अष्टम मण्डल

सूक्त 92: अश्व के लिए पर्याप्त, गौ के लिए पर्याप्त

ऋषि: श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः · छन्द: गायत्री, १ अनुष्टुप्

33 श्लोक · 92 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

अश्व के लिए पर्याप्त, गौ के लिए पर्याप्त

श्रुतकक्ष, या सुकक्ष, आङ्गिरस छोटे गायत्री मन्त्रों की लम्बी शृंखला से शतक्रतु, सर्वविजयी, मनुष्यों में सबसे उदार इन्द्र की स्तुति करते हैं। उन्हें इन्द्र कहो। उन्होंने जौ मिला सोम पिया और उसके बल से सब लोकों पर छा गए। जैसे गौएँ चरागाह में आनन्द पाती हैं, वैसे हम स्तुतियों से तुम्हें प्रसन्न करते हैं। जैसे नदियाँ समुद्र में जाती हैं, वैसे बूँदें तुममें प्रवेश करें, कोई तुमसे बढ़कर नहीं। अनेक मन्त्र अरम्, पर्याप्त, दोहराते हैं, सोम तुम्हारे उदर के लिए पर्याप्त हो, श्रुतकक्ष अश्व के लिए पर्याप्त, गौ के लिए पर्याप्त गाते हैं। तुम हमारे हो, हम तुम्हारे हैं।

92.1

पान्त॒मा वो॒ अन्ध॑स॒ इन्द्र॑म॒भि प्र गा॑यत ।
वि॒श्वा॒साहं॑ श॒तक्र॑तुं॒ मंहि॑ष्ठं चर्षणी॒नाम्

pāntamā vo andhasa indramabhi pra gāyata |
viśvāsāhaṃ śatakratuṃ maṃhiṣṭhaṃ carṣaṇīnām

92.2

पु॒रु॒हू॒तं पु॑रुष्टु॒तं गा॑था॒न्यं१॒॑ सन॑श्रुतम् ।
इन्द्र॒ इति॑ ब्रवीतन

puruhūtaṃ puruṣṭutaṃ gāthānyaṃ sanaśrutam |
indra iti bravītana

92.3

इन्द्र॒ इन्नो॑ म॒हानां॑ दा॒ता वाजा॑नां नृ॒तुः ।
म॒हाँ अ॑भि॒ज्ञ्वा य॑मत्

indra inno mahānāṃ dātā vājānāṃ nṛtuḥ |
mahām̐ abhijñvā yamat

92.4

अपा॑दु शि॒प्र्यन्ध॑सः सु॒दक्ष॑स्य प्रहो॒षिण॑ः ।
इन्दो॒रिन्द्रो॒ यवा॑शिरः

apādu śipryandhasaḥ sudakṣasya prahoṣiṇaḥ |
indorindro yavāśiraḥ

92.5

तम्व॒भि प्रार्च॒तेन्द्रं॒ सोम॑स्य पी॒तये॑ ।
तदिद्ध्य॑स्य॒ वर्ध॑नम्

tamvabhi prārcatendraṃ somasya pītaye |
tadiddhyasya vardhanam

92.6

अ॒स्य पी॒त्वा मदा॑नां दे॒वो दे॒वस्यौज॑सा ।
विश्वा॒भि भुव॑ना भुवत्

asya pītvā madānāṃ devo devasyaujasā |
viśvābhi bhuvanā bhuvat

92.7

त्यमु॑ वः सत्रा॒साहं॒ विश्वा॑सु गी॒र्ष्वाय॑तम् ।
आ च्या॑वयस्यू॒तये॑

tyamu vaḥ satrāsāhaṃ viśvāsu gīrṣvāyatam |
ā cyāvayasyūtaye

92.8

यु॒ध्मं सन्त॑मन॒र्वाणं॑ सोम॒पामन॑पच्युतम् ।
नर॑मवा॒र्यक्र॑तुम्

yudhmaṃ santamanarvāṇaṃ somapāmanapacyutam |
naramavāryakratum

92.9

शिक्षा॑ ण इन्द्र रा॒य आ पु॒रु वि॒द्वाँ ऋ॑चीषम ।
अवा॑ न॒ः पार्ये॒ धने॑

śikṣā ṇa indra rāya ā puru vidvām̐ ṛcīṣama |
avā naḥ pārye dhane

92.10

अत॑श्चिदिन्द्र ण॒ उपा या॑हि श॒तवा॑जया ।
इ॒षा स॒हस्र॑वाजया

ataścidindra ṇa upā yāhi śatavājayā |
iṣā sahasravājayā

92.11

अया॑म॒ धीव॑तो॒ धियोऽर्व॑द्भिः शक्र गोदरे ।
जये॑म पृ॒त्सु व॑ज्रिवः

ayāma dhīvato dhiyo'rvadbhiḥ śakra godare |
jayema pṛtsu vajrivaḥ

92.12

व॒यमु॑ त्वा शतक्रतो॒ गावो॒ न यव॑से॒ष्वा ।
उ॒क्थेषु॑ रणयामसि

vayamu tvā śatakrato gāvo na yavaseṣvā |
uktheṣu raṇayāmasi

92.13

विश्वा॒ हि म॑र्त्यत्व॒नानु॑का॒मा श॑तक्रतो ।
अग॑न्म वज्रिन्ना॒शस॑ः

viśvā hi martyatvanānukāmā śatakrato |
aganma vajrinnāśasaḥ

92.14

त्वे सु पु॑त्र शव॒सोऽवृ॑त्र॒न्काम॑कातयः ।
न त्वामि॒न्द्राति॑ रिच्यते

tve su putra śavaso'vṛtrankāmakātayaḥ |
na tvāmindrāti ricyate

92.15

स नो॑ वृष॒न्सनि॑ष्ठया॒ सं घो॒रया॑ द्रवि॒त्न्वा ।
धि॒यावि॑ड्ढि॒ पुरं॑ध्या

sa no vṛṣansaniṣṭhayā saṃ ghorayā dravitnvā |
dhiyāviḍḍhi puraṃdhyā

92.16

यस्ते॑ नू॒नं श॑तक्रत॒विन्द्र॑ द्यु॒म्नित॑मो॒ मद॑ः ।
तेन॑ नू॒नं मदे॑ मदेः

yaste nūnaṃ śatakratavindra dyumnitamo madaḥ |
tena nūnaṃ made madeḥ

92.17

यस्ते॑ चि॒त्रश्र॑वस्तमो॒ य इ॑न्द्र वृत्र॒हन्त॑मः ।
य ओ॑जो॒दात॑मो॒ मद॑ः

yaste citraśravastamo ya indra vṛtrahantamaḥ |
ya ojodātamo madaḥ

92.18

वि॒द्मा हि यस्ते॑ अद्रिव॒स्त्वाद॑त्तः सत्य सोमपाः ।
विश्वा॑सु दस्म कृ॒ष्टिषु॑

vidmā hi yaste adrivastvādattaḥ satya somapāḥ |
viśvāsu dasma kṛṣṭiṣu

92.19

इन्द्रा॑य॒ मद्व॑ने सु॒तं परि॑ ष्टोभन्तु नो॒ गिर॑ः ।
अ॒र्कम॑र्चन्तु का॒रव॑ः

indrāya madvane sutaṃ pari ṣṭobhantu no giraḥ |
arkamarcantu kāravaḥ

92.20

यस्मि॒न्विश्वा॒ अधि॒ श्रियो॒ रण॑न्ति स॒प्त सं॒सद॑ः ।
इन्द्रं॑ सु॒ते ह॑वामहे

yasminviśvā adhi śriyo raṇanti sapta saṃsadaḥ |
indraṃ sute havāmahe

92.21

त्रिक॑द्रुकेषु॒ चेत॑नं दे॒वासो॑ य॒ज्ञम॑त्नत ।
तमिद्व॑र्धन्तु नो॒ गिर॑ः

trikadrukeṣu cetanaṃ devāso yajñamatnata |
tamidvardhantu no giraḥ

92.22

आ त्वा॑ विश॒न्त्विन्द॑वः समु॒द्रमि॑व॒ सिन्ध॑वः ।
न त्वामि॒न्द्राति॑ रिच्यते

ā tvā viśantvindavaḥ samudramiva sindhavaḥ |
na tvāmindrāti ricyate

92.23

वि॒व्यक्थ॑ महि॒ना वृ॑षन्भ॒क्षं सोम॑स्य जागृवे ।
य इ॑न्द्र ज॒ठरे॑षु ते

vivyaktha mahinā vṛṣanbhakṣaṃ somasya jāgṛve |
ya indra jaṭhareṣu te

92.24

अरं॑ त इन्द्र कु॒क्षये॒ सोमो॑ भवतु वृत्रहन् ।
अरं॒ धाम॑भ्य॒ इन्द॑वः

araṃ ta indra kukṣaye somo bhavatu vṛtrahan |
araṃ dhāmabhya indavaḥ

92.25

अर॒मश्वा॑य गायति श्रु॒तक॑क्षो॒ अरं॒ गवे॑ ।
अर॒मिन्द्र॑स्य॒ धाम्ने॑

aramaśvāya gāyati śrutakakṣo araṃ gave |
aramindrasya dhāmne

92.26

अरं॒ हि ष्म॑ सु॒तेषु॑ ण॒ः सोमे॑ष्विन्द्र॒ भूष॑सि ।
अरं॑ ते शक्र दा॒वने॑

araṃ hi ṣma suteṣu ṇaḥ someṣvindra bhūṣasi |
araṃ te śakra dāvane

92.27

प॒रा॒कात्ता॑च्चिदद्रिव॒स्त्वां न॑क्षन्त नो॒ गिर॑ः ।
अरं॑ गमाम ते व॒यम्

parākāttāccidadrivastvāṃ nakṣanta no giraḥ |
araṃ gamāma te vayam

92.28

ए॒वा ह्यसि॑ वीर॒युरे॒वा शूर॑ उ॒त स्थि॒रः ।
ए॒वा ते॒ राध्यं॒ मन॑ः

evā hyasi vīrayurevā śūra uta sthiraḥ |
evā te rādhyaṃ manaḥ

92.29

ए॒वा रा॒तिस्तु॑वीमघ॒ विश्वे॑भिर्धायि धा॒तृभि॑ः ।
अधा॑ चिदिन्द्र मे॒ सचा॑

evā rātistuvīmagha viśvebhirdhāyi dhātṛbhiḥ |
adhā cidindra me sacā

92.30

मो षु ब्र॒ह्मेव॑ तन्द्र॒युर्भुवो॑ वाजानां पते ।
मत्स्वा॑ सु॒तस्य॒ गोम॑तः

mo ṣu brahmeva tandrayurbhuvo vājānāṃ pate |
matsvā sutasya gomataḥ

92.31

मा न॑ इन्द्रा॒भ्या॒३॒॑दिश॒ः सूरो॑ अ॒क्तुष्वा य॑मन् ।
त्वा यु॒जा व॑नेम॒ तत्

mā na indrābhyādiśaḥ sūro aktuṣvā yaman |
tvā yujā vanema tat

92.32

त्वयेदि॑न्द्र यु॒जा व॒यं प्रति॑ ब्रुवीमहि॒ स्पृध॑ः ।
त्वम॒स्माकं॒ तव॑ स्मसि

tvayedindra yujā vayaṃ prati bruvīmahi spṛdhaḥ |
tvamasmākaṃ tava smasi

92.33

त्वामिद्धि त्वा॒यवो॑ऽनु॒नोनु॑वत॒श्चरा॑न् ।
सखा॑य इन्द्र का॒रव॑ः

tvāmiddhi tvāyavo'nunonuvataścarān |
sakhāya indra kāravaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)