सप्तम मण्डल

सूक्त 83: इन्द्र-वरुण ने सुदास को दस राजाओं से बचाया

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: इन्द्रावरुणौ · छन्द: जगती

10 श्लोक · 83 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र-वरुण ने सुदास को दस राजाओं से बचाया

महर्षि वसिष्ठ जगती छन्द में दस राजाओं के युद्ध का स्मरण करते हैं। इन्द्र और वरुण से अपनी बन्धुता जानकर चौड़े फरसों वाले लोग गौओं की खोज में पूर्व को गये, और दोनों देवों ने दास और आर्य दोनों प्रकार के शत्रुओं को मारकर राजा सुदास की रक्षा की। जहाँ ध्वज टकराते हैं और लोक काँपते हैं, वहाँ उन्होंने हमारा पक्ष लिया। पृथ्वी के छोर धूल से धूमिल दिखे और कोलाहल आकाश तक उठा। यज्ञ न करने वाले दस राजा एक हुए पर सुदास को जीत न सके। श्वेत वस्त्र और जटाधारी तृत्सुओं की, जो नमन से पूजा करते थे, पुकार सत्य हुई।

83.1

यु॒वां न॑रा॒ पश्य॑मानास॒ आप्यं॑ प्रा॒चा ग॒व्यन्त॑ः पृथु॒पर्श॑वो ययुः ।
दासा॑ च वृ॒त्रा ह॒तमार्या॑णि च सु॒दास॑मिन्द्रावरु॒णाव॑सावतम्

yuvāṃ narā paśyamānāsa āpyaṃ prācā gavyantaḥ pṛthuparśavo yayuḥ |
dāsā ca vṛtrā hatamāryāṇi ca sudāsamindrāvaruṇāvasāvatam

83.2

यत्रा॒ नर॑ः स॒मय॑न्ते कृ॒तध्व॑जो॒ यस्मि॑न्ना॒जा भव॑ति॒ किं च॒न प्रि॒यम् ।
यत्रा॒ भय॑न्ते॒ भुव॑ना स्व॒र्दृश॒स्तत्रा॑ न इन्द्रावरु॒णाधि॑ वोचतम्

yatrā naraḥ samayante kṛtadhvajo yasminnājā bhavati kiṃ cana priyam |
yatrā bhayante bhuvanā svardṛśastatrā na indrāvaruṇādhi vocatam

83.3

सं भूम्या॒ अन्ता॑ ध्वसि॒रा अ॑दृक्ष॒तेन्द्रा॑वरुणा दि॒वि घोष॒ आरु॑हत् ।
अस्थु॒र्जना॑ना॒मुप॒ मामरा॑तयो॒ऽर्वागव॑सा हवनश्रु॒ता ग॑तम्

saṃ bhūmyā antā dhvasirā adṛkṣatendrāvaruṇā divi ghoṣa āruhat |
asthurjanānāmupa māmarātayo'rvāgavasā havanaśrutā gatam

83.4

इन्द्रा॑वरुणा व॒धना॑भिरप्र॒ति भे॒दं व॒न्वन्ता॒ प्र सु॒दास॑मावतम् ।
ब्रह्मा॑ण्येषां शृणुतं॒ हवी॑मनि स॒त्या तृत्सू॑नामभवत्पु॒रोहि॑तिः

indrāvaruṇā vadhanābhiraprati bhedaṃ vanvantā pra sudāsamāvatam |
brahmāṇyeṣāṃ śṛṇutaṃ havīmani satyā tṛtsūnāmabhavatpurohitiḥ

83.5

इन्द्रा॑वरुणाव॒भ्या त॑पन्ति मा॒घान्य॒र्यो व॒नुषा॒मरा॑तयः ।
यु॒वं हि वस्व॑ उ॒भय॑स्य॒ राज॒थोऽध॑ स्मा नोऽवतं॒ पार्ये॑ दि॒वि

indrāvaruṇāvabhyā tapanti māghānyaryo vanuṣāmarātayaḥ |
yuvaṃ hi vasva ubhayasya rājatho'dha smā no'vataṃ pārye divi

83.6

यु॒वां ह॑वन्त उ॒भया॑स आ॒जिष्विन्द्रं॑ च॒ वस्वो॒ वरु॑णं च सा॒तये॑ ।
यत्र॒ राज॑भिर्द॒शभि॒र्निबा॑धितं॒ प्र सु॒दास॒माव॑तं॒ तृत्सु॑भिः स॒ह

yuvāṃ havanta ubhayāsa ājiṣvindraṃ ca vasvo varuṇaṃ ca sātaye |
yatra rājabhirdaśabhirnibādhitaṃ pra sudāsamāvataṃ tṛtsubhiḥ saha

83.7

दश॒ राजा॑न॒ः समि॑ता॒ अय॑ज्यवः सु॒दास॑मिन्द्रावरुणा॒ न यु॑युधुः ।
स॒त्या नृ॒णाम॑द्म॒सदा॒मुप॑स्तुतिर्दे॒वा ए॑षामभवन्दे॒वहू॑तिषु

daśa rājānaḥ samitā ayajyavaḥ sudāsamindrāvaruṇā na yuyudhuḥ |
satyā nṛṇāmadmasadāmupastutirdevā eṣāmabhavandevahūtiṣu

83.8

दा॒श॒रा॒ज्ञे परि॑यत्ताय वि॒श्वत॑ः सु॒दास॑ इन्द्रावरुणावशिक्षतम् ।
श्वि॒त्यञ्चो॒ यत्र॒ नम॑सा कप॒र्दिनो॑ धि॒या धीव॑न्तो॒ अस॑पन्त॒ तृत्स॑वः

dāśarājñe pariyattāya viśvataḥ sudāsa indrāvaruṇāvaśikṣatam |
śvityañco yatra namasā kapardino dhiyā dhīvanto asapanta tṛtsavaḥ

83.9

वृ॒त्राण्य॒न्यः स॑मि॒थेषु॒ जिघ्न॑ते व्र॒तान्य॒न्यो अ॒भि र॑क्षते॒ सदा॑ ।
हवा॑महे वां वृषणा सुवृ॒क्तिभि॑र॒स्मे इ॑न्द्रावरुणा॒ शर्म॑ यच्छतम्

vṛtrāṇyanyaḥ samitheṣu jighnate vratānyanyo abhi rakṣate sadā |
havāmahe vāṃ vṛṣaṇā suvṛktibhirasme indrāvaruṇā śarma yacchatam

83.10

अ॒स्मे इन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा द्यु॒म्नं य॑च्छन्तु॒ महि॒ शर्म॑ स॒प्रथ॑ः ।
अ॒व॒ध्रं ज्योति॒रदि॑तेरृता॒वृधो॑ दे॒वस्य॒ श्लोकं॑ सवि॒तुर्म॑नामहे

asme indro varuṇo mitro aryamā dyumnaṃ yacchantu mahi śarma saprathaḥ |
avadhraṃ jyotiraditerṛtāvṛdho devasya ślokaṃ saviturmanāmahe

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)