अष्टम मण्डल

सूक्त 8: वत्स के स्तोत्र अश्विनों को बुलाते हैं

ऋषि: सध्वंसः काण्वः · देवता: अश्विनौ · छन्द: अनुष्टुप्

23 श्लोक · 8 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

वत्स के स्तोत्र अश्विनों को बुलाते हैं

कण्ववंशी सध्वंस अश्विनों को सब रक्षाओं के साथ बुलाते हैं, सूर्य के समान त्वचा वाले, सोने से सजे, सहस्र रूपों वाले रथ में, द्युलोक से, अन्तरिक्ष से, नहुष के जनों के पार से। कण्व के पुत्र ने उनके लिए मधुर सोम निचोड़ा है। जब ऋषि वत्स ने अपनी वाणी से उन्हें बढ़ाया है, तब दूसरे उन्हें क्यों खींचें? जब कन्या सूर्या उनके रथ पर चढ़ी, तब उन्होंने हर लक्ष्य पा लिया। उन्होंने कण्व, मेधातिथि, वश, दशव्रज और गोशर्य की रक्षा की और युद्ध में त्रसदस्यु का साथ दिया। अन्तिम ऋचा कहती है कि अश्विनों के तीन पद प्रकट हैं, शेष दूर गुहा में छिपे हैं।

8.1

आ नो॒ विश्वा॑भिरू॒तिभि॒रश्वि॑ना॒ गच्छ॑तं यु॒वम् ।
दस्रा॒ हिर॑ण्यवर्तनी॒ पिब॑तं सो॒म्यं मधु॑

ā no viśvābhirūtibhiraśvinā gacchataṃ yuvam |
dasrā hiraṇyavartanī pibataṃ somyaṃ madhu

8.2

आ नू॒नं या॑तमश्विना॒ रथे॑न॒ सूर्य॑त्वचा ।
भुजी॒ हिर॑ण्यपेशसा॒ कवी॒ गम्भी॑रचेतसा

ā nūnaṃ yātamaśvinā rathena sūryatvacā |
bhujī hiraṇyapeśasā kavī gambhīracetasā

8.3

आ या॑तं॒ नहु॑ष॒स्पर्यान्तरि॑क्षात्सुवृ॒क्तिभि॑ः ।
पिबा॑थो अश्विना॒ मधु॒ कण्वा॑नां॒ सव॑ने सु॒तम्

ā yātaṃ nahuṣasparyāntarikṣātsuvṛktibhiḥ |
pibātho aśvinā madhu kaṇvānāṃ savane sutam

8.4

आ नो॑ यातं दि॒वस्पर्यान्तरि॑क्षादधप्रिया ।
पु॒त्रः कण्व॑स्य वामि॒ह सु॒षाव॑ सो॒म्यं मधु॑

ā no yātaṃ divasparyāntarikṣādadhapriyā |
putraḥ kaṇvasya vāmiha suṣāva somyaṃ madhu

8.5

आ नो॑ यात॒मुप॑श्रु॒त्यश्वि॑ना॒ सोम॑पीतये ।
स्वाहा॒ स्तोम॑स्य वर्धना॒ प्र क॑वी धी॒तिभि॑र्नरा

ā no yātamupaśrutyaśvinā somapītaye |
svāhā stomasya vardhanā pra kavī dhītibhirnarā

8.6

यच्चि॒द्धि वां॑ पु॒र ऋष॑यो जुहू॒रेऽव॑से नरा ।
आ या॑तमश्वि॒ना ग॑त॒मुपे॒मां सु॑ष्टु॒तिं मम॑

yacciddhi vāṃ pura ṛṣayo juhūre'vase narā |
ā yātamaśvinā gatamupemāṃ suṣṭutiṃ mama

8.7

दि॒वश्चि॑द्रोच॒नादध्या नो॑ गन्तं स्वर्विदा ।
धी॒भिर्व॑त्सप्रचेतसा॒ स्तोमे॑भिर्हवनश्रुता

divaścidrocanādadhyā no gantaṃ svarvidā |
dhībhirvatsapracetasā stomebhirhavanaśrutā

8.8

किम॒न्ये पर्या॑सते॒ऽस्मत्स्तोमे॑भिर॒श्विना॑ ।
पु॒त्रः कण्व॑स्य वा॒मृषि॑र्गी॒र्भिर्व॒त्सो अ॑वीवृधत्

kimanye paryāsate'smatstomebhiraśvinā |
putraḥ kaṇvasya vāmṛṣirgīrbhirvatso avīvṛdhat

8.9

आ वां॒ विप्र॑ इ॒हाव॒सेऽह्व॒त्स्तोमे॑भिरश्विना ।
अरि॑प्रा॒ वृत्र॑हन्तमा॒ ता नो॑ भूतं मयो॒भुवा॑

ā vāṃ vipra ihāvase'hvatstomebhiraśvinā |
ariprā vṛtrahantamā tā no bhūtaṃ mayobhuvā

8.10

आ यद्वां॒ योष॑णा॒ रथ॒मति॑ष्ठद्वाजिनीवसू ।
विश्वा॑न्यश्विना यु॒वं प्र धी॒तान्य॑गच्छतम्

ā yadvāṃ yoṣaṇā rathamatiṣṭhadvājinīvasū |
viśvānyaśvinā yuvaṃ pra dhītānyagacchatam

8.11

अत॑ः स॒हस्र॑निर्णिजा॒ रथे॒ना या॑तमश्विना ।
व॒त्सो वां॒ मधु॑म॒द्वचोऽशं॑सीत्का॒व्यः क॒विः

ataḥ sahasranirṇijā rathenā yātamaśvinā |
vatso vāṃ madhumadvaco'śaṃsītkāvyaḥ kaviḥ

8.12

पु॒रु॒म॒न्द्रा पु॑रू॒वसू॑ मनो॒तरा॑ रयी॒णाम् ।
स्तोमं॑ मे अ॒श्विना॑वि॒मम॒भि वह्नी॑ अनूषाताम्

purumandrā purūvasū manotarā rayīṇām |
stomaṃ me aśvināvimamabhi vahnī anūṣātām

8.13

आ नो॒ विश्वा॑न्यश्विना ध॒त्तं राधां॒स्यह्र॑या ।
कृ॒तं न॑ ऋ॒त्विया॑वतो॒ मा नो॑ रीरधतं नि॒दे

ā no viśvānyaśvinā dhattaṃ rādhāṃsyahrayā |
kṛtaṃ na ṛtviyāvato mā no rīradhataṃ nide

8.14

यन्ना॑सत्या परा॒वति॒ यद्वा॒ स्थो अध्यम्ब॑रे ।
अत॑ः स॒हस्र॑निर्णिजा॒ रथे॒ना या॑तमश्विना

yannāsatyā parāvati yadvā stho adhyambare |
ataḥ sahasranirṇijā rathenā yātamaśvinā

8.15

यो वां॑ नासत्या॒वृषि॑र्गी॒र्भिर्व॒त्सो अवी॑वृधत् ।
तस्मै॑ स॒हस्र॑निर्णिज॒मिषं॑ धत्तं घृत॒श्चुत॑म्

yo vāṃ nāsatyāvṛṣirgīrbhirvatso avīvṛdhat |
tasmai sahasranirṇijamiṣaṃ dhattaṃ ghṛtaścutam

8.16

प्रास्मा॒ ऊर्जं॑ घृत॒श्चुत॒मश्वि॑ना॒ यच्छ॑तं यु॒वम् ।
यो वां॑ सु॒म्नाय॑ तु॒ष्टव॑द्वसू॒याद्दा॑नुनस्पती

prāsmā ūrjaṃ ghṛtaścutamaśvinā yacchataṃ yuvam |
yo vāṃ sumnāya tuṣṭavadvasūyāddānunaspatī

8.17

आ नो॑ गन्तं रिशादसे॒मं स्तोमं॑ पुरुभुजा ।
कृ॒तं न॑ः सु॒श्रियो॑ नरे॒मा दा॑तम॒भिष्ट॑ये

ā no gantaṃ riśādasemaṃ stomaṃ purubhujā |
kṛtaṃ naḥ suśriyo naremā dātamabhiṣṭaye

8.18

आ वां॒ विश्वा॑भिरू॒तिभि॑ः प्रि॒यमे॑धा अहूषत ।
राज॑न्तावध्व॒राणा॒मश्वि॑ना॒ याम॑हूतिषु

ā vāṃ viśvābhirūtibhiḥ priyamedhā ahūṣata |
rājantāvadhvarāṇāmaśvinā yāmahūtiṣu

8.19

आ नो॑ गन्तं मयो॒भुवाश्वि॑ना श॒म्भुवा॑ यु॒वम् ।
यो वां॑ विपन्यू धी॒तिभि॑र्गी॒र्भिर्व॒त्सो अवी॑वृधत्

ā no gantaṃ mayobhuvāśvinā śambhuvā yuvam |
yo vāṃ vipanyū dhītibhirgīrbhirvatso avīvṛdhat

8.20

याभि॒ः कण्वं॒ मेधा॑तिथिं॒ याभि॒र्वशं॒ दश॑व्रजम् ।
याभि॒र्गोश॑र्य॒माव॑तं॒ ताभि॑र्नोऽवतं नरा

yābhiḥ kaṇvaṃ medhātithiṃ yābhirvaśaṃ daśavrajam |
yābhirgośaryamāvataṃ tābhirno'vataṃ narā

8.21

याभि॑र्नरा त्र॒सद॑स्यु॒माव॑तं॒ कृत्व्ये॒ धने॑ ।
ताभि॒ः ष्व१॒॑स्माँ अ॑श्विना॒ प्राव॑तं॒ वाज॑सातये

yābhirnarā trasadasyumāvataṃ kṛtvye dhane |
tābhiḥ ṣvasmām̐ aśvinā prāvataṃ vājasātaye

8.22

प्र वां॒ स्तोमा॑ः सुवृ॒क्तयो॒ गिरो॑ वर्धन्त्वश्विना ।
पुरु॑त्रा॒ वृत्र॑हन्तमा॒ ता नो॑ भूतं पुरु॒स्पृहा॑

pra vāṃ stomāḥ suvṛktayo giro vardhantvaśvinā |
purutrā vṛtrahantamā tā no bhūtaṃ puruspṛhā

8.23

त्रीणि॑ प॒दान्य॒श्विनो॑रा॒विः सान्ति॒ गुहा॑ प॒रः ।
क॒वी ऋ॒तस्य॒ पत्म॑भिर॒र्वाग्जी॒वेभ्य॒स्परि॑

trīṇi padānyaśvinorāviḥ sānti guhā paraḥ |
kavī ṛtasya patmabhirarvāgjīvebhyaspari

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)