सप्तम मण्डल

सूक्त 95: पर्वतों से समुद्र तक सरस्वती

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: सरस्वती, ३ सरस्वान् · छन्द: त्रिष्टुप्

6 श्लोक · 95 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

पर्वतों से समुद्र तक सरस्वती

महर्षि वसिष्ठ कहते हैं कि सरस्वती अपने पोषक प्रवाह के साथ बहती है, धातु के दुर्ग की भाँति दृढ़ आधार, और रथी की भाँति अपनी महिमा से अन्य सब जलों को पीछे छोड़ती जाती है। नदियों में अकेली वही पवित्र होकर पर्वतों से समुद्र तक चमकती गयी, संसार के धन को जानती हुई, और उसने नहुष के लोगों के लिए दूध और घी दुहा। तीसरा मन्त्र सरस्वान् की स्तुति है, कन्याओं के बीच युवा वृषभ। वसिष्ठ सौभाग्यवती देवी से कहते हैं कि वे सुनें और छायादार वृक्ष की भाँति शरण दें, उन्होंने उसके लिए ऋत के द्वार खोले हैं।

95.1

प्र क्षोद॑सा॒ धाय॑सा सस्र ए॒षा सर॑स्वती ध॒रुण॒माय॑सी॒ पूः ।
प्र॒बाब॑धाना र॒थ्ये॑व याति॒ विश्वा॑ अ॒पो म॑हि॒ना सिन्धु॑र॒न्याः

pra kṣodasā dhāyasā sasra eṣā sarasvatī dharuṇamāyasī pūḥ |
prabābadhānā rathyeva yāti viśvā apo mahinā sindhuranyāḥ

95.2

एका॑चेत॒त्सर॑स्वती न॒दीनां॒ शुचि॑र्य॒ती गि॒रिभ्य॒ आ स॑मु॒द्रात् ।
रा॒यश्चेत॑न्ती॒ भुव॑नस्य॒ भूरे॑र्घृ॒तं पयो॑ दुदुहे॒ नाहु॑षाय

ekācetatsarasvatī nadīnāṃ śuciryatī giribhya ā samudrāt |
rāyaścetantī bhuvanasya bhūrerghṛtaṃ payo duduhe nāhuṣāya

95.3

स वा॑वृधे॒ नर्यो॒ योष॑णासु॒ वृषा॒ शिशु॑र्वृष॒भो य॒ज्ञिया॑सु ।
स वा॒जिनं॑ म॒घव॑द्भ्यो दधाति॒ वि सा॒तये॑ त॒न्वं॑ मामृजीत

sa vāvṛdhe naryo yoṣaṇāsu vṛṣā śiśurvṛṣabho yajñiyāsu |
sa vājinaṃ maghavadbhyo dadhāti vi sātaye tanvaṃ māmṛjīta

95.4

उ॒त स्या न॒ः सर॑स्वती जुषा॒णोप॑ श्रवत्सु॒भगा॑ य॒ज्णे अ॒स्मिन् ।
मि॒तज्ञु॑भिर्नम॒स्यै॑रिया॒ना रा॒या यु॒जा चि॒दुत्त॑रा॒ सखि॑भ्यः

uta syā naḥ sarasvatī juṣāṇopa śravatsubhagā yajṇe asmin |
mitajñubhirnamasyairiyānā rāyā yujā ciduttarā sakhibhyaḥ

95.5

इ॒मा जुह्वा॑ना यु॒ष्मदा नमो॑भि॒ः प्रति॒ स्तोमं॑ सरस्वति जुषस्व ।
तव॒ शर्म॑न्प्रि॒यत॑मे॒ दधा॑ना॒ उप॑ स्थेयाम शर॒णं न वृ॒क्षम्

imā juhvānā yuṣmadā namobhiḥ prati stomaṃ sarasvati juṣasva |
tava śarmanpriyatame dadhānā upa stheyāma śaraṇaṃ na vṛkṣam

95.6

अ॒यमु॑ ते सरस्वति॒ वसि॑ष्ठो॒ द्वारा॑वृ॒तस्य॑ सुभगे॒ व्या॑वः ।
वर्ध॑ शुभ्रे स्तुव॒ते रा॑सि॒ वाजा॑न्यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

ayamu te sarasvati vasiṣṭho dvārāvṛtasya subhage vyāvaḥ |
vardha śubhre stuvate rāsi vājānyūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)