अ॒ग्निं नरो॒ दीधि॑तिभिर॒रण्यो॒र्हस्त॑च्युती जनयन्त प्रश॒स्तम् ।
दू॒रे॒दृशं॑ गृ॒हप॑तिमथ॒र्युम्
agniṃ naro dīdhitibhiraraṇyorhastacyutī janayanta praśastam |
dūredṛśaṃ gṛhapatimatharyum
ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: अग्निः · छन्द: विराट्, १९-२५ त्रिष्टुप्
25 श्लोक · 1 में से 104
मैत्रावरुणि वसिष्ठ अपने मण्डल का आरम्भ अग्नि से करते हैं, विराट् और त्रिष्टुप् छन्दों में। मनुष्य दो अरणियों को मथकर उन्हें प्रकट करते हैं, और वे दूर से दिखने वाले गृहपति बनकर चमक उठते हैं। घी से भरी स्रुवा साँझ और भोर उनके पास युवती की भाँति आती है। ऋषि प्रार्थना करते हैं कि वे हर शत्रु को जला दें, रोग भगा दें और राक्षसों से घर की रक्षा करें। 'हम सन्तानहीन होकर सूने घर में तुम्हारे पास न बैठें।' वे भूख, दरिद्रता और दुर्बुद्धि के हाथ न सौंपे जाने की विनती करते हैं, और कुल की टेक से अन्त करते हैं: 'तुम सदा कल्याणों से हमारी रक्षा करो।'
अ॒ग्निं नरो॒ दीधि॑तिभिर॒रण्यो॒र्हस्त॑च्युती जनयन्त प्रश॒स्तम् ।
दू॒रे॒दृशं॑ गृ॒हप॑तिमथ॒र्युम्
agniṃ naro dīdhitibhiraraṇyorhastacyutī janayanta praśastam |
dūredṛśaṃ gṛhapatimatharyum
तम॒ग्निमस्ते॒ वस॑वो॒ न्यृ॑ण्वन्सुप्रति॒चक्ष॒मव॑से॒ कुत॑श्चित् ।
द॒क्षाय्यो॒ यो दम॒ आस॒ नित्य॑ः
tamagnimaste vasavo nyṛṇvansupraticakṣamavase kutaścit |
dakṣāyyo yo dama āsa nityaḥ
प्रेद्धो॑ अग्ने दीदिहि पु॒रो नोऽज॑स्रया सू॒र्म्या॑ यविष्ठ ।
त्वां शश्व॑न्त॒ उप॑ यन्ति॒ वाजा॑ः
preddho agne dīdihi puro no'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha |
tvāṃ śaśvanta upa yanti vājāḥ
प्र ते अ॒ग्नयो॒ऽग्निभ्यो॒ वरं॒ निः सु॒वीरा॑सः शोशुचन्त द्यु॒मन्त॑ः ।
यत्रा॒ नर॑ः स॒मास॑ते सुजा॒ताः
pra te agnayo'gnibhyo varaṃ niḥ suvīrāsaḥ śośucanta dyumantaḥ |
yatrā naraḥ samāsate sujātāḥ
दा नो॑ अग्ने धि॒या र॒यिं सु॒वीरं॑ स्वप॒त्यं स॑हस्य प्रश॒स्तम् ।
न यं यावा॒ तर॑ति यातु॒मावा॑न्
dā no agne dhiyā rayiṃ suvīraṃ svapatyaṃ sahasya praśastam |
na yaṃ yāvā tarati yātumāvān
उप॒ यमेति॑ युव॒तिः सु॒दक्षं॑ दो॒षा वस्तो॑र्ह॒विष्म॑ती घृ॒ताची॑ ।
उप॒ स्वैन॑म॒रम॑तिर्वसू॒युः
upa yameti yuvatiḥ sudakṣaṃ doṣā vastorhaviṣmatī ghṛtācī |
upa svainamaramatirvasūyuḥ
विश्वा॑ अ॒ग्नेऽप॑ द॒हारा॑ती॒र्येभि॒स्तपो॑भि॒रद॑हो॒ जरू॑थम् ।
प्र नि॑स्व॒रं चा॑तय॒स्वामी॑वाम्
viśvā agne'pa dahārātīryebhistapobhiradaho jarūtham |
pra nisvaraṃ cātayasvāmīvām
आ यस्ते॑ अग्न इध॒ते अनी॑कं॒ वसि॑ष्ठ॒ शुक्र॒ दीदि॑व॒ः पाव॑क ।
उ॒तो न॑ ए॒भिः स्त॒वथै॑रि॒ह स्या॑ः
ā yaste agna idhate anīkaṃ vasiṣṭha śukra dīdivaḥ pāvaka |
uto na ebhiḥ stavathairiha syāḥ
वि ये ते॑ अग्ने भेजि॒रे अनी॑कं॒ मर्ता॒ नर॒ः पित्र्या॑सः पुरु॒त्रा ।
उ॒तो न॑ ए॒भिः सु॒मना॑ इ॒ह स्या॑ः
vi ye te agne bhejire anīkaṃ martā naraḥ pitryāsaḥ purutrā |
uto na ebhiḥ sumanā iha syāḥ
इ॒मे नरो॑ वृत्र॒हत्ये॑षु॒ शूरा॒ विश्वा॒ अदे॑वीर॒भि स॑न्तु मा॒याः ।
ये मे॒ धियं॑ प॒नय॑न्त प्रश॒स्ताम्
ime naro vṛtrahatyeṣu śūrā viśvā adevīrabhi santu māyāḥ |
ye me dhiyaṃ panayanta praśastām
मा शूने॑ अग्ने॒ नि ष॑दाम नृ॒णां माशेष॑सो॒ऽवीर॑ता॒ परि॑ त्वा ।
प्र॒जाव॑तीषु॒ दुर्या॑सु दुर्य
mā śūne agne ni ṣadāma nṛṇāṃ māśeṣaso'vīratā pari tvā |
prajāvatīṣu duryāsu durya
यम॒श्वी नित्य॑मुप॒याति॑ य॒ज्ञं प्र॒जाव॑न्तं स्वप॒त्यं क्षयं॑ नः ।
स्वज॑न्मना॒ शेष॑सा वावृधा॒नम्
yamaśvī nityamupayāti yajñaṃ prajāvantaṃ svapatyaṃ kṣayaṃ naḥ |
svajanmanā śeṣasā vāvṛdhānam
पा॒हि नो॑ अग्ने र॒क्षसो॒ अजु॑ष्टात्पा॒हि धू॒र्तेरर॑रुषो अघा॒योः ।
त्वा यु॒जा पृ॑तना॒यूँर॒भि ष्या॑म्
pāhi no agne rakṣaso ajuṣṭātpāhi dhūrterararuṣo aghāyoḥ |
tvā yujā pṛtanāyūm̐rabhi ṣyām
सेद॒ग्निर॒ग्नीँरत्य॑स्त्व॒न्यान्यत्र॑ वा॒जी तन॑यो वी॒ळुपा॑णिः ।
स॒हस्र॑पाथा अ॒क्षरा॑ स॒मेति॑
sedagniragnīm̐ratyastvanyānyatra vājī tanayo vīḻupāṇiḥ |
sahasrapāthā akṣarā sameti
सेद॒ग्निर्यो व॑नुष्य॒तो नि॒पाति॑ समे॒द्धार॒मंह॑स उरु॒ष्यात् ।
सु॒जा॒तास॒ः परि॑ चरन्ति वी॒राः
sedagniryo vanuṣyato nipāti sameddhāramaṃhasa uruṣyāt |
sujātāsaḥ pari caranti vīrāḥ
अ॒यं सो अ॒ग्निराहु॑तः पुरु॒त्रा यमीशा॑न॒ः समिदि॒न्धे ह॒विष्मा॑न् ।
परि॒ यमेत्य॑ध्व॒रेषु॒ होता॑
ayaṃ so agnirāhutaḥ purutrā yamīśānaḥ samidindhe haviṣmān |
pari yametyadhvareṣu hotā
त्वे अ॑ग्न आ॒हव॑नानि॒ भूरी॑शा॒नास॒ आ जु॑हुयाम॒ नित्या॑ ।
उ॒भा कृ॒ण्वन्तो॑ वह॒तू मि॒येधे॑
tve agna āhavanāni bhūrīśānāsa ā juhuyāma nityā |
ubhā kṛṇvanto vahatū miyedhe
इ॒मो अ॑ग्ने वी॒तत॑मानि ह॒व्याज॑स्रो वक्षि दे॒वता॑ति॒मच्छ॑ ।
प्रति॑ न ईं सुर॒भीणि॑ व्यन्तु
imo agne vītatamāni havyājasro vakṣi devatātimaccha |
prati na īṃ surabhīṇi vyantu
मा नो॑ अग्ने॒ऽवीर॑ते॒ परा॑ दा दु॒र्वास॒सेऽम॑तये॒ मा नो॑ अ॒स्यै ।
मा न॑ः क्षु॒धे मा र॒क्षस॑ ऋतावो॒ मा नो॒ दमे॒ मा वन॒ आ जु॑हूर्थाः
mā no agne'vīrate parā dā durvāsase'mataye mā no asyai |
mā naḥ kṣudhe mā rakṣasa ṛtāvo mā no dame mā vana ā juhūrthāḥ
नू मे॒ ब्रह्मा॑ण्यग्न॒ उच्छ॑शाधि॒ त्वं दे॑व म॒घव॑द्भ्यः सुषूदः ।
रा॒तौ स्या॑मो॒भया॑स॒ आ ते॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः
nū me brahmāṇyagna ucchaśādhi tvaṃ deva maghavadbhyaḥ suṣūdaḥ |
rātau syāmobhayāsa ā te yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
त्वम॑ग्ने सु॒हवो॑ र॒ण्वसं॑दृक्सुदी॒ती सू॑नो सहसो दिदीहि ।
मा त्वे सचा॒ तन॑ये॒ नित्य॒ आ ध॒ङ्मा वी॒रो अ॒स्मन्नर्यो॒ वि दा॑सीत्
tvamagne suhavo raṇvasaṃdṛksudītī sūno sahaso didīhi |
mā tve sacā tanaye nitya ā dhaṅmā vīro asmannaryo vi dāsīt
मा नो॑ अग्ने दुर्भृ॒तये॒ सचै॒षु दे॒वेद्धे॑ष्व॒ग्निषु॒ प्र वो॑चः ।
मा ते॑ अ॒स्मान्दु॑र्म॒तयो॑ भृ॒माच्चि॑द्दे॒वस्य॑ सूनो सहसो नशन्त
mā no agne durbhṛtaye sacaiṣu deveddheṣvagniṣu pra vocaḥ |
mā te asmāndurmatayo bhṛmācciddevasya sūno sahaso naśanta
स मर्तो॑ अग्ने स्वनीक रे॒वानम॑र्त्ये॒ य आ॑जु॒होति॑ ह॒व्यम् ।
स दे॒वता॑ वसु॒वनिं॑ दधाति॒ यं सू॒रिर॒र्थी पृ॒च्छमा॑न॒ एति॑
sa marto agne svanīka revānamartye ya ājuhoti havyam |
sa devatā vasuvaniṃ dadhāti yaṃ sūrirarthī pṛcchamāna eti
म॒हो नो॑ अग्ने सुवि॒तस्य॑ वि॒द्वान्र॒यिं सू॒रिभ्य॒ आ व॑हा बृ॒हन्त॑म् ।
येन॑ व॒यं स॑हसाव॒न्मदे॒मावि॑क्षितास॒ आयु॑षा सु॒वीरा॑ः
maho no agne suvitasya vidvānrayiṃ sūribhya ā vahā bṛhantam |
yena vayaṃ sahasāvanmademāvikṣitāsa āyuṣā suvīrāḥ
नू मे॒ ब्रह्मा॑ण्यग्न॒ उच्छ॑शाधि॒ त्वं दे॑व म॒घव॑द्भ्यः सुषूदः ।
रा॒तौ स्या॑मो॒भया॑स॒ आ ते॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः
nū me brahmāṇyagna ucchaśādhi tvaṃ deva maghavadbhyaḥ suṣūdaḥ |
rātau syāmobhayāsa ā te yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)