तृतीय मण्डल

सूक्त 36: नदियों सा सागर में जाता सोम

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः, १० घोर आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 36 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

नदियों सा सागर में जाता सोम

इन्द्र के प्रति विश्वामित्र का त्रिष्टुप् सूक्त, जिसका दसवाँ मन्त्र घोर आंगिरस का माना गया है। इन्द्र हर सवन के साथ बढ़ता है और महान कर्मों के लिए प्रसिद्ध है। जैसे उसने प्राचीन सोम पिए, वैसे ही अब बलवर्धक सोम पिए। जब सोमों ने उसे आनन्दित किया, तब पृथ्वी भी उसे समा नहीं सकी। वह भग है और बल देने वाला। जैसे नदियाँ सागर की ओर बहती हैं, वैसे सोम इन्द्र की ओर बहते हैं; लोग हाथों से अंशु दुहते हैं और छलनी से मधु को पवित्र करते हैं। उसका उदर सवनों को झीलों सा धारण करता है। ऋषि धन, सौ शरद की आयु और स्थायी वीर माँगते हैं।

36.1

इ॒मामू॒ षु प्रभृ॑तिं सा॒तये॑ धा॒ः शश्व॑च्छश्वदू॒तिभि॒र्याद॑मानः ।
सु॒तेसु॑ते वावृधे॒ वर्ध॑नेभि॒र्यः कर्म॑भिर्म॒हद्भि॒ः सुश्रु॑तो॒ भूत्

imāmū ṣu prabhṛtiṃ sātaye dhāḥ śaśvacchaśvadūtibhiryādamānaḥ |
sutesute vāvṛdhe vardhanebhiryaḥ karmabhirmahadbhiḥ suśruto bhūt

36.2

इन्द्रा॑य॒ सोमा॑ः प्र॒दिवो॒ विदा॑ना ऋ॒भुर्येभि॒र्वृष॑पर्वा॒ विहा॑याः ।
प्र॒य॒म्यमा॑ना॒न्प्रति॒ षू गृ॑भा॒येन्द्र॒ पिब॒ वृष॑धूतस्य॒ वृष्ण॑ः

indrāya somāḥ pradivo vidānā ṛbhuryebhirvṛṣaparvā vihāyāḥ |
prayamyamānānprati ṣū gṛbhāyendra piba vṛṣadhūtasya vṛṣṇaḥ

36.3

पिबा॒ वर्ध॑स्व॒ तव॑ घा सु॒तास॒ इन्द्र॒ सोमा॑सः प्रथ॒मा उ॒तेमे ।
यथापि॑बः पू॒र्व्याँ इ॑न्द्र॒ सोमाँ॑ ए॒वा पा॑हि॒ पन्यो॑ अ॒द्या नवी॑यान्

pibā vardhasva tava ghā sutāsa indra somāsaḥ prathamā uteme |
yathāpibaḥ pūrvyām̐ indra somām̐ evā pāhi panyo adyā navīyān

36.4

म॒हाँ अम॑त्रो वृ॒जने॑ विर॒प्श्यु१॒॑ग्रं शव॑ः पत्यते धृ॒ष्ण्वोज॑ः ।
नाह॑ विव्याच पृथि॒वी च॒नैनं॒ यत्सोमा॑सो॒ हर्य॑श्व॒मम॑न्दन्

mahām̐ amatro vṛjane virapśyugraṃ śavaḥ patyate dhṛṣṇvojaḥ |
nāha vivyāca pṛthivī canainaṃ yatsomāso haryaśvamamandan

36.5

म॒हाँ उ॒ग्रो वा॑वृधे वी॒र्या॑य स॒माच॑क्रे वृष॒भः काव्ये॑न ।
इन्द्रो॒ भगो॑ वाज॒दा अ॑स्य॒ गाव॒ः प्र जा॑यन्ते॒ दक्षि॑णा अस्य पू॒र्वीः

mahām̐ ugro vāvṛdhe vīryāya samācakre vṛṣabhaḥ kāvyena |
indro bhago vājadā asya gāvaḥ pra jāyante dakṣiṇā asya pūrvīḥ

36.6

प्र यत्सिन्ध॑वः प्रस॒वं यथाय॒न्नाप॑ः समु॒द्रं र॒थ्ये॑व जग्मुः ।
अत॑श्चि॒दिन्द्र॒ः सद॑सो॒ वरी॑या॒न्यदीं॒ सोम॑ः पृ॒णति॑ दु॒ग्धो अं॒शुः

pra yatsindhavaḥ prasavaṃ yathāyannāpaḥ samudraṃ rathyeva jagmuḥ |
ataścidindraḥ sadaso varīyānyadīṃ somaḥ pṛṇati dugdho aṃśuḥ

36.7

स॒मु॒द्रेण॒ सिन्ध॑वो॒ याद॑माना॒ इन्द्रा॑य॒ सोमं॒ सुषु॑तं॒ भर॑न्तः ।
अं॒शुं दु॑हन्ति ह॒स्तिनो॑ भ॒रित्रै॒र्मध्व॑ः पुनन्ति॒ धार॑या प॒वित्रै॑ः

samudreṇa sindhavo yādamānā indrāya somaṃ suṣutaṃ bharantaḥ |
aṃśuṃ duhanti hastino bharitrairmadhvaḥ punanti dhārayā pavitraiḥ

36.8

ह्र॒दा इ॑व कु॒क्षय॑ः सोम॒धाना॒ः समी॑ विव्याच॒ सव॑ना पु॒रूणि॑ ।
अन्ना॒ यदिन्द्र॑ः प्रथ॒मा व्याश॑ वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अ॑वृणीत॒ सोम॑म्

hradā iva kukṣayaḥ somadhānāḥ samī vivyāca savanā purūṇi |
annā yadindraḥ prathamā vyāśa vṛtraṃ jaghanvām̐ avṛṇīta somam

36.9

आ तू भ॑र॒ माकि॑रे॒तत्परि॑ ष्ठाद्वि॒द्मा हि त्वा॒ वसु॑पतिं॒ वसू॑नाम् ।
इन्द्र॒ यत्ते॒ माहि॑नं॒ दत्र॒मस्त्य॒स्मभ्यं॒ तद्ध॑र्यश्व॒ प्र य॑न्धि

ā tū bhara mākiretatpari ṣṭhādvidmā hi tvā vasupatiṃ vasūnām |
indra yatte māhinaṃ datramastyasmabhyaṃ taddharyaśva pra yandhi

36.10

अ॒स्मे प्र य॑न्धि मघवन्नृजीषि॒न्निन्द्र॑ रा॒यो वि॒श्ववा॑रस्य॒ भूरे॑ः ।
अ॒स्मे श॒तं श॒रदो॑ जी॒वसे॑ धा अ॒स्मे वी॒राञ्छश्व॑त इन्द्र शिप्रिन्

asme pra yandhi maghavannṛjīṣinnindra rāyo viśvavārasya bhūreḥ |
asme śataṃ śarado jīvase dhā asme vīrāñchaśvata indra śiprin

36.11

शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्

śunaṃ huvema maghavānamindramasminbhare nṛtamaṃ vājasātau |
śṛṇvantamugramūtaye samatsu ghnantaṃ vṛtrāṇi saṃjitaṃ dhanānām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)