सप्तम मण्डल

सूक्त 32: तुम-सा न जन्मा, न जन्मेगा

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः, २६ पूर्वार्धर्चस्य शक्तिर्वासिष्ठो वा (शाट्यायने ब्राह्मणे), २६-२७ शक्तिर्वासिष्ठो वा(ताण्डके ब्राह्मणे) · देवता: इन्द्रः

27 श्लोक · 32 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

तुम-सा न जन्मा, न जन्मेगा

वसिष्ठ का लम्बा सूक्त; ब्राह्मण इसके अन्तिम मन्त्र उनके पुत्र शक्ति के बताते हैं। 'हे इन्द्र, दूसरे तुम्हें हमसे दूर न रोकें।' गायक सवन पर मधु पर मक्खियों की तरह बैठे हैं। यज्ञ करने वाला जीतता है, देव कंजूस का साथ नहीं देते। इन्द्र और मरुत जिसके रक्षक हैं उस सुदास के रथ को कोई नहीं पलटता। 'यदि मैं तुम्हारे जितने धन का स्वामी होता, तो स्तोता को देता, पाप को कभी नहीं।' 'तुम जैसा न कोई द्युलोक में, न पृथ्वी पर, न जन्मा है न जन्मेगा।' 'पिता जैसे पुत्रों को, वैसे हमें बुद्धि दो; हम जीते-जी ज्योति पाएँ।'

32.1

मो षु त्वा॑ वा॒घत॑श्च॒नारे अ॒स्मन्नि री॑रमन् ।
आ॒रात्ता॑च्चित्सध॒मादं॑ न॒ आ ग॑ही॒ह वा॒ सन्नुप॑ श्रुधि

mo ṣu tvā vāghataścanāre asmanni rīraman |
ārāttāccitsadhamādaṃ na ā gahīha vā sannupa śrudhi

32.2

इ॒मे हि ते॑ ब्रह्म॒कृत॑ः सु॒ते सचा॒ मधौ॒ न मक्ष॒ आस॑ते ।
इन्द्रे॒ कामं॑ जरि॒तारो॑ वसू॒यवो॒ रथे॒ न पाद॒मा द॑धुः

ime hi te brahmakṛtaḥ sute sacā madhau na makṣa āsate |
indre kāmaṃ jaritāro vasūyavo rathe na pādamā dadhuḥ

32.3

रा॒यस्का॑मो॒ वज्र॑हस्तं सु॒दक्षि॑णं पु॒त्रो न पि॒तरं॑ हुवे

rāyaskāmo vajrahastaṃ sudakṣiṇaṃ putro na pitaraṃ huve

32.4

इ॒म इन्द्रा॑य सुन्विरे॒ सोमा॑सो॒ दध्या॑शिरः ।
ताँ आ मदा॑य वज्रहस्त पी॒तये॒ हरि॑भ्यां या॒ह्योक॒ आ

ima indrāya sunvire somāso dadhyāśiraḥ |
tām̐ ā madāya vajrahasta pītaye haribhyāṃ yāhyoka ā

32.5

श्रव॒च्छ्रुत्क॑र्ण ईयते॒ वसू॑नां॒ नू चि॑न्नो मर्धिष॒द्गिर॑ः ।
स॒द्यश्चि॒द्यः स॒हस्रा॑णि श॒ता दद॒न्नकि॒र्दित्स॑न्त॒मा मि॑नत्

śravacchrutkarṇa īyate vasūnāṃ nū cinno mardhiṣadgiraḥ |
sadyaścidyaḥ sahasrāṇi śatā dadannakirditsantamā minat

32.6

स वी॒रो अप्र॑तिष्कुत॒ इन्द्रे॑ण शूशुवे॒ नृभि॑ः ।
यस्ते॑ गभी॒रा सव॑नानि वृत्रहन्सु॒नोत्या च॒ धाव॑ति

sa vīro apratiṣkuta indreṇa śūśuve nṛbhiḥ |
yaste gabhīrā savanāni vṛtrahansunotyā ca dhāvati

32.7

भवा॒ वरू॑थं मघवन्म॒घोनां॒ यत्स॒मजा॑सि॒ शर्ध॑तः ।
वि त्वाह॑तस्य॒ वेद॑नं भजेम॒ह्या दू॒णाशो॑ भरा॒ गय॑म्

bhavā varūthaṃ maghavanmaghonāṃ yatsamajāsi śardhataḥ |
vi tvāhatasya vedanaṃ bhajemahyā dūṇāśo bharā gayam

32.8

सु॒नोता॑ सोम॒पाव्ने॒ सोम॒मिन्द्रा॑य व॒ज्रिणे॑ ।
पच॑ता प॒क्तीरव॑से कृणु॒ध्वमित्पृ॒णन्नित्पृ॑ण॒ते मय॑ः

sunotā somapāvne somamindrāya vajriṇe |
pacatā paktīravase kṛṇudhvamitpṛṇannitpṛṇate mayaḥ

32.9

मा स्रे॑धत सोमिनो॒ दक्ष॑ता म॒हे कृ॑णु॒ध्वं रा॒य आ॒तुजे॑ ।
त॒रणि॒रिज्ज॑यति॒ क्षेति॒ पुष्य॑ति॒ न दे॒वास॑ः कव॒त्नवे॑

mā sredhata somino dakṣatā mahe kṛṇudhvaṃ rāya ātuje |
taraṇirijjayati kṣeti puṣyati na devāsaḥ kavatnave

32.10

नकि॑ः सु॒दासो॒ रथं॒ पर्या॑स॒ न री॑रमत् ।
इन्द्रो॒ यस्या॑वि॒ता यस्य॑ म॒रुतो॒ गम॒त्स गोम॑ति व्र॒जे

nakiḥ sudāso rathaṃ paryāsa na rīramat |
indro yasyāvitā yasya maruto gamatsa gomati vraje

32.11

गम॒द्वाजं॑ वा॒जय॑न्निन्द्र॒ मर्त्यो॒ यस्य॒ त्वम॑वि॒ता भुव॑ः ।
अ॒स्माकं॑ बोध्यवि॒ता रथा॑नाम॒स्माकं॑ शूर नृ॒णाम्

gamadvājaṃ vājayannindra martyo yasya tvamavitā bhuvaḥ |
asmākaṃ bodhyavitā rathānāmasmākaṃ śūra nṛṇām

32.12

उदिन्न्व॑स्य रिच्य॒तेंऽशो॒ धनं॒ न जि॒ग्युष॑ः ।
य इन्द्रो॒ हरि॑वा॒न्न द॑भन्ति॒ तं रिपो॒ दक्षं॑ दधाति सो॒मिनि॑

udinnvasya ricyateṃ'śo dhanaṃ na jigyuṣaḥ |
ya indro harivānna dabhanti taṃ ripo dakṣaṃ dadhāti somini

32.13

मन्त्र॒मख॑र्वं॒ सुधि॑तं सु॒पेश॑सं॒ दधा॑त य॒ज्ञिये॒ष्वा ।
पू॒र्वीश्च॒न प्रसि॑तयस्तरन्ति॒ तं य इन्द्रे॒ कर्म॑णा॒ भुव॑त्

mantramakharvaṃ sudhitaṃ supeśasaṃ dadhāta yajñiyeṣvā |
pūrvīścana prasitayastaranti taṃ ya indre karmaṇā bhuvat

32.14

कस्तमि॑न्द्र॒ त्वाव॑सु॒मा मर्त्यो॑ दधर्षति ।
श्र॒द्धा इत्ते॑ मघव॒न्पार्ये॑ दि॒वि वा॒जी वाजं॑ सिषासति

kastamindra tvāvasumā martyo dadharṣati |
śraddhā itte maghavanpārye divi vājī vājaṃ siṣāsati

32.15

म॒घोन॑ः स्म वृत्र॒हत्ये॑षु चोदय॒ ये दद॑ति प्रि॒या वसु॑ ।
तव॒ प्रणी॑ती हर्यश्व सू॒रिभि॒र्विश्वा॑ तरेम दुरि॒ता

maghonaḥ sma vṛtrahatyeṣu codaya ye dadati priyā vasu |
tava praṇītī haryaśva sūribhirviśvā tarema duritā

32.16

तवेदि॑न्द्राव॒मं वसु॒ त्वं पु॑ष्यसि मध्य॒मम् ।
स॒त्रा विश्व॑स्य पर॒मस्य॑ राजसि॒ नकि॑ष्ट्वा॒ गोषु॑ वृण्वते

tavedindrāvamaṃ vasu tvaṃ puṣyasi madhyamam |
satrā viśvasya paramasya rājasi nakiṣṭvā goṣu vṛṇvate

32.17

त्वं विश्व॑स्य धन॒दा अ॑सि श्रु॒तो य ईं॒ भव॑न्त्या॒जय॑ः ।
तवा॒यं विश्व॑ः पुरुहूत॒ पार्थि॑वोऽव॒स्युर्नाम॑ भिक्षते

tvaṃ viśvasya dhanadā asi śruto ya īṃ bhavantyājayaḥ |
tavāyaṃ viśvaḥ puruhūta pārthivo'vasyurnāma bhikṣate

32.18

यदि॑न्द्र॒ याव॑त॒स्त्वमे॒ताव॑द॒हमीशी॑य ।
स्तो॒तार॒मिद्दि॑धिषेय रदावसो॒ न पा॑प॒त्वाय॑ रासीय

yadindra yāvatastvametāvadahamīśīya |
stotāramiddidhiṣeya radāvaso na pāpatvāya rāsīya

32.19

शिक्षे॑य॒मिन्म॑हय॒ते दि॒वेदि॑वे रा॒य आ कु॑हचि॒द्विदे॑ ।
न॒हि त्वद॒न्यन्म॑घवन्न॒ आप्यं॒ वस्यो॒ अस्ति॑ पि॒ता च॒न

śikṣeyaminmahayate divedive rāya ā kuhacidvide |
nahi tvadanyanmaghavanna āpyaṃ vasyo asti pitā cana

32.20

त॒रणि॒रित्सि॑षासति॒ वाजं॒ पुरं॑ध्या यु॒जा ।
आ व॒ इन्द्रं॑ पुरुहू॒तं न॑मे गि॒रा ने॒मिं तष्टे॑व सु॒द्र्व॑म्

taraṇiritsiṣāsati vājaṃ puraṃdhyā yujā |
ā va indraṃ puruhūtaṃ name girā nemiṃ taṣṭeva sudrvam

32.21

न दु॑ष्टु॒ती मर्त्यो॑ विन्दते॒ वसु॒ न स्रेध॑न्तं र॒यिर्न॑शत् ।
सु॒शक्ति॒रिन्म॑घव॒न्तुभ्यं॒ माव॑ते दे॒ष्णं यत्पार्ये॑ दि॒वि

na duṣṭutī martyo vindate vasu na sredhantaṃ rayirnaśat |
suśaktirinmaghavantubhyaṃ māvate deṣṇaṃ yatpārye divi

32.22

अ॒भि त्वा॑ शूर नोनु॒मोऽदु॑ग्धा इव धे॒नव॑ः ।
ईशा॑नम॒स्य जग॑तः स्व॒र्दृश॒मीशा॑नमिन्द्र त॒स्थुष॑ः

abhi tvā śūra nonumo'dugdhā iva dhenavaḥ |
īśānamasya jagataḥ svardṛśamīśānamindra tasthuṣaḥ

32.23

न त्वावाँ॑ अ॒न्यो दि॒व्यो न पार्थि॑वो॒ न जा॒तो न ज॑निष्यते ।
अ॒श्वा॒यन्तो॑ मघवन्निन्द्र वा॒जिनो॑ ग॒व्यन्त॑स्त्वा हवामहे

na tvāvām̐ anyo divyo na pārthivo na jāto na janiṣyate |
aśvāyanto maghavannindra vājino gavyantastvā havāmahe

32.24

अ॒भी ष॒तस्तदा भ॒रेन्द्र॒ ज्याय॒ः कनी॑यसः ।
पु॒रू॒वसु॒र्हि म॑घवन्स॒नादसि॒ भरे॑भरे च॒ हव्य॑ः

abhī ṣatastadā bharendra jyāyaḥ kanīyasaḥ |
purūvasurhi maghavansanādasi bharebhare ca havyaḥ

32.25

परा॑ णुदस्व मघवन्न॒मित्रा॑न्सु॒वेदा॑ नो॒ वसू॑ कृधि ।
अ॒स्माकं॑ बोध्यवि॒ता म॑हाध॒ने भवा॑ वृ॒धः सखी॑नाम्

parā ṇudasva maghavannamitrānsuvedā no vasū kṛdhi |
asmākaṃ bodhyavitā mahādhane bhavā vṛdhaḥ sakhīnām

32.26

इन्द्र॒ क्रतुं॑ न॒ आ भ॑र पि॒ता पु॒त्रेभ्यो॒ यथा॑ ।
शिक्षा॑ णो अ॒स्मिन्पु॑रुहूत॒ याम॑नि जी॒वा ज्योति॑रशीमहि

indra kratuṃ na ā bhara pitā putrebhyo yathā |
śikṣā ṇo asminpuruhūta yāmani jīvā jyotiraśīmahi

32.27

मा नो॒ अज्ञा॑ता वृ॒जना॑ दुरा॒ध्यो॒३॒॑ माशि॑वासो॒ अव॑ क्रमुः ।
त्वया॑ व॒यं प्र॒वत॒ः शश्व॑तीर॒पोऽति॑ शूर तरामसि

mā no ajñātā vṛjanā durādhyo māśivāso ava kramuḥ |
tvayā vayaṃ pravataḥ śaśvatīrapo'ti śūra tarāmasi

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)