पञ्चम मण्डल

सूक्त 74: आज अश्विनीकुमार कहाँ हैं?

ऋषि: पौर आत्रेयः · देवता: अश्विनौ · छन्द: अनुष्टुप्, ८ निचृत्

10 श्लोक · 74 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

आज अश्विनीकुमार कहाँ हैं?

पौर आत्रेय अनुष्टुप् में पूछते हैं: द्युलोक के देव अश्विनीकुमार आज कहाँ हैं? अत्रि तुम्हें खोजते हैं। किस जन में, किसकी नदी के पास तुम प्रयत्न करते हो? किसकी ओर रथ जोतते हो, किसकी प्रार्थना तुम्हें भाती है? सूक्त उनके कर्म स्मरण करता है: वे वर्षा से भरे पौर को बल देते हैं और फँदे में बँधे सिंह की तरह फँसे को छुड़ाते हैं। वृद्ध च्यवन से उन्होंने बुढ़ापा वस्त्र की तरह उतार दिया और उन्हें फिर युवा बनाया, पत्नी के मनभावन। ऋषि विनती करते हैं कि बाज़ों की तरह उड़कर सहायता लेकर आओ, और जहाँ भी हो, यह पुकार सुनो।

74.1

कूष्ठो॑ देवावश्विना॒द्या दि॒वो म॑नावसू ।
तच्छ्र॑वथो वृषण्वसू॒ अत्रि॑र्वा॒मा वि॑वासति

kūṣṭho devāvaśvinādyā divo manāvasū |
tacchravatho vṛṣaṇvasū atrirvāmā vivāsati

74.2

कुह॒ त्या कुह॒ नु श्रु॒ता दि॒वि दे॒वा नास॑त्या ।
कस्मि॒न्ना य॑तथो॒ जने॒ को वां॑ न॒दीनां॒ सचा॑

kuha tyā kuha nu śrutā divi devā nāsatyā |
kasminnā yatatho jane ko vāṃ nadīnāṃ sacā

74.3

कं या॑थ॒ः कं ह॑ गच्छथ॒ः कमच्छा॑ युञ्जाथे॒ रथ॑म् ।
कस्य॒ ब्रह्मा॑णि रण्यथो व॒यं वा॑मुश्मसी॒ष्टये॑

kaṃ yāthaḥ kaṃ ha gacchathaḥ kamacchā yuñjāthe ratham |
kasya brahmāṇi raṇyatho vayaṃ vāmuśmasīṣṭaye

74.4

पौ॒रं चि॒द्ध्यु॑द॒प्रुतं॒ पौर॑ पौ॒राय॒ जिन्व॑थः ।
यदीं॑ गृभी॒तता॑तये सिं॒हमि॑व द्रु॒हस्प॒दे

pauraṃ ciddhyudaprutaṃ paura paurāya jinvathaḥ |
yadīṃ gṛbhītatātaye siṃhamiva druhaspade

74.5

प्र च्यवा॑नाज्जुजु॒रुषो॑ व॒व्रिमत्कं॒ न मु॑ञ्चथः ।
युवा॒ यदी॑ कृ॒थः पुन॒रा काम॑मृण्वे व॒ध्व॑ः

pra cyavānājjujuruṣo vavrimatkaṃ na muñcathaḥ |
yuvā yadī kṛthaḥ punarā kāmamṛṇve vadhvaḥ

74.6

अस्ति॒ हि वा॑मि॒ह स्तो॒ता स्मसि॑ वां सं॒दृशि॑ श्रि॒ये ।
नू श्रु॒तं म॒ आ ग॑त॒मवो॑भिर्वाजिनीवसू

asti hi vāmiha stotā smasi vāṃ saṃdṛśi śriye |
nū śrutaṃ ma ā gatamavobhirvājinīvasū

74.7

को वा॑म॒द्य पु॑रू॒णामा व॑व्ने॒ मर्त्या॑नाम् ।
को विप्रो॑ विप्रवाहसा॒ को य॒ज्ञैर्वा॑जिनीवसू

ko vāmadya purūṇāmā vavne martyānām |
ko vipro vipravāhasā ko yajñairvājinīvasū

74.8

आ वां॒ रथो॒ रथा॑नां॒ येष्ठो॑ यात्वश्विना ।
पु॒रू चि॑दस्म॒युस्ति॒र आ॑ङ्गू॒षो मर्त्ये॒ष्वा

ā vāṃ ratho rathānāṃ yeṣṭho yātvaśvinā |
purū cidasmayustira āṅgūṣo martyeṣvā

74.9

शमू॒ षु वां॑ मधूयुवा॒स्माक॑मस्तु चर्कृ॒तिः ।
अ॒र्वा॒ची॒ना वि॑चेतसा॒ विभि॑ः श्ये॒नेव॑ दीयतम्

śamū ṣu vāṃ madhūyuvāsmākamastu carkṛtiḥ |
arvācīnā vicetasā vibhiḥ śyeneva dīyatam

74.10

अश्वि॑ना॒ यद्ध॒ कर्हि॑ चिच्छुश्रू॒यात॑मि॒मं हव॑म् ।
वस्वी॑रू॒ षु वां॒ भुज॑ः पृ॒ञ्चन्ति॒ सु वां॒ पृच॑ः

aśvinā yaddha karhi cicchuśrūyātamimaṃ havam |
vasvīrū ṣu vāṃ bhujaḥ pṛñcanti su vāṃ pṛcaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)