चतुर्थ मण्डल

सूक्त 24: दस गायों में मेरे इन्द्र को कौन लेगा

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्, १० अनुष्टुप्

11 श्लोक · 24 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

दस गायों में मेरे इन्द्र को कौन लेगा

वामदेव गौतम त्रिष्टुप् और अन्त में अनुष्टुप् छन्द में बल के पुत्र इन्द्र की स्तुति करते हैं। वृत्र से युद्ध में इन्द्र को पुकारा जाता है; पुत्रों और पौत्रों के लिए लड़ते दोनों पक्ष उन्हें बुलाते हैं, और वे उसके मित्र बनते हैं जो सच्चे मन से सोम निचोड़ता और उनके लिए हवि पकाता है। एक मन्त्र घाटे के सौदे की बात करता है, छोटी वस्तु के लिए बड़ा मूल्य। फिर प्रसिद्ध दसवाँ मन्त्र: मेरे इस इन्द्र को दस गायों में कौन खरीदेगा? जब वे शत्रुओं को मार दें, तब खरीदने वाला उन्हें मुझे लौटा दे।

24.1

का सु॑ष्टु॒तिः शव॑सः सू॒नुमिन्द्र॑मर्वाची॒नं राध॑स॒ आ व॑वर्तत् ।
द॒दिर्हि वी॒रो गृ॑ण॒ते वसू॑नि॒ स गोप॑तिर्नि॒ष्षिधां॑ नो जनासः

kā suṣṭutiḥ śavasaḥ sūnumindramarvācīnaṃ rādhasa ā vavartat |
dadirhi vīro gṛṇate vasūni sa gopatirniṣṣidhāṃ no janāsaḥ

24.2

स वृ॑त्र॒हत्ये॒ हव्य॒ः स ईड्य॒ः स सुष्टु॑त॒ इन्द्र॑ः स॒त्यरा॑धाः ।
स याम॒न्ना म॒घवा॒ मर्त्या॑य ब्रह्मण्य॒ते सुष्व॑ये॒ वरि॑वो धात्

sa vṛtrahatye havyaḥ sa īḍyaḥ sa suṣṭuta indraḥ satyarādhāḥ |
sa yāmannā maghavā martyāya brahmaṇyate suṣvaye varivo dhāt

24.3

तमिन्नरो॒ वि ह्व॑यन्ते समी॒के रि॑रि॒क्वांस॑स्त॒न्व॑ः कृण्वत॒ त्राम् ।
मि॒थो यत्त्या॒गमु॒भया॑सो॒ अग्म॒न्नर॑स्तो॒कस्य॒ तन॑यस्य सा॒तौ

taminnaro vi hvayante samīke ririkvāṃsastanvaḥ kṛṇvata trām |
mitho yattyāgamubhayāso agmannarastokasya tanayasya sātau

24.4

क्र॒तू॒यन्ति॑ क्षि॒तयो॒ योग॑ उग्राशुषा॒णासो॑ मि॒थो अर्ण॑सातौ ।
सं यद्विशोऽव॑वृत्रन्त यु॒ध्मा आदिन्नेम॑ इन्द्रयन्ते अ॒भीके॑

kratūyanti kṣitayo yoga ugrāśuṣāṇāso mitho arṇasātau |
saṃ yadviśo'vavṛtranta yudhmā ādinnema indrayante abhīke

24.5

आदिद्ध॒ नेम॑ इन्द्रि॒यं य॑जन्त॒ आदित्प॒क्तिः पु॑रो॒ळाशं॑ रिरिच्यात् ।
आदित्सोमो॒ वि प॑पृच्या॒दसु॑ष्वी॒नादिज्जु॑जोष वृष॒भं यज॑ध्यै

ādiddha nema indriyaṃ yajanta āditpaktiḥ puroḻāśaṃ riricyāt |
āditsomo vi papṛcyādasuṣvīnādijjujoṣa vṛṣabhaṃ yajadhyai

24.6

कृ॒णोत्य॑स्मै॒ वरि॑वो॒ य इ॒त्थेन्द्रा॑य॒ सोम॑मुश॒ते सु॒नोति॑ ।
स॒ध्री॒चीने॑न॒ मन॒सावि॑वेन॒न्तमित्सखा॑यं कृणुते स॒मत्सु॑

kṛṇotyasmai varivo ya itthendrāya somamuśate sunoti |
sadhrīcīnena manasāvivenantamitsakhāyaṃ kṛṇute samatsu

24.7

य इन्द्रा॑य सु॒नव॒त्सोम॑म॒द्य पचा॑त्प॒क्तीरु॒त भृ॒ज्जाति॑ धा॒नाः ।
प्रति॑ मना॒योरु॒चथा॑नि॒ हर्य॒न्तस्मि॑न्दध॒द्वृष॑णं॒ शुष्म॒मिन्द्र॑ः

ya indrāya sunavatsomamadya pacātpaktīruta bhṛjjāti dhānāḥ |
prati manāyorucathāni haryantasmindadhadvṛṣaṇaṃ śuṣmamindraḥ

24.8

य॒दा स॑म॒र्यं व्यचे॒दृघा॑वा दी॒र्घं यदा॒जिम॒भ्यख्य॑द॒र्यः ।
अचि॑क्रद॒द्वृष॑णं॒ पत्न्यच्छा॑ दुरो॒ण आ निशि॑तं सोम॒सुद्भि॑ः

yadā samaryaṃ vyacedṛghāvā dīrghaṃ yadājimabhyakhyadaryaḥ |
acikradadvṛṣaṇaṃ patnyacchā duroṇa ā niśitaṃ somasudbhiḥ

24.9

भूय॑सा व॒स्नम॑चर॒त्कनी॒योऽवि॑क्रीतो अकानिषं॒ पुन॒र्यन् ।
स भूय॑सा॒ कनी॑यो॒ नारि॑रेचीद्दी॒ना दक्षा॒ वि दु॑हन्ति॒ प्र वा॒णम्

bhūyasā vasnamacaratkanīyo'vikrīto akāniṣaṃ punaryan |
sa bhūyasā kanīyo nārirecīddīnā dakṣā vi duhanti pra vāṇam

24.10

क इ॒मं द॒शभि॒र्ममेन्द्रं॑ क्रीणाति धे॒नुभि॑ः ।
य॒दा वृ॒त्राणि॒ जङ्घ॑न॒दथै॑नं मे॒ पुन॑र्ददत्

ka imaṃ daśabhirmamendraṃ krīṇāti dhenubhiḥ |
yadā vṛtrāṇi jaṅghanadathainaṃ me punardadat

24.11

नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॒३॒॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्य॑ः सदा॒साः

nū ṣṭuta indra nū gṛṇāna iṣaṃ jaritre nadyo na pīpeḥ |
akāri te harivo brahma navyaṃ dhiyā syāma rathyaḥ sadāsāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)