तृतीय मण्डल

सूक्त 39: पितरों की स्तुति और पाया गया सूर्य

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 39 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

पितरों की स्तुति और पाया गया सूर्य

इन्द्र के प्रति विश्वामित्र का त्रिष्टुप् सूक्त। स्तुति से गढ़ा विचार हृदय से निकलकर अपने स्वामी इन्द्र तक जाता है। यह स्तुति पितरों की है, प्राचीन काल से जन्मी, उज्ज्वल वस्त्र पहने। यमजों की माता से जन्मे यमज प्रकट होते हैं, अन्धकार को दूर करने वाले। गौओं के लिए लड़ने वाले पितरों की कोई निन्दा नहीं कर सकता; इन्द्र ने उनके लिए गौओं के बाड़े खोले। नवग्वों और दस दशग्वों के साथ इन्द्र ने अन्धकार में रहते सूर्य को पाया। उसने गौ में रखा मधु और जल में छिपी वस्तु पाई और दाहिने हाथ में धारण की। ऋषि संकट से दूर रहने की प्रार्थना करते हैं।

39.1

इन्द्रं॑ म॒तिर्हृ॒द आ व॒च्यमा॒नाच्छा॒ पतिं॒ स्तोम॑तष्टा जिगाति ।
या जागृ॑विर्वि॒दथे॑ श॒स्यमा॒नेन्द्र॒ यत्ते॒ जाय॑ते वि॒द्धि तस्य॑

indraṃ matirhṛda ā vacyamānācchā patiṃ stomataṣṭā jigāti |
yā jāgṛvirvidathe śasyamānendra yatte jāyate viddhi tasya

39.2

दि॒वश्चि॒दा पू॒र्व्या जाय॑माना॒ वि जागृ॑विर्वि॒दथे॑ श॒स्यमा॑ना ।
भ॒द्रा वस्त्रा॒ण्यर्जु॑ना॒ वसा॑ना॒ सेयम॒स्मे स॑न॒जा पित्र्या॒ धीः

divaścidā pūrvyā jāyamānā vi jāgṛvirvidathe śasyamānā |
bhadrā vastrāṇyarjunā vasānā seyamasme sanajā pitryā dhīḥ

39.3

य॒मा चि॒दत्र॑ यम॒सूर॑सूत जि॒ह्वाया॒ अग्रं॒ पत॒दा ह्यस्था॑त् ।
वपूं॑षि जा॒ता मि॑थु॒ना स॑चेते तमो॒हना॒ तपु॑षो बु॒ध्न एता॑

yamā cidatra yamasūrasūta jihvāyā agraṃ patadā hyasthāt |
vapūṃṣi jātā mithunā sacete tamohanā tapuṣo budhna etā

39.4

नकि॑रेषां निन्दि॒ता मर्त्ये॑षु॒ ये अ॒स्माकं॑ पि॒तरो॒ गोषु॑ यो॒धाः ।
इन्द्र॑ एषां दृंहि॒ता माहि॑नावा॒नुद्गो॒त्राणि॑ ससृजे दं॒सना॑वान्

nakireṣāṃ ninditā martyeṣu ye asmākaṃ pitaro goṣu yodhāḥ |
indra eṣāṃ dṛṃhitā māhināvānudgotrāṇi sasṛje daṃsanāvān

39.5

सखा॑ ह॒ यत्र॒ सखि॑भि॒र्नव॑ग्वैरभि॒ज्ञ्वा सत्व॑भि॒र्गा अ॑नु॒ग्मन् ।
स॒त्यं तदिन्द्रो॑ द॒शभि॒र्दश॑ग्वै॒ः सूर्यं॑ विवेद॒ तम॑सि क्षि॒यन्त॑म्

sakhā ha yatra sakhibhirnavagvairabhijñvā satvabhirgā anugman |
satyaṃ tadindro daśabhirdaśagvaiḥ sūryaṃ viveda tamasi kṣiyantam

39.6

इन्द्रो॒ मधु॒ सम्भृ॑तमु॒स्रिया॑यां प॒द्वद्वि॑वेद श॒फव॒न्नमे॒ गोः ।
गुहा॑ हि॒तं गुह्यं॑ गू॒ळ्हम॒प्सु हस्ते॑ दधे॒ दक्षि॑णे॒ दक्षि॑णावान्

indro madhu sambhṛtamusriyāyāṃ padvadviveda śaphavanname goḥ |
guhā hitaṃ guhyaṃ gūḻhamapsu haste dadhe dakṣiṇe dakṣiṇāvān

39.7

ज्योति॑र्वृणीत॒ तम॑सो विजा॒नन्ना॒रे स्या॑म दुरि॒ताद॒भीके॑ ।
इ॒मा गिर॑ः सोमपाः सोमवृद्ध जु॒षस्वे॑न्द्र पुरु॒तम॑स्य का॒रोः

jyotirvṛṇīta tamaso vijānannāre syāma duritādabhīke |
imā giraḥ somapāḥ somavṛddha juṣasvendra purutamasya kāroḥ

39.8

ज्योति॑र्य॒ज्ञाय॒ रोद॑सी॒ अनु॑ ष्यादा॒रे स्या॑म दुरि॒तस्य॒ भूरे॑ः ।
भूरि॑ चि॒द्धि तु॑ज॒तो मर्त्य॑स्य सुपा॒रासो॑ वसवो ब॒र्हणा॑वत्

jyotiryajñāya rodasī anu ṣyādāre syāma duritasya bhūreḥ |
bhūri ciddhi tujato martyasya supārāso vasavo barhaṇāvat

39.9

शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्

śunaṃ huvema maghavānamindramasminbhare nṛtamaṃ vājasātau |
śṛṇvantamugramūtaye samatsu ghnantaṃ vṛtrāṇi saṃjitaṃ dhanānām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)