पञ्चम मण्डल

सूक्त 56: हे मरुतो, लाल घोड़ियाँ जोतो

ऋषि: श्यावाश्व आत्रेयः · देवता: मरुतः · छन्द: बृहती, ३, ७ सतोबृहती

9 श्लोक · 56 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

हे मरुतो, लाल घोड़ियाँ जोतो

श्यावाश्व आत्रेय बृहती और सतोबृहती छन्द में अग्नि के द्वारा मरुद्गण को बुलाते हैं। स्वर्ण से सजे वे प्रकाशमय द्युलोक से आते हैं। उनके वेग से आहत पृथ्वी पति के पास जाती पत्नी की तरह आनन्दित होकर आती है, उनका आवेग भालू जैसा उग्र और जंगली बैल जैसा भयंकर है। अपनी यात्रा में वे पत्थर के पर्वत तक गिरा देते हैं। ऋषि पुकारते हैं: अब उठो, और उन्हें छोड़े गए गोसमूह की तरह बुलाते हैं। लाल घोड़ियाँ जोतो, अरुण घोड़े जोतो, तेज़ हरि जोड़ी को धुरी में जोतो। वे मरुतों के उस रथ का आवाहन करते हैं जिसमें रोदसी उनके बीच आनन्द लिए खड़ी है।

56.1

अग्ने॒ शर्ध॑न्त॒मा ग॒णं पि॒ष्टं रु॒क्मेभि॑र॒ञ्जिभि॑ः ।
विशो॑ अ॒द्य म॒रुता॒मव॑ ह्वये दि॒वश्चि॑द्रोच॒नादधि॑

agne śardhantamā gaṇaṃ piṣṭaṃ rukmebhirañjibhiḥ |
viśo adya marutāmava hvaye divaścidrocanādadhi

56.2

यथा॑ चि॒न्मन्य॑से हृ॒दा तदिन्मे॑ जग्मुरा॒शस॑ः ।
ये ते॒ नेदि॑ष्ठं॒ हव॑नान्या॒गम॒न्तान्व॑र्ध भी॒मसं॑दृशः

yathā cinmanyase hṛdā tadinme jagmurāśasaḥ |
ye te nediṣṭhaṃ havanānyāgamantānvardha bhīmasaṃdṛśaḥ

56.3

मी॒ळ्हुष्म॑तीव पृथि॒वी परा॑हता॒ मद॑न्त्येत्य॒स्मदा ।
ऋक्षो॒ न वो॑ मरुत॒ः शिमी॑वाँ॒ अमो॑ दु॒ध्रो गौरि॑व भीम॒युः

mīḻhuṣmatīva pṛthivī parāhatā madantyetyasmadā |
ṛkṣo na vo marutaḥ śimīvām̐ amo dudhro gauriva bhīmayuḥ

56.4

नि ये रि॒णन्त्योज॑सा॒ वृथा॒ गावो॒ न दु॒र्धुर॑ः ।
अश्मा॑नं चित्स्व॒र्यं१॒॑ पर्व॑तं गि॒रिं प्र च्या॑वयन्ति॒ याम॑भिः

ni ye riṇantyojasā vṛthā gāvo na durdhuraḥ |
aśmānaṃ citsvaryaṃ parvataṃ giriṃ pra cyāvayanti yāmabhiḥ

56.5

उत्ति॑ष्ठ नू॒नमे॑षां॒ स्तोमै॒ः समु॑क्षितानाम् ।
म॒रुतां॑ पुरु॒तम॒मपू॑र्व्यं॒ गवां॒ सर्ग॑मिव ह्वये

uttiṣṭha nūnameṣāṃ stomaiḥ samukṣitānām |
marutāṃ purutamamapūrvyaṃ gavāṃ sargamiva hvaye

56.6

यु॒ङ्ग्ध्वं ह्यरु॑षी॒ रथे॑ यु॒ङ्ग्ध्वं रथे॑षु रो॒हित॑ः ।
यु॒ङ्ग्ध्वं हरी॑ अजि॒रा धु॒रि वोळ्ह॑वे॒ वहि॑ष्ठा धु॒रि वोळ्ह॑वे

yuṅgdhvaṃ hyaruṣī rathe yuṅgdhvaṃ ratheṣu rohitaḥ |
yuṅgdhvaṃ harī ajirā dhuri voḻhave vahiṣṭhā dhuri voḻhave

56.7

उ॒त स्य वा॒ज्य॑रु॒षस्तु॑वि॒ष्वणि॑रि॒ह स्म॑ धायि दर्श॒तः ।
मा वो॒ यामे॑षु मरुतश्चि॒रं क॑र॒त्प्र तं रथे॑षु चोदत

uta sya vājyaruṣastuviṣvaṇiriha sma dhāyi darśataḥ |
mā vo yāmeṣu marutaściraṃ karatpra taṃ ratheṣu codata

56.8

रथं॒ नु मारु॑तं व॒यं श्र॑व॒स्युमा हु॑वामहे ।
आ यस्मि॑न्त॒स्थौ सु॒रणा॑नि॒ बिभ्र॑ती॒ सचा॑ म॒रुत्सु॑ रोद॒सी

rathaṃ nu mārutaṃ vayaṃ śravasyumā huvāmahe |
ā yasmintasthau suraṇāni bibhratī sacā marutsu rodasī

56.9

तं व॒ः शर्धं॑ रथे॒शुभं॑ त्वे॒षं प॑न॒स्युमा हु॑वे ।
यस्मि॒न्सुजा॑ता सु॒भगा॑ मही॒यते॒ सचा॑ म॒रुत्सु॑ मीळ्हु॒षी

taṃ vaḥ śardhaṃ ratheśubhaṃ tveṣaṃ panasyumā huve |
yasminsujātā subhagā mahīyate sacā marutsu mīḻhuṣī

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)