अष्टम मण्डल

सूक्त 66: कलि धन पाने वाले इन्द्र को पुकारते हैं

ऋषि: कलिः प्रागाथः · देवता: इन्द्रः · छन्द: प्रगाथः - (विषमा बृहती, समा सतोबृहती), १५ अनुष्टुप्

15 श्लोक · 66 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

कलि धन पाने वाले इन्द्र को पुकारते हैं

कलि प्रागाथ प्रगाथ छन्द में इन्द्र को पुकारते हैं, सोमयज्ञ में ऊँचे स्वर से गाते हुए, जैसे कोई काम करने वाले को बुलाता है। वृत्रहन्ता वे गौओं का बन्द बाड़ा हिलाकर खोलते हैं और दाता के लिए गड़ा हुआ, बहुत दिनों से संचित धन भी खोद निकालते हैं। ऋषि पूछते हैं: इन्द्र ने पौरुष का कौन सा कर्म नहीं किया? उन्होंने सब बेकनाट सूदखोरों और पणियों को जीता है। हे मघवन, तुम्हारे सिवा हमें सुख देने वाला कोई नहीं; दरिद्रता, भूख और निन्दा से बचाओ। अन्तिम अनुष्टुप् मन्त्र कलियों से कहता है: सोम निचोड़ा गया है, डरो मत; यह अन्धकार स्वयं चला जाएगा।

66.1

तरो॑भिर्वो वि॒दद्व॑सु॒मिन्द्रं॑ स॒बाध॑ ऊ॒तये॑ ।
बृ॒हद्गाय॑न्तः सु॒तसो॑मे अध्व॒रे हु॒वे भरं॒ न का॒रिण॑म्

tarobhirvo vidadvasumindraṃ sabādha ūtaye |
bṛhadgāyantaḥ sutasome adhvare huve bharaṃ na kāriṇam

66.2

न यं दु॒ध्रा वर॑न्ते॒ न स्थि॒रा मुरो॒ मदे॑ सुशि॒प्रमन्ध॑सः ।
य आ॒दृत्या॑ शशमा॒नाय॑ सुन्व॒ते दाता॑ जरि॒त्र उ॒क्थ्य॑म्

na yaṃ dudhrā varante na sthirā muro made suśipramandhasaḥ |
ya ādṛtyā śaśamānāya sunvate dātā jaritra ukthyam

66.3

यः श॒क्रो मृ॒क्षो अश्व्यो॒ यो वा॒ कीजो॑ हिर॒ण्यय॑ः ।
स ऊ॒र्वस्य॑ रेजय॒त्यपा॑वृति॒मिन्द्रो॒ गव्य॑स्य वृत्र॒हा

yaḥ śakro mṛkṣo aśvyo yo vā kījo hiraṇyayaḥ |
sa ūrvasya rejayatyapāvṛtimindro gavyasya vṛtrahā

66.4

निखा॑तं चि॒द्यः पु॑रुसम्भृ॒तं वसूदिद्वप॑ति दा॒शुषे॑ ।
व॒ज्री सु॑शि॒प्रो हर्य॑श्व॒ इत्क॑र॒दिन्द्र॒ः क्रत्वा॒ यथा॒ वश॑त्

nikhātaṃ cidyaḥ purusambhṛtaṃ vasūdidvapati dāśuṣe |
vajrī suśipro haryaśva itkaradindraḥ kratvā yathā vaśat

66.5

यद्वा॒वन्थ॑ पुरुष्टुत पु॒रा चि॑च्छूर नृ॒णाम् ।
व॒यं तत्त॑ इन्द्र॒ सं भ॑रामसि य॒ज्ञमु॒क्थं तु॒रं वच॑ः

yadvāvantha puruṣṭuta purā cicchūra nṛṇām |
vayaṃ tatta indra saṃ bharāmasi yajñamukthaṃ turaṃ vacaḥ

66.6

सचा॒ सोमे॑षु पुरुहूत वज्रिवो॒ मदा॑य द्युक्ष सोमपाः ।
त्वमिद्धि ब्र॑ह्म॒कृते॒ काम्यं॒ वसु॒ देष्ठ॑ः सुन्व॒ते भुव॑ः

sacā someṣu puruhūta vajrivo madāya dyukṣa somapāḥ |
tvamiddhi brahmakṛte kāmyaṃ vasu deṣṭhaḥ sunvate bhuvaḥ

66.7

व॒यमे॑नमि॒दा ह्योऽपी॑पेमे॒ह व॒ज्रिण॑म् ।
तस्मा॑ उ अ॒द्य स॑म॒ना सु॒तं भ॒रा नू॒नं भू॑षत श्रु॒ते

vayamenamidā hyo'pīpemeha vajriṇam |
tasmā u adya samanā sutaṃ bharā nūnaṃ bhūṣata śrute

66.8

वृक॑श्चिदस्य वार॒ण उ॑रा॒मथि॒रा व॒युने॑षु भूषति ।
सेमं न॒ः स्तोमं॑ जुजुषा॒ण आ ग॒हीन्द्र॒ प्र चि॒त्रया॑ धि॒या

vṛkaścidasya vāraṇa urāmathirā vayuneṣu bhūṣati |
semaṃ naḥ stomaṃ jujuṣāṇa ā gahīndra pra citrayā dhiyā

66.9

कदू॒ न्व१॒॑स्याकृ॑त॒मिन्द्र॑स्यास्ति॒ पौंस्य॑म् ।
केनो॒ नु कं॒ श्रोम॑तेन॒ न शु॑श्रुवे ज॒नुष॒ः परि॑ वृत्र॒हा

kadū nvasyākṛtamindrasyāsti pauṃsyam |
keno nu kaṃ śromatena na śuśruve januṣaḥ pari vṛtrahā

66.10

कदू॑ म॒हीरधृ॑ष्टा अस्य॒ तवि॑षी॒ः कदु॑ वृत्र॒घ्नो अस्तृ॑तम् ।
इन्द्रो॒ विश्वा॑न्बेक॒नाटाँ॑ अह॒र्दृश॑ उ॒त क्रत्वा॑ प॒णीँर॒भि

kadū mahīradhṛṣṭā asya taviṣīḥ kadu vṛtraghno astṛtam |
indro viśvānbekanāṭām̐ ahardṛśa uta kratvā paṇīm̐rabhi

66.11

व॒यं घा॑ ते॒ अपू॒र्व्येन्द्र॒ ब्रह्मा॑णि वृत्रहन् ।
पु॒रू॒तमा॑सः पुरुहूत वज्रिवो भृ॒तिं न प्र भ॑रामसि

vayaṃ ghā te apūrvyendra brahmāṇi vṛtrahan |
purūtamāsaḥ puruhūta vajrivo bhṛtiṃ na pra bharāmasi

66.12

पू॒र्वीश्चि॒द्धि त्वे तु॑विकूर्मिन्ना॒शसो॒ हव॑न्त इन्द्रो॒तय॑ः ।
ति॒रश्चि॑द॒र्यः सव॒ना व॑सो गहि॒ शवि॑ष्ठ श्रु॒धि मे॒ हव॑म्

pūrvīściddhi tve tuvikūrminnāśaso havanta indrotayaḥ |
tiraścidaryaḥ savanā vaso gahi śaviṣṭha śrudhi me havam

66.13

व॒यं घा॑ ते॒ त्वे इद्विन्द्र॒ विप्रा॒ अपि॑ ष्मसि ।
न॒हि त्वद॒न्यः पु॑रुहूत॒ कश्च॒न मघ॑व॒न्नस्ति॑ मर्डि॒ता

vayaṃ ghā te tve idvindra viprā api ṣmasi |
nahi tvadanyaḥ puruhūta kaścana maghavannasti marḍitā

66.14

त्वं नो॑ अ॒स्या अम॑तेरु॒त क्षु॒धो॒३॒॑ऽभिश॑स्ते॒रव॑ स्पृधि ।
त्वं न॑ ऊ॒ती तव॑ चि॒त्रया॑ धि॒या शिक्षा॑ शचिष्ठ गातु॒वित्

tvaṃ no asyā amateruta kṣudho'bhiśasterava spṛdhi |
tvaṃ na ūtī tava citrayā dhiyā śikṣā śaciṣṭha gātuvit

66.15

सोम॒ इद्व॑ः सु॒तो अ॑स्तु॒ कल॑यो॒ मा बि॑भीतन ।
अपेदे॒ष ध्व॒स्माय॑ति स्व॒यं घै॒षो अपा॑यति

soma idvaḥ suto astu kalayo mā bibhītana |
apedeṣa dhvasmāyati svayaṃ ghaiṣo apāyati

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)