अष्टम मण्डल

सूक्त 44: हे अग्नि, यदि मैं तुम होता

ऋषि: विरूप आङ्गिरसः · देवता: अग्निः · छन्द: गायत्री

30 श्लोक · 44 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

हे अग्नि, यदि मैं तुम होता

विरूप आङ्गिरस का अग्नि के लिए दूसरा गायत्री सूक्त। आरम्भ घर के यज्ञ से होता है: समिधा से अग्नि की सेवा करो, घी से अतिथि को जगाओ, उसमें आहुतियाँ डालो। वे दूत और हव्यवाहन बनाकर आगे रखे जाते हैं, प्राचीन होता, यज्ञों की पताका, द्युलोक के मस्तक और पृथ्वी के स्वामी, जो जलों के बीज को पुष्ट करते हैं। वे पवित्र व्रत वाले, पवित्र कवि हैं, आहुति पाकर पवित्र प्रकाश देते हैं। तेईसवाँ मन्त्र प्रसिद्ध कामना है: हे अग्नि, यदि मैं तुम होता या तुम मैं, तो यहाँ तुम्हारे आशीर्वाद सत्य हो जाते। ऋषि शत्रुओं से रक्षा और लम्बी आयु माँगते हैं।

44.1

स॒मिधा॒ग्निं दु॑वस्यत घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम् ।
आस्मि॑न्ह॒व्या जु॑होतन

samidhāgniṃ duvasyata ghṛtairbodhayatātithim |
āsminhavyā juhotana

44.2

अग्ने॒ स्तोमं॑ जुषस्व मे॒ वर्ध॑स्वा॒नेन॒ मन्म॑ना ।
प्रति॑ सू॒क्तानि॑ हर्य नः

agne stomaṃ juṣasva me vardhasvānena manmanā |
prati sūktāni harya naḥ

44.3

अ॒ग्निं दू॒तं पु॒रो द॑धे हव्य॒वाह॒मुप॑ ब्रुवे ।
दे॒वाँ आ सा॑दयादि॒ह

agniṃ dūtaṃ puro dadhe havyavāhamupa bruve |
devām̐ ā sādayādiha

44.4

उत्ते॑ बृ॒हन्तो॑ अ॒र्चय॑ः समिधा॒नस्य॑ दीदिवः ।
अग्ने॑ शु॒क्रास॑ ईरते

utte bṛhanto arcayaḥ samidhānasya dīdivaḥ |
agne śukrāsa īrate

44.5

उप॑ त्वा जु॒ह्वो॒३॒॑ मम॑ घृ॒ताची॑र्यन्तु हर्यत ।
अग्ने॑ ह॒व्या जु॑षस्व नः

upa tvā juhvo mama ghṛtācīryantu haryata |
agne havyā juṣasva naḥ

44.6

म॒न्द्रं होता॑रमृ॒त्विजं॑ चि॒त्रभा॑नुं वि॒भाव॑सुम् ।
अ॒ग्निमी॑ळे॒ स उ॑ श्रवत्

mandraṃ hotāramṛtvijaṃ citrabhānuṃ vibhāvasum |
agnimīḻe sa u śravat

44.7

प्र॒त्नं होता॑र॒मीड्यं॒ जुष्ट॑म॒ग्निं क॒विक्र॑तुम् ।
अ॒ध्व॒राणा॑मभि॒श्रिय॑म्

pratnaṃ hotāramīḍyaṃ juṣṭamagniṃ kavikratum |
adhvarāṇāmabhiśriyam

44.8

जु॒षा॒णो अ॑ङ्गिरस्तमे॒मा ह॒व्यान्या॑नु॒षक् ।
अग्ने॑ य॒ज्ञं न॑य ऋतु॒था

juṣāṇo aṅgirastamemā havyānyānuṣak |
agne yajñaṃ naya ṛtuthā

44.9

स॒मि॒धा॒न उ॑ सन्त्य॒ शुक्र॑शोच इ॒हा व॑ह ।
चि॒कि॒त्वान्दैव्यं॒ जन॑म्

samidhāna u santya śukraśoca ihā vaha |
cikitvāndaivyaṃ janam

44.10

विप्रं॒ होता॑रम॒द्रुहं॑ धू॒मके॑तुं वि॒भाव॑सुम् ।
य॒ज्ञानां॑ के॒तुमी॑महे

vipraṃ hotāramadruhaṃ dhūmaketuṃ vibhāvasum |
yajñānāṃ ketumīmahe

44.11

अग्ने॒ नि पा॑हि न॒स्त्वं प्रति॑ ष्म देव॒ रीष॑तः ।
भि॒न्धि द्वेष॑ः सहस्कृत

agne ni pāhi nastvaṃ prati ṣma deva rīṣataḥ |
bhindhi dveṣaḥ sahaskṛta

44.12

अ॒ग्निः प्र॒त्नेन॒ मन्म॑ना॒ शुम्भा॑नस्त॒न्वं१॒॑ स्वाम् ।
क॒विर्विप्रे॑ण वावृधे

agniḥ pratnena manmanā śumbhānastanvaṃ svām |
kavirvipreṇa vāvṛdhe

44.13

ऊ॒र्जो नपा॑त॒मा हु॑वे॒ऽग्निं पा॑व॒कशो॑चिषम् ।
अ॒स्मिन्य॒ज्ञे स्व॑ध्व॒रे

ūrjo napātamā huve'gniṃ pāvakaśociṣam |
asminyajñe svadhvare

44.14

स नो॑ मित्रमह॒स्त्वमग्ने॑ शु॒क्रेण॑ शो॒चिषा॑ ।
दे॒वैरा स॑त्सि ब॒र्हिषि॑

sa no mitramahastvamagne śukreṇa śociṣā |
devairā satsi barhiṣi

44.15

यो अ॒ग्निं त॒न्वो॒३॒॑ दमे॑ दे॒वं मर्त॑ः सप॒र्यति॑ ।
तस्मा॒ इद्दी॑दय॒द्वसु॑

yo agniṃ tanvo dame devaṃ martaḥ saparyati |
tasmā iddīdayadvasu

44.16

अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑ः पृथि॒व्या अ॒यम् ।
अ॒पां रेतां॑सि जिन्वति

agnirmūrdhā divaḥ kakutpatiḥ pṛthivyā ayam |
apāṃ retāṃsi jinvati

44.17

उद॑ग्ने॒ शुच॑य॒स्तव॑ शु॒क्रा भ्राज॑न्त ईरते ।
तव॒ ज्योतीं॑ष्य॒र्चय॑ः

udagne śucayastava śukrā bhrājanta īrate |
tava jyotīṃṣyarcayaḥ

44.18

ईशि॑षे॒ वार्य॑स्य॒ हि दा॒त्रस्या॑ग्ने॒ स्व॑र्पतिः ।
स्तो॒ता स्यां॒ तव॒ शर्म॑णि

īśiṣe vāryasya hi dātrasyāgne svarpatiḥ |
stotā syāṃ tava śarmaṇi

44.19

त्वाम॑ग्ने मनी॒षिण॒स्त्वां हि॑न्वन्ति॒ चित्ति॑भिः ।
त्वां व॑र्धन्तु नो॒ गिर॑ः

tvāmagne manīṣiṇastvāṃ hinvanti cittibhiḥ |
tvāṃ vardhantu no giraḥ

44.20

अद॑ब्धस्य स्व॒धाव॑तो दू॒तस्य॒ रेभ॑त॒ः सदा॑ ।
अ॒ग्नेः स॒ख्यं वृ॑णीमहे

adabdhasya svadhāvato dūtasya rebhataḥ sadā |
agneḥ sakhyaṃ vṛṇīmahe

44.21

अ॒ग्निः शुचि॑व्रततम॒ः शुचि॒र्विप्र॒ः शुचि॑ः क॒विः ।
शुची॑ रोचत॒ आहु॑तः

agniḥ śucivratatamaḥ śucirvipraḥ śuciḥ kaviḥ |
śucī rocata āhutaḥ

44.22

उ॒त त्वा॑ धी॒तयो॒ मम॒ गिरो॑ वर्धन्तु वि॒श्वहा॑ ।
अग्ने॑ स॒ख्यस्य॑ बोधि नः

uta tvā dhītayo mama giro vardhantu viśvahā |
agne sakhyasya bodhi naḥ

44.23

यद॑ग्ने॒ स्याम॒हं त्वं त्वं वा॑ घा॒ स्या अ॒हम् ।
स्युष्टे॑ स॒त्या इ॒हाशिष॑ः

yadagne syāmahaṃ tvaṃ tvaṃ vā ghā syā aham |
syuṣṭe satyā ihāśiṣaḥ

44.24

वसु॒र्वसु॑पति॒र्हि क॒मस्य॑ग्ने वि॒भाव॑सुः ।
स्याम॑ ते सुम॒तावपि॑

vasurvasupatirhi kamasyagne vibhāvasuḥ |
syāma te sumatāvapi

44.25

अग्ने॑ धृ॒तव्र॑ताय ते समु॒द्राये॑व॒ सिन्ध॑वः ।
गिरो॑ वा॒श्रास॑ ईरते

agne dhṛtavratāya te samudrāyeva sindhavaḥ |
giro vāśrāsa īrate

44.26

युवा॑नं वि॒श्पतिं॑ क॒विं वि॒श्वादं॑ पुरु॒वेप॑सम् ।
अ॒ग्निं शु॑म्भामि॒ मन्म॑भिः

yuvānaṃ viśpatiṃ kaviṃ viśvādaṃ puruvepasam |
agniṃ śumbhāmi manmabhiḥ

44.27

य॒ज्ञानां॑ र॒थ्ये॑ व॒यं ति॒ग्मज॑म्भाय वी॒ळवे॑ ।
स्तोमै॑रिषेमा॒ग्नये॑

yajñānāṃ rathye vayaṃ tigmajambhāya vīḻave |
stomairiṣemāgnaye

44.28

अ॒यम॑ग्ने॒ त्वे अपि॑ जरि॒ता भू॑तु सन्त्य ।
तस्मै॑ पावक मृळय

ayamagne tve api jaritā bhūtu santya |
tasmai pāvaka mṛḻaya

44.29

धीरो॒ ह्यस्य॑द्म॒सद्विप्रो॒ न जागृ॑वि॒ः सदा॑ ।
अग्ने॑ दी॒दय॑सि॒ द्यवि॑

dhīro hyasyadmasadvipro na jāgṛviḥ sadā |
agne dīdayasi dyavi

44.30

पु॒राग्ने॑ दुरि॒तेभ्य॑ः पु॒रा मृ॒ध्रेभ्य॑ः कवे ।
प्र ण॒ आयु॑र्वसो तिर

purāgne duritebhyaḥ purā mṛdhrebhyaḥ kave |
pra ṇa āyurvaso tira

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)