नवम मण्डल

सूक्त 67: सप्तर्षि और पावमानी ऋचाओं का फल

ऋषि: सप्तर्षयः; सप्तर्षयः(१-३ भरद्वाजो बार्हस्पत्यः, ४-६ कश्यपो मारीचः, ७-९ गोतमो राहूगणः, १०-१२ अत्रिःर्भौमः, १३-१५ विश्वामित्रो गाथिनः, १६-१८ जमदग्निर्भार्गवः, १९-२१ मैत्रावरुणिर्वासिष्ठः, २२-३२ पवित्र आङ्गिरसो वा वसिष्ठो वा उभौ वा)

32 श्लोक · 67 में से 114

इस अध्याय में क्या होता है

सप्तर्षि और पावमानी ऋचाओं का फल

इन बत्तीस मन्त्रों के ऋषि सप्तर्षि हैं: भरद्वाज, कश्यप, गोतम, अत्रि, विश्वामित्र, जमदग्नि और वसिष्ठ तीन तीन मन्त्रों में, फिर पवित्र आङ्गिरस अथवा वसिष्ठ। अधिकांश मन्त्र पवमान सोम के हैं, जो पत्थर तले गर्जन करता और श्येन की भाँति ऊनी छन्नी पार करता है। मन्त्र दस से बारह अजाश्व पूषा से कन्याओं में भाग माँगते हैं। फिर पवित्रता स्वयं विषय बनती है: अग्नि ज्वालामय छन्नी से, सविता छन्नी और प्रेरणा से, विश्वेदेव और जातवेदा भी उपासक को पवित्र करें। जो ऋषियों द्वारा संचित रस, पावमानी ऋचाओं का अध्ययन करता है, वह पवित्र अन्न पाता है और सरस्वती उसके लिए दूध, घी, मधु और जल दुहती है।

67.1

त्वं सो॑मासि धार॒युर्म॒न्द्र ओजि॑ष्ठो अध्व॒रे ।
पव॑स्व मंह॒यद्र॑यिः

tvaṃ somāsi dhārayurmandra ojiṣṭho adhvare |
pavasva maṃhayadrayiḥ

67.2

त्वं सु॒तो नृ॒माद॑नो दध॒न्वान्म॑त्स॒रिन्त॑मः ।
इन्द्रा॑य सू॒रिरन्ध॑सा

tvaṃ suto nṛmādano dadhanvānmatsarintamaḥ |
indrāya sūrirandhasā

67.3

त्वं सु॑ष्वा॒णो अद्रि॑भिर॒भ्य॑र्ष॒ कनि॑क्रदत् ।
द्यु॒मन्तं॒ शुष्म॑मुत्त॒मम्

tvaṃ suṣvāṇo adribhirabhyarṣa kanikradat |
dyumantaṃ śuṣmamuttamam

67.4

इन्दु॑र्हिन्वा॒नो अ॑र्षति ति॒रो वारा॑ण्य॒व्यया॑ ।
हरि॒र्वाज॑मचिक्रदत्

indurhinvāno arṣati tiro vārāṇyavyayā |
harirvājamacikradat

67.5

इन्दो॒ व्यव्य॑मर्षसि॒ वि श्रवां॑सि॒ वि सौभ॑गा ।
वि वाजा॑न्सोम॒ गोम॑तः

indo vyavyamarṣasi vi śravāṃsi vi saubhagā |
vi vājānsoma gomataḥ

67.6

आ न॑ इन्दो शत॒ग्विनं॑ र॒यिं गोम॑न्तम॒श्विन॑म् ।
भरा॑ सोम सह॒स्रिण॑म्

ā na indo śatagvinaṃ rayiṃ gomantamaśvinam |
bharā soma sahasriṇam

67.7

पव॑मानास॒ इन्द॑वस्ति॒रः प॒वित्र॑मा॒शव॑ः ।
इन्द्रं॒ यामे॑भिराशत

pavamānāsa indavastiraḥ pavitramāśavaḥ |
indraṃ yāmebhirāśata

67.8

क॒कु॒हः सो॒म्यो रस॒ इन्दु॒रिन्द्रा॑य पू॒र्व्यः ।
आ॒युः प॑वत आ॒यवे॑

kakuhaḥ somyo rasa indurindrāya pūrvyaḥ |
āyuḥ pavata āyave

67.9

हि॒न्वन्ति॒ सूर॒मुस्र॑य॒ः पव॑मानं मधु॒श्चुत॑म् ।
अ॒भि गि॒रा सम॑स्वरन्

hinvanti sūramusrayaḥ pavamānaṃ madhuścutam |
abhi girā samasvaran

67.10

अ॒वि॒ता नो॑ अ॒जाश्व॑ः पू॒षा याम॑नियामनि ।
आ भ॑क्षत्क॒न्या॑सु नः

avitā no ajāśvaḥ pūṣā yāmaniyāmani |
ā bhakṣatkanyāsu naḥ

67.11

अ॒यं सोम॑ः कप॒र्दिने॑ घृ॒तं न प॑वते॒ मधु॑ ।
आ भ॑क्षत्क॒न्या॑सु नः

ayaṃ somaḥ kapardine ghṛtaṃ na pavate madhu |
ā bhakṣatkanyāsu naḥ

67.12

अ॒यं त॑ आघृणे सु॒तो घृ॒तं न प॑वते॒ शुचि॑ ।
आ भ॑क्षत्क॒न्या॑सु नः

ayaṃ ta āghṛṇe suto ghṛtaṃ na pavate śuci |
ā bhakṣatkanyāsu naḥ

67.13

वा॒चो ज॒न्तुः क॑वी॒नां पव॑स्व सोम॒ धार॑या ।
दे॒वेषु॑ रत्न॒धा अ॑सि

vāco jantuḥ kavīnāṃ pavasva soma dhārayā |
deveṣu ratnadhā asi

67.14

आ क॒लशे॑षु धावति श्ये॒नो वर्म॒ वि गा॑हते ।
अ॒भि द्रोणा॒ कनि॑क्रदत्

ā kalaśeṣu dhāvati śyeno varma vi gāhate |
abhi droṇā kanikradat

67.15

परि॒ प्र सो॑म ते॒ रसोऽस॑र्जि क॒लशे॑ सु॒तः ।
श्ये॒नो न त॒क्तो अ॑र्षति

pari pra soma te raso'sarji kalaśe sutaḥ |
śyeno na takto arṣati

67.16

पव॑स्व सोम म॒न्दय॒न्निन्द्रा॑य॒ मधु॑मत्तमः

pavasva soma mandayannindrāya madhumattamaḥ

67.17

असृ॑ग्रन्दे॒ववी॑तये वाज॒यन्तो॒ रथा॑ इव

asṛgrandevavītaye vājayanto rathā iva

67.18

ते सु॒तासो॑ म॒दिन्त॑माः शु॒क्रा वा॒युम॑सृक्षत

te sutāso madintamāḥ śukrā vāyumasṛkṣata

67.19

ग्राव्णा॑ तु॒न्नो अ॒भिष्टु॑तः प॒वित्रं॑ सोम गच्छसि ।
दध॑त्स्तो॒त्रे सु॒वीर्य॑म्

grāvṇā tunno abhiṣṭutaḥ pavitraṃ soma gacchasi |
dadhatstotre suvīryam

67.20

ए॒ष तु॒न्नो अ॒भिष्टु॑तः प॒वित्र॒मति॑ गाहते ।
र॒क्षो॒हा वार॑म॒व्यय॑म्

eṣa tunno abhiṣṭutaḥ pavitramati gāhate |
rakṣohā vāramavyayam

67.21

यदन्ति॒ यच्च॑ दूर॒के भ॒यं वि॒न्दति॒ मामि॒ह ।
पव॑मान॒ वि तज्ज॑हि

yadanti yacca dūrake bhayaṃ vindati māmiha |
pavamāna vi tajjahi

67.22

पव॑मान॒ः सो अ॒द्य न॑ः प॒वित्रे॑ण॒ विच॑र्षणिः ।
यः पो॒ता स पु॑नातु नः

pavamānaḥ so adya naḥ pavitreṇa vicarṣaṇiḥ |
yaḥ potā sa punātu naḥ

67.23

यत्ते॑ प॒वित्र॑म॒र्चिष्यग्ने॒ वित॑तम॒न्तरा ।
ब्रह्म॒ तेन॑ पुनीहि नः

yatte pavitramarciṣyagne vitatamantarā |
brahma tena punīhi naḥ

67.24

यत्ते॑ प॒वित्र॑मर्चि॒वदग्ने॒ तेन॑ पुनीहि नः ।
ब्र॒ह्म॒स॒वैः पु॑नीहि नः

yatte pavitramarcivadagne tena punīhi naḥ |
brahmasavaiḥ punīhi naḥ

67.25

उ॒भाभ्यां॑ देव सवितः प॒वित्रे॑ण स॒वेन॑ च ।
मां पु॑नीहि वि॒श्वत॑ः

ubhābhyāṃ deva savitaḥ pavitreṇa savena ca |
māṃ punīhi viśvataḥ

67.26

त्रि॒भिष्ट्वं दे॑व सवित॒र्वर्षि॑ष्ठैः सोम॒ धाम॑भिः ।
अग्ने॒ दक्षै॑ः पुनीहि नः

tribhiṣṭvaṃ deva savitarvarṣiṣṭhaiḥ soma dhāmabhiḥ |
agne dakṣaiḥ punīhi naḥ

67.27

पु॒नन्तु॒ मां दे॑वज॒नाः पु॒नन्तु॒ वस॑वो धि॒या ।
विश्वे॑ देवाः पुनी॒त मा॒ जात॑वेदः पुनी॒हि मा॑

punantu māṃ devajanāḥ punantu vasavo dhiyā |
viśve devāḥ punīta mā jātavedaḥ punīhi mā

67.28

प्र प्या॑यस्व॒ प्र स्य॑न्दस्व॒ सोम॒ विश्वे॑भिरं॒शुभि॑ः ।
दे॒वेभ्य॑ उत्त॒मं ह॒विः

pra pyāyasva pra syandasva soma viśvebhiraṃśubhiḥ |
devebhya uttamaṃ haviḥ

67.29

उप॑ प्रि॒यं पनि॑प्नतं॒ युवा॑नमाहुती॒वृध॑म् ।
अग॑न्म॒ बिभ्र॑तो॒ नम॑ः

upa priyaṃ panipnataṃ yuvānamāhutīvṛdham |
aganma bibhrato namaḥ

67.30

अ॒लाय्य॑स्य पर॒शुर्न॑नाश॒ तमा प॑वस्व देव सोम ।
आ॒खुं चि॑दे॒व दे॑व सोम

alāyyasya paraśurnanāśa tamā pavasva deva soma |
ākhuṃ cideva deva soma

67.31

यः पा॑वमा॒नीर॒ध्येत्यृषि॑भि॒ः सम्भृ॑तं॒ रस॑म् ।
सर्वं॒ स पू॒तम॑श्नाति स्वदि॒तं मा॑त॒रिश्व॑ना

yaḥ pāvamānīradhyetyṛṣibhiḥ sambhṛtaṃ rasam |
sarvaṃ sa pūtamaśnāti svaditaṃ mātariśvanā

67.32

पा॒व॒मा॒नीर्यो अ॒ध्येत्यृषि॑भि॒ः सम्भृ॑तं॒ रस॑म् ।
तस्मै॒ सर॑स्वती दुहे क्षी॒रं स॒र्पिर्मधू॑द॒कम्

pāvamānīryo adhyetyṛṣibhiḥ sambhṛtaṃ rasam |
tasmai sarasvatī duhe kṣīraṃ sarpirmadhūdakam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)