पञ्चम मण्डल

सूक्त 34: इन्द्र, जिनका शत्रु जन्मा नहीं

ऋषि: प्राजापत्यः संवरणः · देवता: इन्द्रः · छन्द: जगती, ९ त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 34 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, जिनका शत्रु जन्मा नहीं

प्रजापति के पुत्र संवरण जगती में, अन्त में त्रिष्टुप् के साथ, इन्द्र की स्तुति करते हैं। इन्द्र अजातशत्रु हैं; उनके लिए सोम निचोड़ो। उन्होंने सोम से पेट भरा, और उशना ने पशु को मारने के लिए उन्हें सहस्र नोकों वाला आयुध दिया। जो उनके लिए सोम निचोड़ता है, वह तेजस्वी होता है। मन्त्र स्पष्ट कहता है कि इन्द्र दुष्ट के पिता, माता और भाई को मारते हैं और पीछे नहीं हटते। जो सोम नहीं निचोड़ता, धनी हो तब भी, उसका साथ नहीं देते; कृपण का धन लेकर दाता को देते हैं। वे सबको वश में करते और दास को इच्छानुसार ले जाते हैं।

34.1

अजा॑तशत्रुम॒जरा॒ स्व॑र्व॒त्यनु॑ स्व॒धामि॑ता द॒स्ममी॑यते ।
सु॒नोत॑न॒ पच॑त॒ ब्रह्म॑वाहसे पुरुष्टु॒ताय॑ प्रत॒रं द॑धातन

ajātaśatrumajarā svarvatyanu svadhāmitā dasmamīyate |
sunotana pacata brahmavāhase puruṣṭutāya prataraṃ dadhātana

34.2

आ यः सोमे॑न ज॒ठर॒मपि॑प्र॒ताम॑न्दत म॒घवा॒ मध्वो॒ अन्ध॑सः ।
यदीं॑ मृ॒गाय॒ हन्त॑वे म॒हाव॑धः स॒हस्र॑भृष्टिमु॒शना॑ व॒धं यम॑त्

ā yaḥ somena jaṭharamapipratāmandata maghavā madhvo andhasaḥ |
yadīṃ mṛgāya hantave mahāvadhaḥ sahasrabhṛṣṭimuśanā vadhaṃ yamat

34.3

यो अ॑स्मै घ्रं॒स उ॒त वा॒ य ऊध॑नि॒ सोमं॑ सु॒नोति॒ भव॑ति द्यु॒माँ अह॑ ।
अपा॑प श॒क्रस्त॑त॒नुष्टि॑मूहति त॒नूशु॑भ्रं म॒घवा॒ यः क॑वास॒खः

yo asmai ghraṃsa uta vā ya ūdhani somaṃ sunoti bhavati dyumām̐ aha |
apāpa śakrastatanuṣṭimūhati tanūśubhraṃ maghavā yaḥ kavāsakhaḥ

34.4

यस्याव॑धीत्पि॒तरं॒ यस्य॑ मा॒तरं॒ यस्य॑ श॒क्रो भ्रात॑रं॒ नात॑ ईषते ।
वेतीद्व॑स्य॒ प्रय॑ता यतंक॒रो न किल्बि॑षादीषते॒ वस्व॑ आक॒रः

yasyāvadhītpitaraṃ yasya mātaraṃ yasya śakro bhrātaraṃ nāta īṣate |
vetīdvasya prayatā yataṃkaro na kilbiṣādīṣate vasva ākaraḥ

34.5

न प॒ञ्चभि॑र्द॒शभि॑र्वष्ट्या॒रभं॒ नासु॑न्वता सचते॒ पुष्य॑ता च॒न ।
जि॒नाति॒ वेद॑मु॒या हन्ति॑ वा॒ धुनि॒रा दे॑व॒युं भ॑जति॒ गोम॑ति व्र॒जे

na pañcabhirdaśabhirvaṣṭyārabhaṃ nāsunvatā sacate puṣyatā cana |
jināti vedamuyā hanti vā dhunirā devayuṃ bhajati gomati vraje

34.6

वि॒त्वक्ष॑ण॒ः समृ॑तौ चक्रमास॒जोऽसु॑न्वतो॒ विषु॑णः सुन्व॒तो वृ॒धः ।
इन्द्रो॒ विश्व॑स्य दमि॒ता वि॒भीष॑णो यथाव॒शं न॑यति॒ दास॒मार्य॑ः

vitvakṣaṇaḥ samṛtau cakramāsajo'sunvato viṣuṇaḥ sunvato vṛdhaḥ |
indro viśvasya damitā vibhīṣaṇo yathāvaśaṃ nayati dāsamāryaḥ

34.7

समीं॑ प॒णेर॑जति॒ भोज॑नं मु॒षे वि दा॒शुषे॑ भजति सू॒नरं॒ वसु॑ ।
दु॒र्गे च॒न ध्रि॑यते॒ विश्व॒ आ पु॒रु जनो॒ यो अ॑स्य॒ तवि॑षी॒मचु॑क्रुधत्

samīṃ paṇerajati bhojanaṃ muṣe vi dāśuṣe bhajati sūnaraṃ vasu |
durge cana dhriyate viśva ā puru jano yo asya taviṣīmacukrudhat

34.8

सं यज्जनौ॑ सु॒धनौ॑ वि॒श्वश॑र्धसा॒ववे॒दिन्द्रो॑ म॒घवा॒ गोषु॑ शु॒भ्रिषु॑ ।
युजं॒ ह्य१॒॑न्यमकृ॑त प्रवेप॒न्युदीं॒ गव्यं॑ सृजते॒ सत्व॑भि॒र्धुनि॑ः

saṃ yajjanau sudhanau viśvaśardhasāvavedindro maghavā goṣu śubhriṣu |
yujaṃ hyanyamakṛta pravepanyudīṃ gavyaṃ sṛjate satvabhirdhuniḥ

34.9

स॒ह॒स्र॒सामाग्नि॑वेशिं गृणीषे॒ शत्रि॑मग्न उप॒मां के॒तुम॒र्यः ।
तस्मा॒ आप॑ः सं॒यत॑ः पीपयन्त॒ तस्मि॑न्क्ष॒त्रमम॑वत्त्वे॒षम॑स्तु

sahasrasāmāgniveśiṃ gṛṇīṣe śatrimagna upamāṃ ketumaryaḥ |
tasmā āpaḥ saṃyataḥ pīpayanta tasminkṣatramamavattveṣamastu

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)