janmane svādurindrāya suhavītunāmne |
svādurmitrāya varuṇāya vāyave bṛhaspataye madhumām̐ adābhyaḥ

85.7

अत्यं॑ मृजन्ति क॒लशे॒ दश॒ क्षिप॒ः प्र विप्रा॑णां म॒तयो॒ वाच॑ ईरते ।
पव॑माना अ॒भ्य॑र्षन्ति सुष्टु॒तिमेन्द्रं॑ विशन्ति मदि॒रास॒ इन्द॑वः

atyaṃ mṛjanti kalaśe daśa kṣipaḥ pra viprāṇāṃ matayo vāca īrate |
pavamānā abhyarṣanti suṣṭutimendraṃ viśanti madirāsa indavaḥ

85.8

पव॑मानो अ॒भ्य॑र्षा सु॒वीर्य॑मु॒र्वीं गव्यू॑तिं॒ महि॒ शर्म॑ स॒प्रथ॑ः ।
माकि॑र्नो अ॒स्य परि॑षूतिरीश॒तेन्दो॒ जये॑म॒ त्वया॒ धनं॑धनम्

pavamāno abhyarṣā suvīryamurvīṃ gavyūtiṃ mahi śarma saprathaḥ |
mākirno asya pariṣūtirīśatendo jayema tvayā dhanaṃdhanam

85.9

अधि॒ द्याम॑स्थाद्वृष॒भो वि॑चक्ष॒णोऽरू॑रुच॒द्वि दि॒वो रो॑च॒ना क॒विः ।
राजा॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रोरु॑वद्दि॒वः पी॒यूषं॑ दुहते नृ॒चक्ष॑सः

adhi dyāmasthādvṛṣabho vicakṣaṇo'rūrucadvi divo rocanā kaviḥ |
rājā pavitramatyeti roruvaddivaḥ pīyūṣaṃ duhate nṛcakṣasaḥ

85.10

दि॒वो नाके॒ मधु॑जिह्वा अस॒श्चतो॑ वे॒ना दु॑हन्त्यु॒क्षणं॑ गिरि॒ष्ठाम् ।
अ॒प्सु द्र॒प्सं वा॑वृधा॒नं स॑मु॒द्र आ सिन्धो॑रू॒र्मा मधु॑मन्तं प॒वित्र॒ आ

divo nāke madhujihvā asaścato venā duhantyukṣaṇaṃ giriṣṭhām |
apsu drapsaṃ vāvṛdhānaṃ samudra ā sindhorūrmā madhumantaṃ pavitra ā

85.11

नाके॑ सुप॒र्णमु॑पपप्ति॒वांसं॒ गिरो॑ वे॒नाना॑मकृपन्त पू॒र्वीः ।
शिशुं॑ रिहन्ति म॒तय॒ः पनि॑प्नतं हिर॒ण्ययं॑ शकु॒नं क्षाम॑णि॒ स्थाम्

nāke suparṇamupapaptivāṃsaṃ giro venānāmakṛpanta pūrvīḥ |
śiśuṃ rihanti matayaḥ panipnataṃ hiraṇyayaṃ śakunaṃ kṣāmaṇi sthām

85.12

ऊ॒र्ध्वो ग॑न्ध॒र्वो अधि॒ नाके॑ अस्था॒द्विश्वा॑ रू॒पा प्र॑ति॒चक्षा॑णो अस्य ।
भा॒नुः शु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॒ व्य॑द्यौ॒त्प्रारू॑रुच॒द्रोद॑सी मा॒तरा॒ शुचि॑ः

ūrdhvo gandharvo adhi nāke asthādviśvā rūpā praticakṣāṇo asya |
bhānuḥ śukreṇa śociṣā vyadyautprārūrucadrodasī mātarā śuciḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)