सप्तम मण्डल

सूक्त 93: वृत्र के संहारक इन्द्र और अग्नि

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: इन्द्राग्नी · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 93 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

वृत्र के संहारक इन्द्र और अग्नि

महर्षि वसिष्ठ वृत्र के संहारक, सहज पुकारे जाने वाले इन्द्र और अग्नि को पवित्र, नवजात स्तोत्र अर्पित करते हैं। वे बल में साथ-साथ बढ़े और धन तथा भरपूर अन्न के स्वामी हैं। जैसे दौड़ के घोड़े लक्ष्य की ओर, वैसे कवि उन्हें पुकारते हुए यज्ञ में आते हैं। जब दो बड़ी सेनाएँ अपने तेज में चमकती हुई टकराती हैं, तब देवों को चाहने वाले सोम-यजमानों के साथ अदेव को मारो। फिर सूक्त अग्नि की ओर मुड़ता है: नमन से प्रज्वलित होकर मित्र, वरुण और इन्द्र से हमारे लिए बोलो, जो पाप हमने किया उसे क्षमा करो, और अर्यमा तथा अदिति उसे ढीला करें।

93.1

शुचिं॒ नु स्तोमं॒ नव॑जातम॒द्येन्द्रा॑ग्नी वृत्रहणा जु॒षेथा॑म् ।
उ॒भा हि वां॑ सु॒हवा॒ जोह॑वीमि॒ ता वाजं॑ स॒द्य उ॑श॒ते धेष्ठा॑

śuciṃ nu stomaṃ navajātamadyendrāgnī vṛtrahaṇā juṣethām |
ubhā hi vāṃ suhavā johavīmi tā vājaṃ sadya uśate dheṣṭhā

93.2

ता सा॑न॒सी श॑वसाना॒ हि भू॒तं सा॑कं॒वृधा॒ शव॑सा शूशु॒वांसा॑ ।
क्षय॑न्तौ रा॒यो यव॑सस्य॒ भूरे॑ः पृ॒ङ्क्तं वाज॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ घृष्वे॑ः

tā sānasī śavasānā hi bhūtaṃ sākaṃvṛdhā śavasā śūśuvāṃsā |
kṣayantau rāyo yavasasya bhūreḥ pṛṅktaṃ vājasya sthavirasya ghṛṣveḥ

93.3

उपो॑ ह॒ यद्वि॒दथं॑ वा॒जिनो॒ गुर्धी॒भिर्विप्रा॒ः प्रम॑तिमि॒च्छमा॑नाः ।
अर्व॑न्तो॒ न काष्ठां॒ नक्ष॑माणा इन्द्रा॒ग्नी जोहु॑वतो॒ नर॒स्ते

upo ha yadvidathaṃ vājino gurdhībhirviprāḥ pramatimicchamānāḥ |
arvanto na kāṣṭhāṃ nakṣamāṇā indrāgnī johuvato naraste

93.4

गी॒र्भिर्विप्र॒ः प्रम॑तिमि॒च्छमा॑न॒ ईट्टे॑ र॒यिं य॒शसं॑ पूर्व॒भाज॑म् ।
इन्द्रा॑ग्नी वृत्रहणा सुवज्रा॒ प्र नो॒ नव्ये॑भिस्तिरतं दे॒ष्णैः

gīrbhirvipraḥ pramatimicchamāna īṭṭe rayiṃ yaśasaṃ pūrvabhājam |
indrāgnī vṛtrahaṇā suvajrā pra no navyebhistirataṃ deṣṇaiḥ

93.5

सं यन्म॒ही मि॑थ॒ती स्पर्ध॑माने तनू॒रुचा॒ शूर॑साता॒ यतै॑ते ।
अदे॑वयुं वि॒दथे॑ देव॒युभि॑ः स॒त्रा ह॑तं सोम॒सुता॒ जने॑न

saṃ yanmahī mithatī spardhamāne tanūrucā śūrasātā yataite |
adevayuṃ vidathe devayubhiḥ satrā hataṃ somasutā janena

93.6

इ॒मामु॒ षु सोम॑सुति॒मुप॑ न॒ एन्द्रा॑ग्नी सौमन॒साय॑ यातम् ।
नू चि॒द्धि प॑रिम॒म्नाथे॑ अ॒स्माना वां॒ शश्व॑द्भिर्ववृतीय॒ वाजै॑ः

imāmu ṣu somasutimupa na endrāgnī saumanasāya yātam |
nū ciddhi parimamnāthe asmānā vāṃ śaśvadbhirvavṛtīya vājaiḥ

93.7

सो अ॑ग्न ए॒ना नम॑सा॒ समि॒द्धोऽच्छा॑ मि॒त्रं वरु॑ण॒मिन्द्रं॑ वोचेः ।
यत्सी॒माग॑श्चकृ॒मा तत्सु मृ॑ळ॒ तद॑र्य॒मादि॑तिः शिश्रथन्तु

so agna enā namasā samiddho'cchā mitraṃ varuṇamindraṃ voceḥ |
yatsīmāgaścakṛmā tatsu mṛḻa tadaryamāditiḥ śiśrathantu

93.8

ए॒ता अ॑ग्न आशुषा॒णास॑ इ॒ष्टीर्यु॒वोः सचा॒भ्य॑श्याम॒ वाजा॑न् ।
मेन्द्रो॑ नो॒ विष्णु॑र्म॒रुत॒ः परि॑ ख्यन्यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

etā agna āśuṣāṇāsa iṣṭīryuvoḥ sacābhyaśyāma vājān |
mendro no viṣṇurmarutaḥ pari khyanyūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)