सप्तम मण्डल

सूक्त 99: विष्णु, जिनकी महिमा का अन्त नहीं

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: विष्णुः, ४-६ इन्द्राविष्णू · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 99 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

विष्णु, जिनकी महिमा का अन्त नहीं

महर्षि वसिष्ठ कहते हैं, हे विष्णु, तुम माप से परे शरीर में बढ़ते हो, तुम्हारी महिमा तक कोई नहीं पहुँचता। हम पृथ्वी से तुम्हारे दो लोक जानते हैं, परम लोक को हे देव, केवल तुम जानते हो। तुमने ऊँचे आकाश को ऊपर थामा और पृथ्वी के पूर्वी शिखर को दृढ़ किया, तुमने खूँटियों से पृथ्वी को हर ओर स्थिर किया। चौथे से छठे मन्त्र में इन्द्र और विष्णु की एक साथ स्तुति है: तुमने सूर्य, उषा और अग्नि को प्रकट कर यज्ञ के लिए विस्तृत स्थान बनाया और शम्बर के निन्यानवे दुर्ग तोड़े। हे शिपिविष्ट विष्णु, मैं तुम्हें वषट् कहता हूँ।

99.1

प॒रो मात्र॑या त॒न्वा॑ वृधान॒ न ते॑ महि॒त्वमन्व॑श्नुवन्ति ।
उ॒भे ते॑ विद्म॒ रज॑सी पृथि॒व्या विष्णो॑ देव॒ त्वं प॑र॒मस्य॑ वित्से

paro mātrayā tanvā vṛdhāna na te mahitvamanvaśnuvanti |
ubhe te vidma rajasī pṛthivyā viṣṇo deva tvaṃ paramasya vitse

99.2

न ते॑ विष्णो॒ जाय॑मानो॒ न जा॒तो देव॑ महि॒म्नः पर॒मन्त॑माप ।
उद॑स्तभ्ना॒ नाक॑मृ॒ष्वं बृ॒हन्तं॑ दा॒धर्थ॒ प्राचीं॑ क॒कुभं॑ पृथि॒व्याः

na te viṣṇo jāyamāno na jāto deva mahimnaḥ paramantamāpa |
udastabhnā nākamṛṣvaṃ bṛhantaṃ dādhartha prācīṃ kakubhaṃ pṛthivyāḥ

99.3

इरा॑वती धेनु॒मती॒ हि भू॒तं सू॑यव॒सिनी॒ मनु॑षे दश॒स्या ।
व्य॑स्तभ्ना॒ रोद॑सी विष्णवे॒ते दा॒धर्थ॑ पृथि॒वीम॒भितो॑ म॒यूखै॑ः

irāvatī dhenumatī hi bhūtaṃ sūyavasinī manuṣe daśasyā |
vyastabhnā rodasī viṣṇavete dādhartha pṛthivīmabhito mayūkhaiḥ

99.4

उ॒रुं य॒ज्ञाय॑ चक्रथुरु लो॒कं ज॒नय॑न्ता॒ सूर्य॑मु॒षास॑म॒ग्निम् ।
दास॑स्य चिद्वृषशि॒प्रस्य॑ मा॒या ज॒घ्नथु॑र्नरा पृत॒नाज्ये॑षु

uruṃ yajñāya cakrathuru lokaṃ janayantā sūryamuṣāsamagnim |
dāsasya cidvṛṣaśiprasya māyā jaghnathurnarā pṛtanājyeṣu

99.5

इन्द्रा॑विष्णू दृंहि॒ताः शम्ब॑रस्य॒ नव॒ पुरो॑ नव॒तिं च॑ श्नथिष्टम् ।
श॒तं व॒र्चिन॑ः स॒हस्रं॑ च सा॒कं ह॒थो अ॑प्र॒त्यसु॑रस्य वी॒रान्

indrāviṣṇū dṛṃhitāḥ śambarasya nava puro navatiṃ ca śnathiṣṭam |
śataṃ varcinaḥ sahasraṃ ca sākaṃ hatho apratyasurasya vīrān

99.6

इ॒यं म॑नी॒षा बृ॑ह॒ती बृ॒हन्तो॑रुक्र॒मा त॒वसा॑ व॒र्धय॑न्ती ।
र॒रे वां॒ स्तोमं॑ वि॒दथे॑षु विष्णो॒ पिन्व॑त॒मिषो॑ वृ॒जने॑ष्विन्द्र

iyaṃ manīṣā bṛhatī bṛhantorukramā tavasā vardhayantī |
rare vāṃ stomaṃ vidatheṣu viṣṇo pinvatamiṣo vṛjaneṣvindra

99.7

वष॑ट् ते विष्णवा॒स आ कृ॑णोमि॒ तन्मे॑ जुषस्व शिपिविष्ट ह॒व्यम् ।
वर्ध॑न्तु त्वा सुष्टु॒तयो॒ गिरो॑ मे यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

vaṣaṭ te viṣṇavāsa ā kṛṇomi tanme juṣasva śipiviṣṭa havyam |
vardhantu tvā suṣṭutayo giro me yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)