षष्ठ मण्डल

सूक्त 75: युद्ध के शस्त्रों पर आशीर्वाद

ऋषि: पायुर्भारद्वाजः · देवता: (संग्रामाशिषः) १ वर्म, २ धनुः, ३ ज्या, ४ आर्त्नी, ५ इषुधिः, ६ (पूर्वार्धः) सारथिः, ६ (उत्तरार्धः) रश्मयः, ७ अश्वाः, ८ रथः,९ रथगोपाः, १० ब्राह्मण-पितृ-सोम-द्यावापृथिवी-पूषाणः, ११-१२, १५-१६ इषवः, १३ प्रतोदः, १४ हस्तघ्नः, १७ युद्धभूमि-कवच-ब्रह्मणस्पत्यादयः, १८ वर्म-सोम-वरुणाः, १९ देवब्रह्माणि · छन्द: त्रिष्टुप्, ६,१० जगती, १२, १३, १५, १६, १९ अनुष्टुप्, १७ पङ्क्तिः

19 श्लोक · 75 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

युद्ध के शस्त्रों पर आशीर्वाद

पायु भारद्वाज त्रिष्टुप् में, जगती, अनुष्टुप् और पंक्ति के साथ, युद्ध के लिए आशीर्वादों से मण्डल समाप्त करते हैं। हर मन्त्र योद्धा के किसी साधन से बोलता है। कवचधारी मेघ जैसा दिखता है; कवच की महिमा उसके शरीर को अभेद्य रखे। धनुष से हम गायें और होड़ जीतें। प्रत्यंचा कान के पास ऐसे फुसफुसाती है जैसे स्त्री प्रिय मित्र से लिपटकर। अनेक पुत्रों का पिता तरकश बजता चलता है। रास, घोड़े, रथ, साँप-सा लिपटा हस्तघ्न, और विष-लिप्त, हिरण-सींग की नोक वाला, लोहमुख बाण, सबकी स्तुति है; बाण से कहा गया है कि शत्रुओं में से किसी को न छोड़े। अन्त: ब्रह्म मेरा भीतरी कवच है।

75.1

जी॒मूत॑स्येव भवति॒ प्रती॑कं॒ यद्व॒र्मी याति॑ स॒मदा॑मु॒पस्थे॑ ।
अना॑विद्धया त॒न्वा॑ जय॒ त्वं स त्वा॒ वर्म॑णो महि॒मा पि॑पर्तु

jīmūtasyeva bhavati pratīkaṃ yadvarmī yāti samadāmupasthe |
anāviddhayā tanvā jaya tvaṃ sa tvā varmaṇo mahimā pipartu

75.2

धन्व॑ना॒ गा धन्व॑ना॒जिं ज॑येम॒ धन्व॑ना ती॒व्राः स॒मदो॑ जयेम ।
धनु॒ः शत्रो॑रपका॒मं कृ॑णोति॒ धन्व॑ना॒ सर्वा॑ः प्र॒दिशो॑ जयेम

dhanvanā gā dhanvanājiṃ jayema dhanvanā tīvrāḥ samado jayema |
dhanuḥ śatrorapakāmaṃ kṛṇoti dhanvanā sarvāḥ pradiśo jayema

75.3

व॒क्ष्यन्ती॒वेदा ग॑नीगन्ति॒ कर्णं॑ प्रि॒यं सखा॑यं परिषस्वजा॒ना ।
योषे॑व शिङ्क्ते॒ वित॒ताधि॒ धन्व॒ञ्ज्या इ॒यं सम॑ने पा॒रय॑न्ती

vakṣyantīvedā ganīganti karṇaṃ priyaṃ sakhāyaṃ pariṣasvajānā |
yoṣeva śiṅkte vitatādhi dhanvañjyā iyaṃ samane pārayantī

75.4

ते आ॒चर॑न्ती॒ सम॑नेव॒ योषा॑ मा॒तेव॑ पु॒त्रं बि॑भृतामु॒पस्थे॑ ।
अप॒ शत्रू॑न्विध्यतां संविदा॒ने आर्त्नी॑ इ॒मे वि॑ष्फु॒रन्ती॑ अ॒मित्रा॑न्

te ācarantī samaneva yoṣā māteva putraṃ bibhṛtāmupasthe |
apa śatrūnvidhyatāṃ saṃvidāne ārtnī ime viṣphurantī amitrān

75.5

ब॒ह्वी॒नां पि॒ता ब॒हुर॑स्य पु॒त्रश्चि॒श्चा कृ॑णोति॒ सम॑नाव॒गत्य॑ ।
इ॒षु॒धिः सङ्का॒ः पृत॑नाश्च॒ सर्वा॑ः पृ॒ष्ठे निन॑द्धो जयति॒ प्रसू॑तः

bahvīnāṃ pitā bahurasya putraściścā kṛṇoti samanāvagatya |
iṣudhiḥ saṅkāḥ pṛtanāśca sarvāḥ pṛṣṭhe ninaddho jayati prasūtaḥ

75.6

रथे॒ तिष्ठ॑न्नयति वा॒जिन॑ः पु॒रो यत्र॑यत्र का॒मय॑ते सुषार॒थिः ।
अ॒भीशू॑नां महि॒मानं॑ पनायत॒ मन॑ः प॒श्चादनु॑ यच्छन्ति र॒श्मय॑ः

rathe tiṣṭhannayati vājinaḥ puro yatrayatra kāmayate suṣārathiḥ |
abhīśūnāṃ mahimānaṃ panāyata manaḥ paścādanu yacchanti raśmayaḥ

75.7

ती॒व्रान्घोषा॑न्कृण्वते॒ वृष॑पाण॒योऽश्वा॒ रथे॑भिः स॒ह वा॒जय॑न्तः ।
अ॒व॒क्राम॑न्त॒ः प्रप॑दैर॒मित्रा॑न्क्षि॒णन्ति॒ शत्रूँ॒रन॑पव्ययन्तः

tīvrānghoṣānkṛṇvate vṛṣapāṇayo'śvā rathebhiḥ saha vājayantaḥ |
avakrāmantaḥ prapadairamitrānkṣiṇanti śatrūm̐ranapavyayantaḥ

75.8

र॒थ॒वाह॑नं ह॒विर॑स्य॒ नाम॒ यत्रायु॑धं॒ निहि॑तमस्य॒ वर्म॑ ।
तत्रा॒ रथ॒मुप॑ श॒ग्मं स॑देम वि॒श्वाहा॑ व॒यं सु॑मन॒स्यमा॑नाः

rathavāhanaṃ havirasya nāma yatrāyudhaṃ nihitamasya varma |
tatrā rathamupa śagmaṃ sadema viśvāhā vayaṃ sumanasyamānāḥ

75.9

स्वा॒दु॒षं॒सद॑ः पि॒तरो॑ वयो॒धाः कृ॑च्छ्रे॒श्रित॒ः शक्ती॑वन्तो गभी॒राः ।
चि॒त्रसे॑ना॒ इषु॑बला॒ अमृ॑ध्राः स॒तोवी॑रा उ॒रवो॑ व्रातसा॒हाः

svāduṣaṃsadaḥ pitaro vayodhāḥ kṛcchreśritaḥ śaktīvanto gabhīrāḥ |
citrasenā iṣubalā amṛdhrāḥ satovīrā uravo vrātasāhāḥ

75.10

ब्राह्म॑णास॒ः पित॑र॒ः सोम्या॑सः शि॒वे नो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑ने॒हसा॑ ।
पू॒षा न॑ः पातु दुरि॒तादृ॑तावृधो॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घशं॑स ईशत

brāhmaṇāsaḥ pitaraḥ somyāsaḥ śive no dyāvāpṛthivī anehasā |
pūṣā naḥ pātu duritādṛtāvṛdho rakṣā mākirno aghaśaṃsa īśata

75.11

सु॒प॒र्णं व॑स्ते मृ॒गो अ॑स्या॒ दन्तो॒ गोभि॒ः संन॑द्धा पतति॒ प्रसू॑ता ।
यत्रा॒ नर॒ः सं च॒ वि च॒ द्रव॑न्ति॒ तत्रा॒स्मभ्य॒मिष॑व॒ः शर्म॑ यंसन्

suparṇaṃ vaste mṛgo asyā danto gobhiḥ saṃnaddhā patati prasūtā |
yatrā naraḥ saṃ ca vi ca dravanti tatrāsmabhyamiṣavaḥ śarma yaṃsan

75.12

ऋजी॑ते॒ परि॑ वृङ्धि॒ नोऽश्मा॑ भवतु नस्त॒नूः ।
सोमो॒ अधि॑ ब्रवीतु॒ नोऽदि॑ति॒ः शर्म॑ यच्छतु

ṛjīte pari vṛṅdhi no'śmā bhavatu nastanūḥ |
somo adhi bravītu no'ditiḥ śarma yacchatu

75.13

आ ज॑ङ्घन्ति॒ सान्वे॑षां ज॒घनाँ॒ उप॑ जिघ्नते ।
अश्वा॑जनि॒ प्रचे॑त॒सोऽश्वा॑न्स॒मत्सु॑ चोदय

ā jaṅghanti sānveṣāṃ jaghanām̐ upa jighnate |
aśvājani pracetaso'śvānsamatsu codaya

75.14

अहि॑रिव भो॒गैः पर्ये॑ति बा॒हुं ज्याया॑ हे॒तिं प॑रि॒बाध॑मानः ।
ह॒स्त॒घ्नो विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वान्पुमा॒न्पुमां॑सं॒ परि॑ पातु वि॒श्वत॑ः

ahiriva bhogaiḥ paryeti bāhuṃ jyāyā hetiṃ paribādhamānaḥ |
hastaghno viśvā vayunāni vidvānpumānpumāṃsaṃ pari pātu viśvataḥ

75.15

आला॑क्ता॒ या रुरु॑शी॒र्ष्ण्यथो॒ यस्या॒ अयो॒ मुख॑म् ।
इ॒दं प॒र्जन्य॑रेतस॒ इष्वै॑ दे॒व्यै बृ॒हन्नम॑ः

ālāktā yā ruruśīrṣṇyatho yasyā ayo mukham |
idaṃ parjanyaretasa iṣvai devyai bṛhannamaḥ

75.16

अव॑सृष्टा॒ परा॑ पत॒ शर॑व्ये॒ ब्रह्म॑संशिते ।
गच्छा॒मित्रा॒न्प्र प॑द्यस्व॒ मामीषां॒ कं च॒नोच्छि॑षः

avasṛṣṭā parā pata śaravye brahmasaṃśite |
gacchāmitrānpra padyasva māmīṣāṃ kaṃ canocchiṣaḥ

75.17

यत्र॑ बा॒णाः स॒म्पत॑न्ति कुमा॒रा वि॑शि॒खा इ॑व ।
तत्रा॑ नो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॒रदि॑ति॒ः शर्म॑ यच्छतु वि॒श्वाहा॒ शर्म॑ यच्छतु

yatra bāṇāḥ sampatanti kumārā viśikhā iva |
tatrā no brahmaṇaspatiraditiḥ śarma yacchatu viśvāhā śarma yacchatu

75.18

मर्मा॑णि ते॒ वर्म॑णा छादयामि॒ सोम॑स्त्वा॒ राजा॒मृते॒नानु॑ वस्ताम् ।
उ॒रोर्वरी॑यो॒ वरु॑णस्ते कृणोतु॒ जय॑न्तं॒ त्वानु॑ दे॒वा म॑दन्तु

marmāṇi te varmaṇā chādayāmi somastvā rājāmṛtenānu vastām |
urorvarīyo varuṇaste kṛṇotu jayantaṃ tvānu devā madantu

75.19

यो न॒ः स्वो अर॑णो॒ यश्च॒ निष्ट्यो॒ जिघां॑सति ।
दे॒वास्तं सर्वे॑ धूर्वन्तु॒ ब्रह्म॒ वर्म॒ ममान्त॑रम्

yo naḥ svo araṇo yaśca niṣṭyo jighāṃsati |
devāstaṃ sarve dhūrvantu brahma varma mamāntaram

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)