चतुर्थ मण्डल

सूक्त 57: हल का सूक्त: क्षेत्रपति और सीता

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: १-३ क्षेत्रपतिः, ४ शुनः, ५, ८ शुनासीरौ, ६-७ सीता · छन्द: अनुष्टुप्, ५ पुर उष्णिक्, २,३,८ त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 57 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

हल का सूक्त: क्षेत्रपति और सीता

वामदेव गौतम का खेत सूक्त, अनुष्टुप् और त्रिष्टुप् छन्दों में, क्षेत्र के स्वामी क्षेत्रपति, शुन और शुनासीर, और हल की रेखा सीता के लिए। क्षेत्रपति को मित्र बनाकर हम गायें और घोड़े पाते हैं। हे क्षेत्रपति, जैसे गाय दूध देती है वैसे हमें मधुर लहर दो; औषधियाँ, द्युलोक, जल और अन्तरिक्ष हमारे लिए मधुमय हों। बैल सुख से काम करें, मनुष्य सुख से, हल सुख से जोते; जोत की रस्सियाँ सुख से बँधें। हे सौभाग्यवती सीते, पास आओ, ताकि हमारे लिए फलदायी बनो। इन्द्र सीता को दबाएँ और पूषा उसे साधें, वह वर्ष दर वर्ष दूध दे। फाल सुख से भूमि जोतें और पर्जन्य मधुर जल बरसाएँ।

57.1

क्षेत्र॑स्य॒ पति॑ना व॒यं हि॒तेने॑व जयामसि ।
गामश्वं॑ पोषयि॒त्न्वा स नो॑ मृळाती॒दृशे॑

kṣetrasya patinā vayaṃ hiteneva jayāmasi |
gāmaśvaṃ poṣayitnvā sa no mṛḻātīdṛśe

57.2

क्षेत्र॑स्य पते॒ मधु॑मन्तमू॒र्मिं धे॒नुरि॑व॒ पयो॑ अ॒स्मासु॑ धुक्ष्व ।
म॒धु॒श्चुतं॑ घृ॒तमि॑व॒ सुपू॑तमृ॒तस्य॑ न॒ः पत॑यो मृळयन्तु

kṣetrasya pate madhumantamūrmiṃ dhenuriva payo asmāsu dhukṣva |
madhuścutaṃ ghṛtamiva supūtamṛtasya naḥ patayo mṛḻayantu

57.3

मधु॑मती॒रोष॑धी॒र्द्याव॒ आपो॒ मधु॑मन्नो भवत्व॒न्तरि॑क्षम् ।
क्षेत्र॑स्य॒ पति॒र्मधु॑मान्नो अ॒स्त्वरि॑ष्यन्तो॒ अन्वे॑नं चरेम

madhumatīroṣadhīrdyāva āpo madhumanno bhavatvantarikṣam |
kṣetrasya patirmadhumānno astvariṣyanto anvenaṃ carema

57.4

शु॒नं वा॒हाः शु॒नं नर॑ः शु॒नं कृ॑षतु॒ लाङ्ग॑लम् ।
शु॒नं व॑र॒त्रा ब॑ध्यन्तां शु॒नमष्ट्रा॒मुदि॑ङ्गय

śunaṃ vāhāḥ śunaṃ naraḥ śunaṃ kṛṣatu lāṅgalam |
śunaṃ varatrā badhyantāṃ śunamaṣṭrāmudiṅgaya

57.5

शुना॑सीरावि॒मां वाचं॑ जुषेथां॒ यद्दि॒वि च॒क्रथु॒ः पय॑ः ।
तेने॒मामुप॑ सिञ्चतम्

śunāsīrāvimāṃ vācaṃ juṣethāṃ yaddivi cakrathuḥ payaḥ |
tenemāmupa siñcatam

57.6

अ॒र्वाची॑ सुभगे भव॒ सीते॒ वन्दा॑महे त्वा ।
यथा॑ नः सु॒भगास॑सि॒ यथा॑ नः सु॒फलास॑सि

arvācī subhage bhava sīte vandāmahe tvā |
yathā naḥ subhagāsasi yathā naḥ suphalāsasi

57.7

इन्द्र॒ः सीतां॒ नि गृ॑ह्णातु॒ तां पू॒षानु॑ यच्छतु ।
सा न॒ः पय॑स्वती दुहा॒मुत्त॑रामुत्तरां॒ समा॑म्

indraḥ sītāṃ ni gṛhṇātu tāṃ pūṣānu yacchatu |
sā naḥ payasvatī duhāmuttarāmuttarāṃ samām

57.8

शु॒नं न॒ः फाला॒ वि कृ॑षन्तु॒ भूमिं॑ शु॒नं की॒नाशा॑ अ॒भि य॑न्तु वा॒हैः ।
शु॒नं प॒र्जन्यो॒ मधु॑ना॒ पयो॑भि॒ः शुना॑सीरा शु॒नम॒स्मासु॑ धत्तम्

śunaṃ naḥ phālā vi kṛṣantu bhūmiṃ śunaṃ kīnāśā abhi yantu vāhaiḥ |
śunaṃ parjanyo madhunā payobhiḥ śunāsīrā śunamasmāsu dhattam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)